Het succes van deze uit het internet voortgekomen stroming dwingt ons de rol van nieuwe media in de intellectuele en ideologische productie ernstig te nemen. Rechtse netwerken op internet kun je niet wegschrijven als louter doorgeefluiken van opinies, of als anonieme plekken waar racisten en complotdenkers zich uitleven. In de jaren 60 werd de tegencultuur, die uit de Verenigde Staten kwam maar wereldwijd doorbrak, belichaamd door seksuele bevrijding, drugs en rock-‘n-roll. Als er in 2025 Amerikaanse controle cultuur bestaat, moeten we erkennen dat die het mannelijk gezicht vertoont van NRX, het illiberalisme en de monarchistische verleiding. Door zich te presenteren als de enige werkelijke subversieve denkwijze tegenover de vermeende hegemonie van het progressisme in de traditionele media, lijkt rechts de grote culturele winnaar van het internet tijdperk te zijn geworden. Vandaag werpt dat ondergrondse netwerk zijn vruchten af en speelt het een sleutelrol in wat op een echte reactionaire kentering in de politiek en de media begint te lijken (bladzijde 170 – 171).
Een onverwachte wending
Er was een moment dat we dachten dat we alles al hadden gezien en dat er geen revoluties meer mogelijk waren. In zijn boek van 1992, The End of History and the Last Man, schreef de Amerikaanse filosoof Francis Fukuyama dat met de liberale democratie het einddoel van alle politieke ontwikkelingen was bereikt. Spoedig zou deze overal op de wereld wel worden ingevoerd, omdat dit het enige mogelijke succesvolle economische model is.
Niets is minder waar, weten we nu. Er is meer onzekerheid over de toekomst dan ooit tevoren. De grootste macht, die ooit model stond voor succes en welvaart, wordt nu vergeleken met het Romeinse rijk vlak voor zijn ineenstorting. Achter het imago van het land van ongekende mogelijkheden bleek een werkelijkheid te zitten van starre wereldvreemde christelijke dogmatiek die in de liberale democratie een uitvinding van de duivel ziet.
En toen was er internet. De mensen werden met elkaar verbonden, ook de hillbillies, de rednecks en het white trash. En ze ontdekten dat ze met velen waren en dat ze macht hadden. Ze ontdekten de wereld, maar die viel tegen. Dan maar terug naar het echte Amerika waar ze mee waren opgegroeid, het Amerika van Donald Duck en Mickey Mouse. Zo ontstonden er nieuwe revivalistische bewegingen, die nu worden samengevat onder de titel NRX, het Nieuwe Reactionaire Netwerk. De Franse filosoof Arnaud Miranda heeft er een studie van gemaakt en het resultaat is een fascinerend boek.
Een ingewikkeld netwerk
Het boek beschrijft de groei van dit netwerk van reactionaire en antidemocratische stromingen, dat in het begin van de 21e eeuw in de Verenigde Staten is ontstaan uit libertijnen, conservatieven en revivalisten. De eersten willen de regering afschaffen, de tweede willen de veranderingen in de maatschappij ongedaan maken en de laatsten willen terug naar oude tijden. De beide laatste groeperingen worden vaak gemotiveerd door zeer fanatieke christelijke geloofsopvattingen.
Deze drie stromingen delen een groot wantrouwen tegen de politiek en de democratie. Het zijn vaak eenlingen, maar ze zijn er echter ook in staat gebleken zich te organiseren. Door internet werd men zich bewust van raakvlakken met andere stromingen die via blogs opkwamen, zoals accelerationisten en de techno-futuristen. De eerste groep vindt dat de huidige samenleving naar de afgrond gaat en dat je dit proces maar beter kunt versnellen, dan ben je sneller van de chaos af. De tweede ziet ook niets in de huidige stand van zaken, maar is ervan overtuigd dat we met behulp van nieuwe technologieën een hemel op aarde kunnen scheppen. Elon Musk combineert bijvoorbeeld beide visies: hij ziet geen heil in het leven op aarde en wil met een schone lei opnieuw beginnen door een nieuwe maatschappij te stichten op Mars. Dat dit niet erg realistisch klinkt, vinden de leden van dit soort stromingen geen probleem, ze zien dit juist als een bewijs dat zij visionairen zijn die de wereld beter door hebben dan gewone mensen. Het bevestigt bovendien het vermoeden dat vele leiders in feite wereldvreemde eenlingen zijn die leven in computerspellen, futuristische films en sciencefiction, die dit alles onder een filosofisch sausje met elkaar vermengen.
De profeet
De belangrijkste “visionair” is ongetwijfeld Curtis Yarvin (1973 – ). In een artikel in de NRC van 13 maart j.l. wordt hij de “huisfilosoof van Trump II” genoemd. Dankzij nauwe banden met vermogende en machtige bedrijfsleiders en politici in de V.S., zoals Peter Thiel van Palantir en J.D. Vance, is hij een beroemde en invloedrijke blogger geworden. Yarvin wil een tegengeluid laten horen tegenover de gevestigde orde van de sociaaldemocratie. Die laatste leidt volgens hem alleen maar tot wanorde en een dictatuur van de massa, terwijl juist orde en gezag nodig zijn voor welvaart en vrede. Een staat zou volgens hem moeten worden geregeerd als een bedrijf. Een directie aan het hoofd en verder niet zeuren. Dit doet sterk denken aan de manier waarop Singapore en Communistisch China worden geregeerd en het lijkt efficiënter dan de huidige politiek.
Ik denk trouwens dat de opkomst van dit soort extreemrechtse meningen veel te maken heeft met het begrip vrijheid. Voor Yarvin betekent vrijheid veel geld verdienen en kunnen kopen wat je wilt, zonder last te hebben van je medemens. Voor de sociaaldemocratie is vrijheid je eigen regering kunnen kiezen en kunnen discussiëren met wie je wilt en hoe je wilt.
Van links naar rechts
De filosoof van NRX is Nick Land (1962 – ). Hij begon als docent continentale filosofie aan de universiteit van Warwick, maar nam ontslag in 1998. In die tijd hield hij zich bezig met Immanuel Kant, de hedendaagse Franse filosofie en met de cybercultuur. Na een inzinking door overmatig amfetaminegebruik kwam hij terug als radicaal rechtse blogger. Hij gaat ervan uit dat de geschiedenis uiteindelijk wordt gedreven door de drift naar wanorde in de materie. Het kapitalisme is hierbij het einddoel van deze ontwikkeling. Op zich is dit pure verspilling en hang naar chaos. Het is de aard van de materie en daarom is het zinloos om het te proberen tegen te houden. Je kunt maar het beste met de stroom meegaan en dat betekent dat je de geschiedenis een duwtje in de rug probeert te geven: versnelling. Dit past Land ook toe op zijn eigen filosofie, deze probeert hij grensoverschrijdend te maken, een soort filosofictie (bladzijde 96). Aan de andere kant kijkt Land ook naar de bestaande ontwikkelingen en ziet in Aziatische steden als Sjanghai, Taipei en Singapore een voorbode van de toekomst.
De satellieten
Naast Yarvin en Land zijn er nog een handvol invloedrijke bloggers die meebouwen aan het rijkgeschakeerde landschap van de Duistere Verlichting, die door Miranda helder worden beschreven. Het zijn allemaal eenlingen, verenigd onder de gemeenschappelijke afkeer van ethiek en waarden als solidariteit en gelijkwaardigheid. De grote weerzin tegen alles wat zich “woke” noemde, is daardoor wel te begrijpen.
Wat mij ook opviel was een soort utopisme, een geloof dat er een toekomst mogelijk is waarin alle problemen zijn opgelost. Sociaaldemocratie daarentegen bestaat uit doormodderen, concrete problemen oplossen en dan maar verder zien. NRX is als een groep voetbalfans die willen dat hun club elk jaar weer moeiteloos kampioen wordt en denken dat voetbalwedstrijden dan nog aantrekkelijker worden om te zien.
De beweging bestaat echter uit een hoop eenzame zielen. Als de huidige politiek inderdaad extreemrechts zou worden, zou de beweging waarschijnlijk vanwege de angst voor solidariteit weer als los zand uit elkaar vallen. Wat wel beangstigend is, is dat sommige van die schreeuwende eenlingen puissant rijk zijn geworden, vooral door internet. Dit moest het open communicatienetwerk worden dat er voor iedereen zou moeten zijn, maar het is gekaapt door uitbuiters. Geld is macht, vooral in de V.S. Als je echter geen geld hebt, moet je je verstand gebruiken en daarvoor moet je je tegenstanders begrijpen. Het boek van Miranda vormt hierbij een machtig wapen.
Filosofie als wapen
Het is een boek voor iedereen. Miranda schrijft helder en de vertaling van Hans E. van Riemsdijk is prima. Er is een bescheiden notenapparaat en een literatuurlijst. Het is echter geen Jip en Janneketaal. De Nederlandse lezer zal eraan moeten wennen dat sommige zinnen langer zijn dan vijf woorden, maar de inspanning loont alleszins de moeite. De gedachten van de verschillende NRX-bloggers zijn namelijk duidelijk te herkennen in de extreemrechtse politiek. Trump probeert bijvoorbeeld nog steeds om de V.S. om te vormen tot een bedrijf en de belangstelling voor ruimtevaart van de verschillende miljardairs ligt helemaal in lijn met de versnellingsgedachte. Daarnaast speelt natuurlijk de stilzwijgende steun van de apocalyptische christelijke stromingen een rol, waaraan de V.S. zo rijk is.
Miranda beschrijft de verschillende bloggers zonder veel commentaar, maar wel zo, dat een filosofische leek zijn beschrijvingen goed kan begrijpen. Wie wat meer over de betreffende achtergronden heeft gelezen, ziet echter al gauw dat de meeste standpunten gewoon gebaseerd zijn op half begrip, ongefundeerde aannames en eigenzinnige interpretaties. NRX heeft de kracht van reclame: het is in feite onzin, maar door de herhaling lijkt het heel wat en het is vooral bestemd voor vluchtige geesten. Reclame is echter ook een onderdeel van het dagelijkse leven en het stelt de vrijheidsminnende voor de opgave om de onzin te doorzien. Dat is het mooie van filosofie.
Geef een reactie