Mensen doen soms merkwaardige dingen om maar niet te hoeven voelen wat er werkelijk in hen omgaat. Angst, verdriet, pijn, schaamte, machteloosheid, verlangen – soms worden gevoelens niet alleen voor anderen verborgen, maar zelfs voor onszelf.
Voor sommige mensen is vooral kwetsbaarheid gevaarlijk geworden. Niet omdat kwetsbaarheid op zichzelf gevaarlijk is, maar omdat ergens in hun leven iets is geleerd: dit mag niemand zien. Ik mag het zelf niet eens voelen.
In ons model van het Interne Gezin noemen we het deel dat daarop toeziet de Overlever. De Overlever probeert ons te beschermen wanneer iets als bedreigend wordt ervaren. Soms doet hij dat door gevoelens niet alleen voor anderen te verbergen, maar ook uit ons eigen bewustzijn te houden.
Kwetsbaarheid wordt dan verboden terrein.
Dat is ingrijpend. Want juist in ons authentieke deel leven angst, verdriet, verlangen, ontroering en de behoefte aan nabijheid. Wanneer de Overlever besluit dat zulke gevoelens gevaarlijk zijn, wordt dus niet alleen een gevoel onderdrukt. Een deel van wat er werkelijk in ons leeft, krijgt geen ruimte meer.
Maar voelen zelf is nooit het probleem geweest.
Vooral voor een jong kind kan een gevoel ondraaglijk worden wanneer het samengaat met eenzaamheid en machteloosheid. Machteloos, omdat het de beangstigende situatie niet kan veranderen. Het kind kan bang zijn zonder iemand die helpt de angst te dragen. Verdriet hebben zonder troost. Iemand nodig hebben die er niet is.
Deze combinatie van angst, eenzaamheid en machteloosheid kan ertoe leiden dat de Overlever angst als gevaarlijk gaat zien. De Overlever kan zelfs in paniek raken wanneer deze angst in het bewustzijn dreigt te komen.
Een kind beschikt nog niet over een Innerlijke Volwassene die kan zeggen: Ik ben bij je. Je mag dit voelen.
De Overlever kan dan iets anders leren: Als ik dit niet voel, ben ik veiliger.
Niet het oorspronkelijke probleem, maar het voelen ervan wordt daarmee tot gevaar verklaard.
En dan moet er soms iets anders voor in de plaats komen. Boosheid bijvoorbeeld.
Boosheid heeft voordelen. Zij voelt krachtiger dan angst. Zij maakt groot waar angst ons klein kan laten voelen. Zij geeft richting waar machteloosheid dreigt. Wie kwaad is, hoeft soms niet te voelen dat hij bang is. Of gekwetst. Of afhankelijk van iemand die hem kan verlaten.
Dat betekent niet dat achter boosheid altijd angst schuilgaat. Boosheid kan volkomen terecht zijn. Onrecht maakt boos. Grenzen die worden overschreden ook.
Maar soms beschermt boosheid ons tegen iets wat moeilijker te verdragen is.
Dat kan bijvoorbeeld zichtbaar worden bij sommige vechtscheidingen. Een ouder kan diep bang zijn een kind kwijt te raken. Bang minder belangrijk te worden. Bang vervangen te worden. Bang dat het kind van hem of haar vervreemdt.
Wanneer de Strateeg in verbinding blijft met het authentieke deel, kan die angst informatie worden.
Geef een reactie