Over omgaan met onrecht en humanitaire misstanden in het Midden-Oosten
Het is nu ongeveer negen maanden geleden dat we onze open brief ‘Zwijgen is niet altijd goud’ hebben gepubliceerd, over de genocide in Gaza en de Westelijke Jordaanoever en de humanitaire ramp die zich daar voltrok.
Er is in de tussentijd veel gebeurd in het Midden-Oosten. Sinds 10 oktober jl. is er een zogenaamd staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël, waardoor de situatie in Gaza veel minder aandacht krijgt. Toch blijkt Israël dit staakt-het-vuren met grote regelmaat te schenden en zijn er meer dan 650 Palestijnen gedood. In de praktijk gaat de ‘slow genocide’ dus gewoon door. Oxfam Novib constateert dat hulpgoederen moeilijk de grens over komen vanwege Israëls blokkade. Er is aan bijna alles gebrek. Veel mannen, vrouwen en kinderen kampen met trauma’s door het geweld en de uitzichtloze situatie. Ook op de Westelijke Jordaanoever neemt het geweld toe. Israëlische kolonisten bedreigen en vallen bijna dagelijks de daar wonende Palestijnse burgers aan, vernielen hun huizen en voorzieningen en annexeren Palestijns land. Volgens de Verenigde Naties is dit illegaal, maar toch is er tegen dit vestigingskolonialisme nauwelijks internationaal protest.
Bovendien zijn de Verenigde Staten en Israël eind februari begonnen Iran grootschalig aan te vallen. Experts en critici stellen dat deze eenzijdige aanvallen in strijd zijn met de kernprincipes van de internationale rechtsorde, omdat ze plaatsvonden zonder toestemming van de VN-Veiligheidsraad en zonder dat er sprake is van een onmiddellijke dreiging (het is dus geen zelfverdediging). Bovendien blijkt Iran zich zeer goed te kunnen verzetten en het conflict zorgt nu wereldwijd voor een oliecrisis.
Verder heeft Israël haar genocidale geweldsbeleid uitgebreid naar Zuid-Libanon. De geluiden worden steeds sterker dat Netanyahu, die door het Internationaal Strafhof is aangeklaagd voor oorlogsmisdaden, van plan is die gebieden te annexeren en Hezbollah uit te roeien. Hierachter lijkt een meedogenloos streven naar een ‘Greater Israël’. Gevluchte inwoners zouden dan niet mogen terugkeren, hun leefgebied wordt dan een veiligheidszone van Israël. Nu al zijn de humanitaire gevolgen immens: ruim een miljoen Libanezen zijn op de vlucht. Volgens UNICEF zijn 121 kinderen gedood, 399 gewond en ruim 370.000 ontheemd (NOS, 27 maart 2026).
Ten slotte heeft het Israëlische parlement 30 maart jl. een nieuwe wet voor de doodstraf goedgekeurd, die in principe alleen voor Palestijnen van toepassing is. In die wet staat dat mensen die door Israëlische militaire rechtbanken voor een “terroristische daad” zijn veroordeeld, binnen negentig dagen aan een galg worden opgehangen. Erika Guevara-Rosas van Amnesty International verwoordt de kritiek op deze twijfelachtige wet als volgt: “Dit is een openlijke daad van wreedheid, discriminatie en totale minachting voor de mensenrechten. De wijziging van het Israëlische strafrecht, bekend als de ‘doodstraf voor terroristen’, verbreedt de reikwijdte ervan en maakt het toepassen van de doodstraf makkelijker, terwijl er wereldwijd een trend is om deze af te schaffen. Deze wijziging schaft daarnaast essentiële bescherming af die willekeurige executies moet voorkomen en het recht op een eerlijk proces moet beschermen, en versterkt het Israëlische apartheidsstelsel nog verder – een stelsel dat in stand wordt gehouden door talloze discriminerende wetten tegen Palestijnen”.
Survival of the shameless
Historicus Rutger Bregman spreekt in zijn essay ‘Een tijd van monsters: waarom de beste mensen niet meer de top bereiken’ over Survival of the Shameless. Het lijkt er op dat politici zoals Netanyahu, Ben-Gvir, Trump, Hegseth en Poetin vooral gericht zijn op macht en dit dan op een volledig schaamteloze manier willen verwezenlijken, zonder enig moreel besef daarbij.
Wie zwijgt stemt toe
Hoewel er wel eensgezindheid lijkt bestaan om zich niet in de oorlog van de VS en Israël versus Iran te mengen, blijft West-Europa tot nu toe grotendeels zwijgend aan de kant staan en/of steunt de genocide in Gaza op een actieve manier. Ook in veel boeddhistische gemeenschappen heerst nog altijd een zwijg- en wegkijk-cultuur, alsof je uitspreken tegen onrecht en kritiek uiten op de agressor bij sociale misstanden niet gepast is. Dit terwijl compassie juist duidelijk in de boeddhistische psychologie benoemd wordt als een waardevolle kwaliteit. Stilzwijgen bij grootschalig onrecht of geweld kan bijdragen aan de normalisering ervan en versterkt de positie van de onderdrukker. Door niet te spreken, legitimeer je impliciet het onrecht – en word je medeplichtig door nalatigheid.
Onze kritiek is specifiek gericht op het genocidale beleid van het Israëlische regime en het agressieve imperialistische beleid van president Trump c.s. We vermoeden dat veel Israëli’s niet werkelijk beseffen wat er gebeurt of het beleid van hun regering afschuwelijk vinden, maar zich machteloos voelen om er iets aan te doen. Ditzelfde geldt voor miljoenen Amerikanen[2], die zich schamen omtrent het gedrag van Trump, die zich opstelt als een potentaat in wording in plaats van als een wijze en verbindende president. En veel Iraniërs zullen blij zijn als het oppressieve bewind van het streng Islamitische bewind van de Khamenei-dynastie in Iran omver gegooid wordt, maar hun toekomst is zeer onzeker. Hun land wordt nu kapot gebombardeerd en een vreedzame oplossing van het conflict lijkt ver weg.
Het zwijgen doorbreken
In ons artikel ‘Zwijgen is niet altijd goud’ hebben we de wonderlijke en o.i. ongezonde zwijgcultuur in Nederland en in boeddhistische gemeenschappen verkend. In dit artikel willen we iedereen uitnodigen compassie niet alleen op een meditatiekussen maar ook in het dagelijkse leven te beoefenen.
De bekende Schotse romanschrijver, dichter en historicus Sir Walter Scott (1771–1832) constateerde ooit “dat oorlog het enige spel is, waarbij beide partijen verliezen”. Dit geldt voor Israël versus Hamas en Hezbollah en ook voor de agressie van Amerika en Israël versus Iran. Bovendien kunnen de inwoners van Iran, de Gazastrook, de Westelijke Jordaanoever en Libanon als onschuldige slachtoffers beschouwd worden als de allergrootste verliezers.
Duurzame vrede als een perspectief op langere termijn
Het beëindigen van het geweld door m.n. Israël en Amerika is mogelijk en noodzakelijk. Daarnaast is het van belang opnieuw te kijken naar duurzame oplossingen waarin volkeren in het Midden-Oosten vreedzaam naast elkaar kunnen bestaan.
Wij willen Dharma-leraren die zich niet expliciet uitspreken over ethisch onrecht in de wereld of dat enkel in algemene termen doen, niet veroordelen. Tegelijkertijd voelen wijzelf de noodzaak om niet weg te kijken, maar juist welbewust het zwijgen te doorbreken, aandacht aan wantoestanden te besteden vanuit een moreel kompas en op deze manier op te komen voor mensen in nood. Ook al kunnen we misschien de wereld niet direct veranderen, we kunnen wel een bijdrage leveren. Daarom willen we je uitnodigen tot een of beide van de volgende mogelijkheden.[3]
- Actieve betrokkenheid
Informeer jezelf breed, niet alleen via de reguliere kanalen zoals de NOS, maar ook via bijvoorbeeld Haaretz, Al Jazeera en/of Middle East Eye. Spreek openlijk over de situatie in Iran en over het lijden van de mensen die daar wonen. Spreek over het onrecht en de omvang van de genocide in Gaza en de Westelijke Jordaanoever en het vergelijkbare geweld in Libanon. Benoem het perspectief van een Palestijnse staat en onderstreep het belang van druk van buitenaf – ook door Nederland, bijvoorbeeld via sancties tegen het Israëlische regime en de Amerikaanse regering.
Sluit je aan bij een netwerk zoals Liberation Circle, een forum van boeddhistische beoefenaars die oproepen tot gerechtigheid, mededogen en ethisch handelen.[4]
Je kunt deelnemen aan demonstraties en geweldloze protestacties, petities ondertekenen, brieven of e-mails sturen aan politici en/of stemmen op een partij die zich duidelijk kritisch opstelt ten opzichte van het beleid van Israël en Amerika.
Voor politiek actieve mensen zijn er aanvullende mogelijkheden: pleit voor een handelsverbod met Israël, het stopzetten van academische en militaire samenwerking, en het beëindigen van de wapenhandel.
Ook het boycotten van Israëlische producten, diensten en bedrijven is een manier om morele en economische druk uit te oefenen. Zie www.bdsnederland.nl voor concrete boycot-, desinvesterings- en sanctiemogelijkheden, met als uitgangspunt dat collectieve actie bewustwording vergroot én druk uitoefent op beleidsmakers. Als extra ‘boodschappen-coach’ zou je de ‘No! thanks’ app op je mobiele telefoon kunnen installeren.
Ten slotte kun je bijdragen door online je stem regelmatig te laten horen: plaats berichten, repost waardevolle bijdragen of geef erkenning via likes en ondersteunende reacties.
- Make Altruism Great Again
Mocht het bovenstaande je minder aanspreken terwijl je merkt dat je wel enige financiële ruimte hebt, overweeg dan om te doneren aan hulporganisaties die actief zijn in Gaza, de bezette Westelijke Jordaanoever en Zuid-Libanon zoals UNRWA, Oxfam Novib, Amnesty International, The Rights Forum of de World Central Kitchen. Deze organisaties zijn ook actief in andere brandhaarden in de wereld.
Een alternatieve manier is om bij je verjaardag of andere gelegenheden vrienden te vragen om te doneren aan een organisatie naar keuze in plaats van een cadeau.
Neurowetenschapper David Richardson benoemt altruïsme en vrijgevigheid als een belangrijke sleutel tot welzijn. Je kunt hier dus spreken van een win-win situatie voor alle betrokkenen.
Daarnaast kunnen we ook vrijgevig zijn in vriendelijkheid door regelmatig een vriendelijke of compassievolle wens te laten gaan naar de mensen die nu leven in het Midden-Oosten – naar alle slachtoffers van het genocidale geweld en mogelijk zelfs ook naar machthebbers. Je zou Netanyahu en Trump bijvoorbeeld kunnen toewensen: “Mogen jullie wijsheid ontwikkelen en vrij zijn van gewelddadige intenties.”
Alles wat geweldloos en met goede intentie wordt gedaan, hoe klein ook, kan helpen om geweld te verminderen en lijden te verzachten. We willen deze Open Brief eindigen met het gedicht ‘Als ik moet sterven’ van de Palestijnse dichter en literatuurhoogleraar Refaat Alareer die eind 2023 werd gedood bij een Israëlische luchtaanval in Gaza:
Als ik moet sterven
moet jij blijven leven
om mijn verhaal te vertellen
om mijn spullen te verkopen
om een stuk stof
en wat touwtjes te kopen
(zorg ervoor dat ze wit en lang zijn)
zodat een kind, ergens in Gaza,
terwijl hij de hemel in de ogen kijkt,
wachtend op zijn vader die in een vuurzee vertrok –
en van niemand afscheid nam,
zelfs niet van zijn eigen vlees
zelfs niet van zichzelf –
de vlieger ziet, mijn vlieger die jij hebt gemaakt en die boven vliegt
en voor een moment denkt dat er een engel is
die de liefde terugbrengt.
Als ik moet sterven
laat het hoop brengen
laat het een verhaal zijn.
Moge deze Open Brief ondersteuning bieden aan iedereen die lijdt onder het huidige geweld in Gaza, de Westelijke Jordaanoever, Libanon en Iran. Mogen alle mensen in vrede kunnen leven en samenleven.
Frits Koster & Joost van den Heuvel Rijnders, 6 april 2026.
Deze Open Brief is 13 april 2026 mede ondertekend door de volgende zestien meditatieleraren die Vipassanā-retraites begeleiden in Nederland en Vlaanderen: Michaël Verlouw, Katleen Janssens, Ria Kea, Jerome Stoel, Nicole Schoonbrood, Rob Brandsma, Henk Barendregt, Nynke Humalda, Riët Aarsse, Ank Schravendeel, Chris Grijns, Doshin Houtman, Johan Tinge, Simin Abravesh, Adi Ichsan en Henk van Voorst.
Noten:
[1] Klik hier om de Open Brief ‘Zwijgen is niet altijd goud – Over omgaan met een humanitaire ramp’ te lezen. De brief is zondag 6 juli 2025 ondertekend door zeven meditatieleraren die Vipassanā-retraites begeleiden in Nederland en Vlaanderen.
[2] Zaterdag 28 maart jl. kwamen op meer dan drieduizend plekken in alle vijftig Amerikaanse staten acht miljoen Amerikanen bijeen voor een ‘No-Kings Protest’ tegen hun president.
[3] Uiteraard gelden deze mogelijkheden niet alleen voor de situatie in het Midden-Oosten maar ook voor andere genocides en geweldshaarden in de wereld, zoals Soedan en Oekraïne.
[4] Liberation Circle wil graag samen de stilte binnen boeddhistische gemeenschappen onderzoeken en nodigt uit na te denken, mee te doen en zinvolle geweldloze actie te ondernemen.
Geef een reactie