Wat is de rol van een leraar? In de eerste plaats is de leraar er om te inspireren, door het delen van zijn/haar duiding van de Dharma. Een leraar kan een belangrijke gids zijn op je pad. Een leraar is present, luistert, gaat in op vragen die bij je leven, vraagt door. Een leraar moedigt aan geduld te hebben, vertrouwen te hebben, door te gaan en vol te houden. Hoe moeilijk het soms is, hoe we soms in een moeras terecht zijn gekomen, vertrouwen en doorgaan. De leraar houdt je een spiegel voor, confronteert je met wat hij of zij ziet, en dat is niet altijd makkelijk. Dat kan ook soms heel gevoelig liggen voor de leerling, maar ook voor de leraar. Voorwaarde is een vertrouwensrelatie, die zich steeds meer kan ontwikkelen in opeenvolgende ontmoetingen. De middelen die een leraar gebruikt en toepast, zijn gericht op de ontwikkeling van inzicht in de werking van de geest, opdat verwarring oplost en ontwaken tot het ware zelf steeds meer ruimte krijgt.
Hisamatsu
Iedereen kan waarzeggen – zekerheden voor gevorderden
Ook als je niet weet wat je moet doen weet je precies wat er zal gebeuren.
Koan: waar ga je heen als je overal heen kunt?
Je eigen voetsporen volgen.
Koan: waar stond Hisamatsu toen hij geen plek meer had om te staan?
Oplossingen voor een koan van niets, en een gratis koan van alles.
Elf variaties op de fundamentele koan van Hisamatsu
Waarom zitten met een koan als het hele leven een raadsel is.
Taigu – Hoe menselijk is de bodhisattva?
Leeg betekent zonder eigen bestaan. Maar wat betekent leegte? Wie heeft het bijvoeglijk naamwoord ‘sunya’ (leeg) vervangen door het zelfstandig naamwoord ‘sunyata’ (leegte)? Er zijn mensen die voorstellen voor leeg te lezen: open.
Taigu – Het eerdere en het latere
Hisamatsu was een vriendelijke, maar messcherpe man met een karakteristieke witte baard en een leraarsstok. Behalve filosoof verbonden aan een universiteit was hij een natuurtalent in zen. Na een kloostertraining stond hij op en vestigde zich op eigen gezag als zenleraar. Zijn missie na de Tweede Wereldoorlog was het vermolmde Japanse zen ingrijpend te vernieuwen en het toegankelijker te maken voor leken.
Taigu – Satori
Hisamatsu over zen en ontwaken: het leest zo glashelder in een tijd waarin zen onderhevig is aan vertroebeling, aan commercialisering en een noodlottige verstrengeling met een ontspannings- en wellnessoefening genaamd mindfulness.
Taigu – Huineng en Hisamatsu
Er is in het zen van de eenentwintigste eeuw te veel ruis op de lijn, nog steeds te weinig engagement en bereidheid een lange neus te trekken tegen andere boeddhistische tradities.
Zitten in verbondenheid – Ademhalingsoefeningen
Er is een schat zegt Martin Buber: “Er is iets dat op één enkele plaats ter wereld te vinden is, het is een grote schat en de plaats waar deze schat te vinden is, is de plaats waar jij nu staat”
Taigu – Zen is geen mystiek
Het is niet vergezocht om een vergelijking te trekken tussen Jakob Böhme’s oergrond, het Philadelphia van zijn Europese aanhangers, het mystieke piëtisme van het Nederlandse Reveil en het vormloze zelf van zen.
Jules – stilstaan bij het wereldgebeuren
Open brief aan Wouter ter Braake. Dank en respect voor je prangende, indringende overweging naar aanleiding van de nationale dodenherdenking (Boeddhistisch Dagblad, 3 mei 2025). Je maakt de balans van een leven echter op in een misantropisch geschiedbeeld, vol helaas ook van westerse zelfhaat die ik niet kan plaatsen in de context van zen en zin. Ja, er is een explosie van lijden, maar verlies de moed niet, broeder.
