Koan 32 – Raspaarden rennen al bij de schaduw van de zweep
Een non-boeddhist zei tegen Boeddha: Ik vraag niet om woorden, ik vraag niet om stilte.
Boeddha bleef onbeweeglijk zitten.
Daarop maakte de non-boeddhist een buiging en zei respectvol: Door de grenzeloze barmhartigheid van de Gezegende zijn de sluiers van mijn illusies opgelost en heb ik de Grote Weg betreden.
Toen hij vertrokken was, vroeg Ananda: Waar was hij nou zo dankbaar voor?
Raspaarden rennen al bij de schaduw van een zweep, zei Boeddha.
32.1
Een non-boeddhist zei tegen Boeddha: Ik vraag niet om woorden, ik vraag niet om stilte.
Uitslover, zei Boeddha.
Daarop maakte de non-boeddhist een buiging en zei respectvol: Door de grenzeloze barmhartigheid van de Gezegende zijn de sluiers van mijn illusies opgelost en heb ik de Grote Weg betreden.
Uitslover, zei Boeddha weer.
Toen hij vertrokken was, vroeg Ananda: Waarom deed hij zo dankbaar?
Boeddha zei: Hij wou voor raspaard worden aangezien.
32.2
Een non-boeddhist zei tegen Boeddha: ‘Ik vraag niet om woorden, ik vraag niet om stilte.’
Boeddha zweeg.
De non-boeddhist vroeg: ‘Is uw zwijgen nou veelzeggend of juist nietszeggend?’
Boeddha zuchtte.
‘Verwijst uw zucht naar de waarheid voorbij de woorden?’
Boeddha kreunde.
‘Kreunt u omdat we moeten zwijgen over datgene waarover we niet kunnen spreken?’
Zucht.
‘Bedoelt u dat het absolute spreekt noch zwijgt?’
Kreun.
‘Is uw kreunen een uitdrukking van het ene?’
Zucht.
‘Evenals mijn spreken?’
Steun.
‘Vallen wij niet geheel en al samen met iedere manifestatie van het ware zelf?’
‘Pff’, deed Boeddha.
‘Zal ik dan maar zwijgen?’
Boeddha haalde zijn schouders op.
De non-boeddhist zweeg.
Boeddha gaapte.
Ananda gaapte.
De non-boeddhist gaapte.
Ze strekten zich uit en sliepen een gat in de dag.
32.3
Een non-boeddhist vroeg: ‘Waarom ben ik een non-boeddhist en u niet?’
Boeddha reageerde niet.
De non-boeddhist knikte en vroeg: ‘Waarom sta ik hier en zit u daar?’
Weer reageerde Boeddha niet.
De non-boeddhist boog en vertrok.
Ananda vroeg: ‘Waarom knikte hij naar u?’
‘Hij bedacht dat het onderscheid tussen boeddhist en non-boeddhist loos is.’
‘Waarom boog hij?’
‘Hij bedacht dat het niet-onderscheid tussen boeddhist en non-boeddhist loos is.’
‘Ja, is het onderscheid tussen boeddhist en non-boeddhist nou loos of niet?’
Boeddha reageerde niet.
Ananda knikte, boog en vertrok.
32.4
Een monnik vroeg: ‘Bent u een boeddhist?’
Boeddha antwoordde: ‘Dat hebben anderen verzonnen, het boeddhisme is van na mijn tijd.’
‘Bent u een non-boeddhist?’
‘Dat hebben anderen verzonnen, het non-boeddhisme is van na mijn tijd.’
‘Bent u een boeddha?’
‘Dat hebben anderen verzonnen, boeddha’s zijn van na mijn tijd.’
De monnik zei: ‘Is boeddha soms geen eretitel?’
‘Dat hebben anderen verzonnen, er valt geen eer aan te behalen.’
‘Zal ik u dan maar een non-boeddha noemen?’
‘Wat zegt een naam.’
De monnik drong aan: ‘Geen boeddhist, geen non-boeddhist, geen boeddha, geen non-boeddha – wat dan wel?’
Boeddha antwoordde: ‘Dat mogen anderen verzinnen, ik ben van voor die tijd.’
32.5
Een monnik zei: ‘Ik vraag niet om woorden, ik vraag niet om stilte.’
‘Geef gerust het goede voorbeeld’, zei Boeddha.
‘Dat was ik al van plan’, zei de monnik.
‘Komt er nog wat van?’ vroeg Boeddha.
De monnik schudde een kunstbloem uit zijn mouw en hield die omhoog.
‘Zeg het met bloemen’, zei Boeddha mat.
‘U had moeten glimlachen, net als Mahakashyapa.’
‘Ik kan wel janken.’
‘Het was een test’, verklaarde de monnik.
‘Je bent aan het solliciteren’, verklaarde Boeddha.
‘U bent gezakt’, zei de monnik.
‘Er is geen vacature’, antwoordde Boeddha en sloot zijn ogen.
32.6
Een monnik zat in lotushouding met geloken ogen. Toen de Boeddha langs liep, zei de monnik zonder op te kijken: ‘Ik vraag niet om woorden, ik vraag niet om stilte.’
‘Ik toch ook niet.’
De monnik ging nog mooier zitten.
‘Braaf’, zei Boeddha.
De monnik zat nu volmaakt onbeweeglijk.
‘De brokjes zijn op’, zei Boeddha.
De monnik deed zijn ogen open en zei: ‘Verwijst u naar de leegte?’
‘Ik vraag niet om woorden’, zei Boeddha.
De monnik sloot zijn ogen weer.
‘Ik vraag niet om stilte’, zei Boeddha.
Plotseling begon de monnik te blaffen.
‘Bek dicht,’ zei Boeddha, ‘in je mand.’
32.7
Een monnik zei: ‘Zonder te spreken of te zwijgen, wat is de weg?’
Boeddha zei: ‘Het is maar net wie het vraagt.’
‘Nu ik het vraag.’
‘Geen voorwaarden stellen aan de weg.’
‘Welke voorwaarden niet, bijvoorbeeld?’
‘Dat je niet mag spreken of zwijgen, bijvoorbeeld.’
32.8
De Boeddha en een monnik zaten nootjes te eten.
Boeddha vroeg: ‘Zonder te spreken of te zwijgen, wat is de weg?’
‘Geen voorwaarden stellen aan de weg’, antwoordde de monnik.
‘Behalve deze zeker’, zei Boeddha.
‘Welke?’
‘Dat je geen voorwaarden mag stellen aan de weg.’
De monnik keek hem met grote ogen aan. Ineens ging hem een lichtje op. Hij boog diep en zei met bevende stem: ‘Door uw meedogenloze genade heb ik nu al mijn illusies doorzien.’
‘Behalve deze zeker’, zei Boeddha.
‘Welke?’
‘Dat je door mijn meedogenloze genade nu al je illusies hebt doorzien.’
De monnik keek hem met open mond aan.
‘Ziedaar de poortloze poort’, zei Boeddha en wierp er een nootje in.
32.9
Monnik: Er zijn vier soorten paarden. De eerste reageert al bij de schaduw van een zweep, de tweede als de zweep zijn vacht raakt, de derde als de zweep zijn vlees raakt en de vierde als de zweep zijn merg raakt.
Meester: En?
Monnik: Zo zijn er vier soorten monniken. De eerste ziet het bestaanskenmerk van vergankelijkheid al als er iemand in een ander dorp sterft, de tweede pas als er iemand in zijn eigen dorp sterft, de derde pas als er iemand van zijn eigen familie sterft en de vierde pas als hij zelf sterft.
Meester: Zo zijn er vier soorten blinden. De eerste ziet alleen zijn eigen vergankelijkheid, de tweede ziet alleen die van zijn familie, de derde ziet alleen die van zijn dorpsgenoten en de vierde ziet alleen vergankelijkheid.
Monnik: Er waren toch vijf soorten blinden?
Meester: Dat is waar ook.
Monnik: En er waren toch drie bestaanskenmerken – vergankelijkheid, lijden en niet-zelf?
Meester: Goed dat je het zegt.
Monnik: Wat?
Meester: De vijfde soort blinde ziet maar drie bestaanskenmerken.
32.10
Monnik: Wat als je de vorm doorziet?
Meester: Leegte.
Monnik: Wat als je de leegte doorziet?
Meester: Vorm.
Monnik: Wat als je vorm en leegte doorziet?
Meester: Vorm noch leegte.
Monnik: Wat als je vorm, leegte, vorm en leegte en vorm noch leegte doorziet?
Meester: Dan zit je daar weer in vast.
Monnik: Maar dan heb je toch alles doorzien?
Meester: Behalve het doorzien.
Monnik: Wat als je ook dat nog hebt doorzien?
Meester: Horen, zien, zwijgen.
Monnik: En als je er toch over spreekt?
Meester: Boeddhisme.
Monnik: Wat als er boeddhisme komt?
Meester: Scholen, soetra’s en sangha’s.
Monnik: Wat als er scholen, soetra’s en sangha’s komen?
Meester: Meesters, leerlingen en leken.
Monnik: Wat als er meesters, leerlingen en leken komen?
Meester: Vormen, vormelijkheid en vormfouten.
Monnik: Wat als je de vorm doorziet?
