Het zal je niet verbazen dat er ook een “Medische antropologie” bestaat. Deze tak houdt zich bezig met gezondheid en ziekte van mensen. Ik zeg met nadruk ‘van mensen’ want duidelijk mag zijn dat medisch-antropologen niet echt geïnteresseerd zijn in de gezondheid van planten, dieren of zelfs de hele aarde. Persoonlijk vind ik dat jammer, want als de aarde ziek is, lijkt mij dat voor alle mensen die daarop leven best wel een probleem. En in sommige culturen zien ze dat ook zo. Gelukkig zijn er dan weer antropologen die … enzovoorts. Je snapt het wel.
antropologie
Over Antropologie 37 – Schouwtoneel en pijpkaneel
Misschien heeft de Nederlandse dichter Joost van den Vondel kennisgenomen van de door William Shakespeare geschreven komedie ‘As you like it’, want tegenwoordig schrijven wij de uitspraak “De wereld is een schouwtoneel, elk speelt zijn rol en krijgt zijn deel” aan Joost toe, terwijl William eerder in zijn stuk schreef “De hele wereld is een schouwtoneel en alle mensen zijn slechts spelers”. Een paar eeuwen later parodieerde iemand deze zin in “De wereld is een pijpkaneel, elk zuigt eraan en krijgt zijn deel”. Wat betekent dit allemaal?
Over Antropologie 36 –Taal
Taal is universeel. De meeste mensen beheersen minstens één, soms meer dan twaalf talen. Beheers je vier of vijf talen? Dan ben je een polyglot. Beheers je er meer? Dan mag je jezelf een Hyperglot noemen. Onder beheersen moet je dan wel verstaan: spreken, lezen en schrijven. Je bent geen polyglot wanneer je alleen in meer dan één taal kunt tellen of een simpele bestelling kunt doen in een restaurant, nee: je moet een gesprek kunnen voeren, een boek kunnen lezen enzovoorts.
Over Antropologie 35 – Wat je zegt ben je zelf
De antropologie houdt zich ook met taal bezig. Er bestaat zelfs een gespecialiseerde tak van de antropologie van: linguïstische antropologie. Hoe beleven mensen talen, niet alleen de taal die zij zelf spreken, maar ook vreemde talen. En daar zijn er nogal wat van: een kleine zevenduizend! De grootste talen, die met de meeste ‘sprekers’ dus, zijn in volgorde van grootte: Chinees (Mandarijn); Spaans; Engels; Arabisch; Hindi; Bengali; Russisch; Japans; en Punjabi. Dus niet het Nederlands! Dat is een leuk taaltje, maar je kunt het met de beste wil van de wereld geen wereldtaal noemen.
Over Antropologie 34 – Mythen, legendes en sagen
Fabels, legenden, mythen, sagen en sprookjes zijn fictieve verhalen. Allemaal! Ze bevatten meestal één of meer bovennatuurlijke elementen, bijzondere en onverklaarbare gebeurtenissen, vreemde personen en/of beesten, buitengewone voorwerpen en mensen of dieren met eigenschappen die hen boven normale lieden en dieren verheffen. Meer dan eens overlappen de genres elkaar en is het lastig duidelijk onderscheid te maken, maar toch
Over Antropologie 33 – Antropomorfisme
Het onzichtbare zichtbaar en onkenbare kenbaar maken. Dat kom je vooral in religies tegen. God wordt afgebeeld als een oude wijze man met een baard. Het kwaad wordt een rood mannetje met horens op zijn kop en bokkepootjes onder zijn gat. Engelen krijgen als antropomorfisch beeld een schattig babylijfje met vleugeltjes dan wel een mooi queer lijf met een harnas aan. Om maar wat te noemen. Al dat soort afbeeldingen zijn zo algemeen bekend geworden, dat menigeen ze verslijt voor ECHT. De zielen van overleden mensen worden soms afgebeeld als transparante minimensen, skeletten of pratende lichtbolletjes. Alles kan, zolang het maar ‘menselijk’ blijft!
Over Antropologie 28 – Geloofsbeleving
Religie moet verweven zijn met het alledaagse. Anders gezegd: het moet in de dagelijkse praktijk handen en voeten krijgen en zichtbaar zijn in de samenleving, anders stelt het weinig voor. De buitenkant van een religie is een krachtig bindmiddel voor gemeenschappen en helaas ook controleerbaar door machthebbers en dat kan (soms te) ver gaan. Kledingvoorschriften zijn bijvoorbeeld gemakkelijk te checken op wel of niet correct naleven (bijvoorbeeld: Iran). Behalve keppeltjes, hoofddoeken, mijters of andere hoofdbedekkingen zijn er ook pijen, priesterkragen, cumberbands en ga zo maar door.
Over Antropologie 27 – Rites de passage
Een ‘rite de passage’ is een rituele handeling die zich voordoet wanneer iemand van de ene levensfase naar een andere ‘overstapt’. Denk aan: een geboorte (moeder / vader worden), van kind naar volwassenheid gaan, trouwen, scheiden, gepromoveerd worden, de AOW-gerechtigde leeftijd bereiken, sterven. In Nederland is het begrip ‘rite de passage’ bij veel mensen onbekend, wellicht mede doordat we dergelijke riten in de loop van de tijd hebben afgeschaft of domweg zo hebben verwaarloosd dat niemand meer weet waar ze eigenlijk over gaan.
Over Antropologie 26 – Religie (II) Totems
Omdat iedere geïnstitutionaliseerde religie een uiting is van de samenhang in de samenleving waarin zij bloeit en de manier waarop deze samenleving bij elkaar blijft, zijn sociologische inzichten waardevol voor de antropologie. Vanuit sociologisch perspectief kun je religie beschouwen als een gemeenschapservaring, niet als individuele beleving.
Over Antropologie 25 – Religie (I)
De antropologie houdt zich bezig met de beleving van religie en de plaats van religie in de samenleving. Waarom? Omdat religie bij uitstek geschikt is om symbolen, rituelen, normen en waarden te onderzoeken en vervolgens te duiden. Het gaat daarbij om religieuze structuren in de samenleving en de beleving van religie door het individu. Wat in de ene cultuur op religieus gebied heel gewoon is of zelfs op prijs wordt gesteld, is in een andere cultuur ongewoon of zelfs taboe.
Over Antropologie 20 – Machtuitoefening
Achterliggende waarden spelen vrijwel altijd een rol bij de keuze om wel of geen macht uit te oefenen. Wanneer wel, wanneer niet? Hoeveel machtuitoefening is te weinig of te veel? Welke middelen om macht uit te oefenen zijn geschikt, ongeschikt, te verantwoorden, onverantwoord, …en ga zo maar door. Iedereen kent het gezegde dat je niet met een kanon op een mug moet schieten, maar het is ook onzinnig om een tijger met een wattenstaafje aan te vallen. Macht zonder mogelijkheden om haar uit te oefenen is geen macht. En iets met overmacht proberen voor elkaar te krijgen of af te dwingen, is dat eigenlijk ook niet omdat het relaties kapot maakt of voor langere tijd onmogelijk. Dat geldt zowel in het klein (bijvoorbeeld in gezinsverband) als in het groot (tussen landen).
Over Antropologie 19 – Macht
Je kunt eigenlijk alleen binnen relaties van macht spreken. Iedere relatie is immers een machtsrelatie zodra de één meer invloed op en over de ander uitoefent dan omgekeerd. Maar hoe zit het dan met gelijken als er sprake van gelijke machtsposities? Zelfs in een ‘gelijke’ machtspositie binnen een relatie, zijn er verschillen. Een voorbeeld: pappa en mamma zijn gelijk maar het hondje luistert beter naar mamma dan naar pappa. En de kinderen luisteren beter naar pappa dan naar mamma (omdat ie gewoon een luidere stem heeft?). Maar … moeders wil is wet! Bij ons thuis zeiden ze wel eens: pappa is het hoofd van het gezin, maar mamma is het nekkie.
