Een leidinggevende wordt nauwelijks nog tegengesproken. Zijn medewerkers hebben geleerd dat kritiek niet op prijs wordt gesteld. Wie zich aanpast, krijgt waardering. Wie tegenspreekt, loopt het risico buitengesloten te worden.
De leidinggevende kan de stilte ervaren als instemming. Hij ziet zijn gezag bevestigd. Maar wat hij als loyaliteit beschouwt, kan evengoed gehoorzaamheid uit angst zijn.
overlever
Je staat niet alleen in het veld
Tijdens het voetballen gebeurt soms iets bijzonders. We gaan volledig op in het spel. De omgeving verdwijnt naar de achtergrond. Er is alleen nog de bal, het team en de beweging van het spel. We zien waar de ander staat, spelen over, anticiperen en reageren. Zonder daar voortdurend over na te denken.
We noemen dat flow. Op zulke momenten zijn we nauwelijks met onszelf bezig. We spelen, en juist daardoor ontstaat verbondenheid.
Als twijfel gevaarlijk voelt
We beschikken over het vermogen om te denken, analyseren, voorspellen en ordenen. Ik noem dat de Strateeg. Zolang die Strateeg vrij kan onderzoeken, kan hij ook van gedachten veranderen. Maar wanneer onzekerheid ons houvast bedreigt, kunnen diezelfde vermogens zich vernauwen. De Strateeg wordt Overlever.
Waarom leven we zo vaak vanuit de overlever?
De overlever is niet slecht, hij probeert te beschermen.
Wanneer politiek een gesloten geloof wordt
Natuurlijk bestaan racistische opvattingen en antidemocratische bewegingen. Maar juist dan is zorgvuldig kijken belangrijk.
Want zodra ons oordeel over een idee verandert in zekerheid over wie de ander is, verdwijnt de nieuwsgierigheid.
Als ons verhaal de werkelijkheid wordt
We denken meestal dat we eerst de werkelijkheid waarnemen en er daarna betekenis aan geven. Maar zo eenvoudig werkt het niet. Eerdere ervaringen, verwachtingen en angsten beïnvloeden al waar we onze aandacht op richten, wat we opmerken en wat buiten beeld blijft.
Waarom boosheid soms veiliger voelt dan angst
In onze vorige column schreven we over mensen voor wie kwetsbaarheid verboden terrein is geworden.
Niet omdat angst, verdriet of verlangen op zichzelf gevaarlijk zijn, maar omdat deze gevoelens ooit verbonden raakten met eenzaamheid of machteloosheid.
Als kwetsbaarheid verboden wordt
Mensen doen soms merkwaardige dingen om maar niet te hoeven voelen wat er werkelijk in hen omgaat. Angst, verdriet, pijn, schaamte, machteloosheid, verlangen – soms worden gevoelens niet alleen voor anderen verborgen, maar zelfs voor onszelf.
Macht over of verbondenheid met? (12)
In de vorige columns ging het over sociale angst. Over de overlever die gevaar voorspelt, ons laat vermijden of ons dwingt vooral niets verkeerd te doen. Maar de overlever probeert niet alleen onze eigen gevoelens te beheersen. Soms probeert hij ook de ander onder controle te krijgen.
Dat wordt zichtbaar waar mensen macht over anderen uitoefenen.
Als een ontmoeting geen examen meer hoeft te zijn – 11
In de vorige column ging het over de tweede pijl van de angst. Niet alleen de angst zelf doet pijn, maar ook het verzet ertegen. De schaamte. De zelfkritiek.
Bij sociale angst wordt dat heel zichtbaar. Een gewone ontmoeting kan veranderen in een examen. Een verjaardag, een overleg, een lunch, een bijeenkomst waar mensen elkaar nog niet goed kennen.
Angst voor onze angst
Als contact verlangen oproept én spanning wekt.
Sommige angsten herkennen we gemakkelijk: angst voor ziekte, verlies, geweld of verlaten worden. Maar er is ook een stillere angst, minder zichtbaar en vaak moeilijker uit te leggen: de angst die opkomt in contact met andere mensen.
Als de volwassene in ons wakker wordt (6)
Je zit in een gesprek. Eerst gaat het gewoon. Er wordt gelachen, iemand vertelt iets, een ander reageert. Maar dan gebeurt er iets kleins.
Iemand praat over je heen.
Iemand maakt een scherpe opmerking.
Iemand luistert niet echt.
Iemand doet alsof jouw gevoel overdreven is.
