We denken meestal dat we eerst de werkelijkheid waarnemen en er daarna betekenis aan geven. Maar zo eenvoudig werkt het niet. Eerdere ervaringen, verwachtingen en angsten beïnvloeden al waar we onze aandacht op richten, wat we opmerken en wat buiten beeld blijft.
Tweespraak Rob van Boven en Luuk Mur
Rob van Boven (1951) is psycholoog en psychotherapeut met belangstelling voor het boeddhisme. Luuk Mur ( 1952) is psycholoog en lid van de Dzogchen Community Nederland. Beide mannen gaan over boeddhistisch gerelateerde zaken in gesprek in Tweespraak.
Waarom boosheid soms veiliger voelt dan angst
In onze vorige column schreven we over mensen voor wie kwetsbaarheid verboden terrein is geworden.
Niet omdat angst, verdriet of verlangen op zichzelf gevaarlijk zijn, maar omdat deze gevoelens ooit verbonden raakten met eenzaamheid of machteloosheid.
Als kwetsbaarheid verboden wordt
Mensen doen soms merkwaardige dingen om maar niet te hoeven voelen wat er werkelijk in hen omgaat. Angst, verdriet, pijn, schaamte, machteloosheid, verlangen – soms worden gevoelens niet alleen voor anderen verborgen, maar zelfs voor onszelf.
AI – Als de afgezant steeds machtiger wordt
Wie de werkelijkheid analyseert, deelt haar in. Dat helpt ons om patronen te herkennen, problemen op te lossen en soms te voorspellen wat er zal gebeuren. Maar wat meetbaar en voorspelbaar wordt, nodigt ook uit tot sturen en beheersen.
Daar komt macht in beeld.
Kan AI wijs worden?
Als wij AI willen leren wat wijs handelen is, welke wijsheid leren we haar dan? Die van de mensen die de modellen bouwen? Die van de dominante cultuur? Die van politici, wetenschappers of bedrijven?
Wat noemen we eigenlijk intelligentie?
Toen wij psychologie studeerden, leerden we een bijna provocerende definitie: intelligentie is datgene wat een intelligentietest meet. Daar zat ook een waarschuwing in. Wat we meten, valt niet vanzelfsprekend samen met wat intelligentie werkelijk is.
Als AI ons voorbijgroeit
De roep om controle is begrijpelijk. Krachtige AI-systemen vragen om wetten, grenzen en toezicht. Het zou onverantwoord zijn ze zonder beperkingen te ontwikkelen. Dat de mens zelf geen volmaakte bewaker is, ontslaat hem niet van die verantwoordelijkheid.
Corona-enquête: als macht haar eigen verhaal schrijft (13)
Tijdens de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie Corona wordt een bestuurder ondervraagd over besluiten die diep ingrepen in het leven van burgers. Wat wist hij? Welke alternatieven zijn onderzocht? Wie besloot? Waren de maatregelen werkelijk onvermijdelijk?
Macht over of verbondenheid met? (12)
In de vorige columns ging het over sociale angst. Over de overlever die gevaar voorspelt, ons laat vermijden of ons dwingt vooral niets verkeerd te doen. Maar de overlever probeert niet alleen onze eigen gevoelens te beheersen. Soms probeert hij ook de ander onder controle te krijgen.
Dat wordt zichtbaar waar mensen macht over anderen uitoefenen.
Als een ontmoeting geen examen meer hoeft te zijn – 11
In de vorige column ging het over de tweede pijl van de angst. Niet alleen de angst zelf doet pijn, maar ook het verzet ertegen. De schaamte. De zelfkritiek.
Bij sociale angst wordt dat heel zichtbaar. Een gewone ontmoeting kan veranderen in een examen. Een verjaardag, een overleg, een lunch, een bijeenkomst waar mensen elkaar nog niet goed kennen.
Angst voor onze angst
Als contact verlangen oproept én spanning wekt.
Sommige angsten herkennen we gemakkelijk: angst voor ziekte, verlies, geweld of verlaten worden. Maar er is ook een stillere angst, minder zichtbaar en vaak moeilijker uit te leggen: de angst die opkomt in contact met andere mensen.
De interne volwassene die niet wegloopt
Soms gebeurt het in een fractie van een seconde.
We krijgen een mail en voelen meteen spanning. Iemand zegt iets terloops, maar vanbinnen schiet er iets overeind. Een stilte aan tafel voelt plotseling als afwijzing. Nog vóór we goed beseffen wat er gebeurt, zijn we al onderweg: verklaren, verdedigen, terugtrekken, pleasen, boos worden, harder worden.
