Inhoud
2. Lijden volgens de boeddhist
3. Lijden volgens de non-dualist
6. Lijden volgens de psycholoog
7. Lijden bestrijden als levenstaak
1. Lijden volgens de christen
Het christendom leert dat de mens gedoemd is tot lijden doordat Eva, de eerste vrouw, geschapen uit een rib van de eerste man, in het paradijs een hapje nam van een appel van de boom van de kennis van goed en kwaad, terwijl God het uitdrukkelijk verboden had.
Onze Lieve Heer was daar zo boos over dat hij Adam en Eva met schaamte sloeg en uit het paradijs verdreef. Ze mochten er nooit meer in. Hun nakomelingen ook niet, daarom heet Eva’s zonde de erfzonde.
Een einde aan het lijden tijdens dit leven zit er voor christenen niet in, maar als ze zich christelijk gedragen, gaan ze na hun dood naar de hemel waar ze met gouden bestek goddelijke spijzen mogen nuttigen.
Hebben ze zich onchristelijk gedragen dan gaan ze naar de hel waar ze onder helse pijnen voor eeuwig zullen branden in een vuur dat niets verteert.
Alle ongedoopte christenkindjes en niet-christenen wachtte aanvankelijk hetzelfde lot, tot een recente paus een deal sloot met zijn Lieve Heer.
2. Lijden volgens de boeddhist
Het boeddhisme is een reïncarnatie- en heilsleer. Aan het lijden komt bij je overlijden geen einde, want ieder mens die niet het achtvoudige pad van Siddharta Gautama gaat, wordt eindeloos herboren voor nog een rondje in de mallemolen van het leven.
Er is één uitweg uit de kringloop van geboorte en dood (samsara), en die uitweg is vervat in de vier Edele Waarheden: 1. Er is lijden. 2. Het lijden heeft een oorzaak. 3. De oorzaak van het lijden kan opgeheven worden. 4. Door het achtvoudige pad te volgen wordt het lijden beëindigd.
Degene die naar het einde van het lijden streeft of anderen daarbij helpt, heet een bodhisattva. Degene voor wie het lijden beëindigd is, heet een boeddha. Hij is ontsnapt aan samsara en verblijft voorgoed in nirwana.
Het achtvoudige pad is lang en zwaar. Het vergt volledige inzet gedurende vele levens. Iedere terugval verlengt de weg; één verkeerd antwoord op een vraag over de leer en je kunt volgens koan 2 van de Poortloze Poort vijfhonderd levens als vos tegemoet zien.
Slechts een enkele bodhisattva bereikt het einde van het lijden nog in dit leven, soms pas tijdens zijn overlijden of net erna.
3. Lijden volgens de non-dualist
Het non-dualisme leert dat er geen lijden is, alleen een moeiteloos zien van ogenschijnlijk lijden. We zijn het doek waarop de film over ons personage wordt geprojecteerd, niet de hoofdrolspeler met wie we ons abusievelijk identificeren. We zijn het universele bewustzijn waarin alle verschijnselen zich manifesteren, inclusief de persoon die zich ‘ik’ noemt.
Door je aandacht te verleggen van het lijden naar het zien van het lijden, van het gekende naar het kennen, kun je er afstand van nemen, is het idee. Door je niet langer te vereenzelvigen met je leed of met de schijnbare persoon die schijnbaar lijdt, is het jouw pijn niet meer en doet het minder zeer.
Radicale non-dualisten zien psychotherapie als een zinloze behandeling die het geloof in de persoon en de vrije wil bestendigt en het lijden nodeloos verlengt.
4. Lijden volgens de filosoof
Filosofie die nog in dit leven een einde aan het lijden in het vooruitzicht stelt of troost biedt voor het onvermijdelijke lijden, vinden we al bij de oude Grieken, denk aan het hedonisme, het pythagorisme, het cynisme, het stoïcisme.
Modernistische wijsgerig politieke ideologieën, zoals het dialectisch materialisme, het communisme, het socialisme, het liberalisme, het kapitalisme, het fascisme, claimen door een omwenteling van de wereldorde de levenskwaliteit te kunnen verbeteren.
Filosofie die het lijden probeert te verminderen door de betrekkelijkheid van onze ideeën en idealen aan de orde te stellen, is van alle tijden. De oude Grieken bedachten onder meer het subjectivisme, scepticisme en pyrronisme; nieuwe filosofen bedachten onder meer het nihilisme, dadaïsme, existentialisme, relativisme, pluralisme en postmodernisme.
5. Lijden volgens Byron Katie
De Amerikaanse zelfhulpgoeroe Byron Katie gelooft dat lijden wordt veroorzaakt door onjuiste of onrealistische gedachten. Volgens haar kun je een eind maken aan je verdriet, angst en boosheid door jezelf vier standaardvragen te stellen over iedere pijnlijke gedachte die er in je opkomt: 1. Is dat waar? 2. Kan ik dat wel weten? 3. Wat gebeurt er als ik dat geloof? 4. Wie zou ik zijn zonder die gedachte?
Dit gedachteonderzoek noemt Byron Katie Het Werk. Als je hard genoeg Werkt, komt er volgens haar vanzelf een einde aan je lijden.
Klaar kom je nooit; naar eigen zeggen was Byron Katie dertig jaar nadat ze begon nog steeds niet uitgeWerkt.
6.Lijden volgens de psycholoog
In de filosofie is mentalisme de opvatting dat gedachten en gevoelens geen bijverschijnselen zijn van lichamelijke processen, maar zelf geestelijke en gedragsmatige veranderingen kunnen veroorzaken.
Het filosofisch mentalisme ligt ten grondslag aan het psychologisch mentalisme: de opvatting dat we niet lijden door wat er gebeurt maar door hoe we ernaar kijken en ermee omgaan.
Op deze gedachte zijn alle vormen van cognitieve therapie gebaseerd, waaronder Rationeel-Emotieve therapie. RET werkt met het zogeheten ABC-model: er is een Aanleiding, er is een gekleurde Bril waardoor je naar die aanleiding kijkt, met alle Consequenties van dien. Door een andere bril op te zetten kunnen we ons denken en daarmee onszelf en de wereld veranderen en zo ons lijden verminderen.
Een andere bril opzetten wordt in NLP (NeuroLinguïstisch Programmeren) herkaderen genoemd. Biologische groenten zijn niet slecht voor je portemonnee maar goed voor het milieu. Je echtgenote heeft je niet belazerd, ze is polyamoreus. Je kind is neurodivergent, niet autistisch. Het leven is geen aaneenschakeling van problemen maar van uitdagingen. Iets is dit, niet dat, zus, niet zo.
Flauwekul natuurlijk, alle kaders beperken je gezichtsveld, ook de positieve. Ze veranderen niets aan de feiten. Biologische groenten zijn nog steeds duurder, je echtgenote heeft het nog steeds met een ander gedaan, je kind is nog steeds een uitdaging en een uitdaging is nog steeds een probleem.
Iets is dit én dat, zus én zo. Of dit noch dat, zus noch zo, het is maar net hoe je het bekijkt. Wat als je het nog anders bekijkt? Wat als je wegkijkt?
Is herkaderen de ene bril door de andere vervangen, dan is niet-weten door de ene bril na de andere kijken tot je het echt niet meer weet en ter plekke uit je gelijk valt. Herkaderen blijft weten; niet-weten is ontkaderen.
7. Lijden bestrijden als levenstaak
Behalve de christelijke, boeddhistische, non-dualistische, filosofische en psychologische heilsleren hierboven zijn er duizenden andere behandelingen en oplossingen, zowel regulier als experimenteel, alternatief, medisch, psychiatrisch, religieus, politiek, elk met een eigen theorie over de oorzaken van de talloze soorten van geestelijk en lichamelijk lijden.
Behandelingen en oplossingen voor kaalheid, overbeharing, hysterie, armoede, agressie, puistjes, angst, burenruzie, hongersnood, pesterij, tuberculose, misdaad, rouw, fascisme, eenzaamheid, prostaatkanker, stinkvoeten, straatvrees, geluidsoverlast, PTSS, ALS, Alzheimer, zelfzucht, platjes, oorlog, likdoorns, luchtvervuiling, neerslachtigheid, hoogmoed, zelfhaat, besnijdenis, discriminatie, genocide, onvruchtbaarheid, overbevolking, noem maar op.
Of er een eind komt aan het lijden vóór er een eind komt aan het leven, durf ik niet te zeggen; wel dat er geen eind komt aan de remedies voor specifieke vormen van lijden. Wat zeg ik, er is geen beginnen aan, niet eens om ze op te sommen, laat staan om ze te beschrijven of uit te proberen.
Het enorme aantal remedies stelt binnenvetters en hypochonders, idealisten en opportunisten in staat hun hele leven te besteden aan het uitbannen van dit lijden of dat lijden of meteen maar al het lijden. Uit hun eigen leven, uit dat van hun naasten, hun klanten, hun volgers, hun volgelingen.
Er zijn er zelfs die alle voelende wezens, mens en dier van hun lijden te verlossen voordat ze, als laatste, zichzelf verlossen. Zij heten boeddhisten, hun gelofte heet de bodhisattvagelofte.
Bestrijders van het lijden hebben nooit niets te doen, zelfs niet als ze eindeloos wedergeboren worden of het eeuwige leven hebben. Dat scheelt meteen al een hele hoop leed van het type ledigheid.
