Vandaag deel dertien in de serie Tweespraak. De auteurs -psychotherapeut Rob van Boven en psycholoog Luuk Mur, praten over verschillen en overeenkomsten tussen psychotherapie en Dzogchen. De lezer wordt van harte uitgenodigd om mee te praten.

Craig Hamington is bekend door zijn online trainingen op het terrein van spiritueel wakker worden. Hij legt daarbij eerst uit wat spiritueel wakker worden niet is. Het is niet een speciale veranderde bewustzijnstoestand zoals extase, of een religieuze ervaring, of een diepe band ervaren met iemand anders. En ook niet de talloze specifieke bewustzijnstoestanden die worden beschreven in de literatuur.

Volgens hem is spiritueel ontwaken de ontdekking dat je meer bent dan het verhaal dat je van jezelf gemaakt hebt. Het is de ontdekking van je ware natuur, die aan het oog onttrokken wordt door het door ons geconstrueerde zelf, ook wel ‘false self’ genoemd. Spiritueel wakker worden betekent dat je ontdekt dat je niet diegene bent waarvan je altijd gedacht hebt dat je was. Je ervaart een dimensie van je bewustzijn waar je je eerder niet van bewust was, maar dat er al wel altijd was. Dat is gelijk de overeenkomst met Dzogchen.

Spiritueel wakker worden is dus in de eerste plaats je realiseren dat je werkelijke natuur een deel van je eigen bewustzijn is. En iedere gedachtegang  waarbij je jezelf vertelt dat dit niet zo is, waarbij je ‘ware natuur’ iets anders is dan een deel van je eigen bewustzijn, is gewoon een nieuw verhaal dat je jezelf vertelt om je leven veilig en voorspelbaar te houden.

Als je spiritueel wakker bent kan je zien hoe je tot die tijd weerstand bood aan de dingen zoals ze werkelijk zijn. Dat je steeds bezig was dingen te vermijden, ontkennen of veranderen. Dat je niet tevreden kon zijn met het huidige moment en steeds op zoek was naar iets dat beter bevalt.

Craig Hamington beschrijft de diverse kenmerken van spiritueel wakker zijn, waarvan ik er hier één zal noemen, namelijk het loslaten van voorkeuren. Doordat je steeds reageert op voorkeuren kan je niet in het huidige moment leven en ben je gevangen in het rad van onfortuin, oftewel samsara. Het proberen te bereiken van je voorkeuren zet de hele machinerie  van controleren, veranderen, nooit tevreden zijn, in werking.

Het bijzondere van zijn benadering is dat hij de diverse kenmerken van spiritueel wakker laat oefenen in zijn (geleide) meditaties. Je oefent dus met de kenmerken van spiritueel wakker zijn, zonder al spiritueel wakker te zijn. En als je er mee oefent dan is tegelijk je wakkere bewustzijn er al, omdat je geconstrueerde zelf, het verhaal dat je jezelf steeds weer vertelt over jezelf, structureel niet in staat is deze oefeningen te doen.

Rob: Er valt voor mij veel in je verhaal over Craig Hamington te herkennen. Het beschrijft een staat van bewustzijn die de moeite waard is om te vinden. Waar ik in mijn therapieën mee bezig ben, is om mensen te assisteren zich te kunnen ontgeloven van hun overtuigingen, waardoor ze meer kunnen zijn wie ze zijn. Het gaat dan met name over geloof waar mensen zich door laten inperken in hun mogelijkheden van zelfrealisatie en realisatie van verbondenheid. Mezelf zijn en verbonden zijn, zie ik als twee complementaire behoeftes die elkaar nodig hebben. Het is niet zelden dat mensen ook een geloof ontwikkeld hebben waarbij deze twee behoeftes elkaar zouden bijten.

In het ontgeloven kunnen mensen steeds meer wakker worden in wie ze zijn. Ze komen gaandeweg eigenlijk uit een soort droom over wie ze zouden zijn en wat ze zouden moeten in hun leven. Des te meer iemand wakker wordt, des te meer, zo stel ik me voor, realiseert iemand zich dat hij/zij gewoon -is- en dat dat goed is. Er hoeft steeds minder ingezet te worden om een zogenaamd gewenst iemand te worden. Tevens hoeft steeds minder ingezet te worden om weg te komen van iemand die je gelooft te zijn en niet wilt zijn. Als ik wakker geworden ben, ben ik wie ik ben zonder definities. Er is een bewustzijn van wat er buiten mij leeft en wat er in mij leeft. Vanuit dat bewust zijn is er een welkom van wat er ervaren wordt. Als ik dat bewustzijn even de term -ik- geef, dan heb ik een verhouding van welkom met alles wat ik ervaar.

De term ego wil ik reserveren voor alles wat nog onder de sluier van het geloof leeft. Als de volwassene gaandeweg wakker wordt en daarmee onder de geloofssluier vandaan komt, kan het een welkom geven aan wat er leeft onder de geloofssluier. De overlever en het kwetsbare deel kunnen nog onder de sluier leven. Als de volwassene weg is uit de sluier, dan kan hij/zij de ‘interne kinderen’ helpen te ontsluieren door ze te introduceren in een nieuwe wereld van de nu wakkere volwassene. De wakkere volwassene is de nieuwe ouder van de interne kinderen die kan verwelkomen met wat er in hun leeft zonder daar nu geïntimideerd door te raken. De interne kinderen mogen geloven wat ze geloven, voelen wat ze voelen en denken wat ze denken, verlangen wat ze verlangen. Dat er nu van ze gehouden kan worden, met wat er ook in hun leeft, door de wakkere volwassene, maakt dat ook zij uit de banvloek van hun oud geloof kunnen komen.

Als iemand (het interne gezin als geheel) onder de sluier van zijn geloof uit is, dan is de vraag van wie ben ik ook overbodig geworden. Ik ben mijn bewustzijn samen met waar ik mij bewust van ben en dat is dynamisch. Wat dynamisch is kan niet vervat worden in statische definities.

Luuk: Voor het eerst dat je het begrip ego gebruikt. Misschien kan je daar nog wat meer over zeggen.

Rob: Het begrip ego gebruik ik voor datgene wat van het interne gezin versluierd is onder het geloof. Voor mij is ego ook niet iets substantieels. Ego is voor mij datgene wat zich geïdentificeerd heeft met geloof en daardoor niet meer samenvalt met zichzelf.

Sommige ‘verlichte’ mensen wijzen een deel van onze persoonlijkheid af. We moeten voorbij het ego zeggen ze dan, of nog erger het ego moet afgebroken worden. Dat maakte ik ook mee op een meeting waar iemand die verlicht was een lezing gaf. Het viel me al op hoe hij zichzelf ook als verlicht zag, en zich met trots het beeld van goeroe liet aanleunen. Hij was zich kennelijk niet bewust dat hij op deze manier een nieuw geloof had geconstrueerd. Nu het geloof dat hij verlicht was. Ik vroeg aan deze man waarom we het ego niet gewoon omarmen in plaats van het te willen kwijtraken. Het antwoord dat ik kreeg was dat ik een verkeerde vraag stelde en hij ging over op een ander onderwerp.

Luuk: De mens heeft een behoefte  aan veiligheid en probeert dit te vinden door controle over zijn leven te krijgen. Daarbij grijpen we vaak naar een geloof over hoe onze wereld in elkaar zit. Je zet het denken in om van je leven een gesloten, overzichtelijk geheel te maken. En daar past ook een rigide idee over je zelf bij, alsof dat iets vast en constants is.

Als je spiritueel verlicht bent, dan zie je dat het verhalen makende deel van jezelf, zijn verhalen steeds weer vertelt en denkt dat hij het over de werkelijkheid heeft. De plattegrond die je als kind begon te tekenen en gedurende je leven uitbreidde en bijstelde, wordt aangezien voor de werkelijkheid. Het is een bril, die jezelf niet kunt zien. Er is echter ook nog een gedeelte dat niet gevormd is naar je denken, de concepten en de verhalen; een gedeelte dat geen bril op heeft en dat wordt in het boeddhisme je ware natuur genoemd. Dat deel is vrij, zonder geloofsbeperkingen. Het is echter voor het conceptuele, verhalende verstand niet waar te nemen. Dzogchen streeft naar vrijheid van die verhalen die je jezelf steeds vertelt, de plattegrond die je aanziet voor de werkelijkheid. Er is dan geen behoefte meer om jezelf op een bepaalde manier te zien. Dat betekent niet een aanval op het denken of rationaliteit, maar op rigide ideeën over de wereld en je zelf, op de door jezelf gebouwde gevangenis op zoek naar veiligheid.

Rob: Volgens mij zijn de ideeën die we verwoorden ten aanzien van de bedoeling van Dzogchen en zoals ik die in mijn therapieën hanteer aardig overeenkomstig. Het verschil zit hem er mogelijk in dat ik me als therapeut vooral bezig hou met die geloofsvergissingen waar de cliënt zelf last bij ervaart en niet met een ontgeloven over de hele linie.

Rob van Boven (1951) is psycholoog en geregistreerd psychotherapeut. Hij was consultant voor verschillende organisaties (drugs en verslaving counseling, vaardigheden workshops) en werkte vijftien jaar als een behandelingscoördinator in een psychiatrische instelling.
Bij Rob van Boven wordt het geloof van de overlever bewust gemaakt en een juiste plaats gegeven. Het doel is om los te komen van de dwang van het geloof en bewustzijn te ontwikkelen naast deze denk- en voelpatronen. Hoe meer je van het geloof van de overlever bevrijd bent, zonder het te bestrijden, maar door het de juiste plek te geven, hoe vrijer je kan leven.
Luuk Mur ( 1952) is psycholoog en heeft een drietal boeken geschreven over de door hemzelf ontwikkelde hulpverleningsmethode communitysupport. Hij is lid van de Dzogchen Community Nederland. Dzogchen is een vorm van Tibetaans boeddhisme waarbij veel belang wordt gehecht aan de ontwikkeling van individueel bewustzijn. Bij deze traditie streeft men naar non-dualiteit van het bewustzijn. Mensen zijn zich niet alleen bewust ( je weet dat je dit leest), maar je kunt je ook bewust zijn van dit eerste bewustzijn. Dit meta-bewustzijn wordt ‘gewaarzijn’ genoemd.
Bij Dzogchen leer je om de essentie van onze geest te herkennen. We kunnen deze essentie meestal niet herkennen, omdat we zo geïdentificeerd zijn met ons denken en voelen. Doordat we zo versmolten zijn met ons denken en voelen ervaren we de gewaarzijnde kwaliteit van onze geest niet. Het enige dat we ervaren is ons subjectieve ik-bewustzijn, met onze opvattingen waar we zo op vertrouwen. Het is ons houvast, ons geloof. Bij Dzogchen wordt het probleem bij de wortel aangepakt en het hele subject-object dualisme doorzien en overstegen.

Ochtend- of avondeditie

We hebben een gratis mailinglijst.
Abonneer je op onze ochtend- of avondeditie

Categorieën: Achtergronden, Columns, en dzogchen Tags: droom, ego, goeroe, Tweespraak, en verlicht 

10 reacties op Tweespraak – ‘Ik vroeg aan deze man waarom we het ego niet gewoon omarmen’

  1. Arisina schreef:

    Een vraag:

    Is het loslaten van je voorkeuren niet simpelweg weer een nieuwe voorkeur?

    Het lijkt mij van wel.

    De eeuwige valstrik.
    Maar misschien niks verkeerds mee.
    Heeft ons gebracht waar we nu zijn toch.

    • Luuk Mur schreef:

      Dag Arisina,

      En als je het ziet als een voorstel om een oefening te doen, is het dan anders voor je? Een korte tijd oefenen met mediteren zonder behoefte dat er iets gebeurt. Even niet bezig zijn met ik wil dit wel of ik wil dat niet, ik wil fijne gevoelens hebben en geen nare gevoelens, ik wil zo meteen iets leuks doen en niet iets vervelends, enzovoort.Even niet willen dat dingen anders gaan dan ze nu gaan. En misschien ervaar je wel een voorkeur, maar daar hoef je niet op in te gaan. Laat het zijn zoals het zich aandient.

  2. Siebe schreef:

    Geloof, zoals Rob dat bespreekt, lijkt vooral op het vlak van identiteitsbeleving te liggen. De sutta’s bespreken dit ook. Ze bespreken het als identiteits-visies. Er zijn 20 zulke visies in totaal.

    Er is geloof in de vorm van:
    1. “Ik ben dit lichaam/gevoel/waarnemingen/mentale formaties en bewustzijn’ (identificatie), of
    2. “Ik heb of bezit een lichaam/waarnemingen/mentale formaties/gevoelens/bewustzijn”, (mijn-maken) of,
    3. “het lichaam, gevoelens, waarnemingen mentale formaties en bewustzijn zijn een aspect van mezelf”, of 4. “ik ben vervat in het lichaam, gevoelens, waarnemingen, mentale formaties en bewustzijn”.

    De neiging om zulke identiteitsvisies te vormen wordt in Pali ‘sakkaya ditthi’ genoemd. Een zuigeling schijnt latent deze neiging al te hebben. Gedurende ons leven gaan we allemaal zulke identiteitsvisies vormen. We geloven er in.

    Volgens het onderricht wordt bij ontwaken deze neiging/keten als eerste afgeworpen.

    Deze identiteitsvisies worden in de sutta’s besproken als een belangrijke oorzaak van angst, constante bezorgdheid.
    Dat komt eigenlijk omdat al die identiteitsvisies, en geloof in identiteit sowieso, een starheid impliceert, en een wil/wens/begeerte die niet overeenstemt met hoe zaken in werkelijkheid gaan en bestaan. Het is een onrealistisch soort begeerte die er achter zit.

    Als je je bijvoorbeeld identificeert met een jeugdig uiterlijk, met een mooie bos haar, weinig rimpels, ja, dan gaat dat tot ongerustheid leiden, angst, gevoelens van onveiligheid ontstaan, want het uiterlijk is niet iets persoonlijks. Het is niet vast te houden in een bepaalde vorm. Het is gewoon een proces wat zijn eigen gang gaat, als de hartslag of de werking van nieren. Rimpels ontstaan, haren vallen uit, er ontstaat een wrat op je wang etc.
    Dus, die identificatie met een mooie uiterlijk moet wel gevoelens van onveiligheid geven. En zo ook met het identificeren met mentale processen of met zoiets als gezondheid.

    Het is volgens mij niet zo dat er geen onveranderlijkheid is, maar het is eerder zo dat we door begoocheling overmand onveranderlijkheid zoeken/verwachten/willen in iets wat niet die aard heeft. Lichamelijkheid is veranderlijk, gevoelens, waarnemingen, mentale formaties en bewustzijn zijn veranderlijk. Het is niet vast te houden. Hopen, wensen, begeren dat dat onveranderlijk is, is niet realistisch.

    Boeddhisme is zo ontnuchterend eenvoudig. Toch, de hopende geest, de wensende geest, de begeertevolle geest, de verlangende geest die kan niet echt met die eenvoud overweg.

    Het is natuurlijk menselijk om, als klein kind aan het been van de moeder, ergens aan te hechten, je vast te klampen aan je nog jeugdige uiterlijk, je nog gezonde lichaam, aangename gevoelens, fijne waarnemingen, prettige mentale staten, etc. maar het is ook evident dat hechting wel moet leiden tot gevoelens van onveiligheid, bezorgdheid, afhankelijkheid, angst, stress. Immers daar waar je je aan vastklampt is zelf ook instabiel van aard is.

    De Boeddha gaf kennelijk aan (SN2.17) dat hij (o.a.) buiten het loslaten van alles, geen veiligheid zag voor wezens.

    groet,

  3. Luuk Mur schreef:

    Reactie Rob op Arisina,

    Ik denk dat we het begrip voorkeur wat hebben te preciseren. Voorkeur zoals hier bedoeld wordt gaat over wat we hebben bedacht dat belangrijk zou zijn en zijn gaan geloven als zijnde waar. Onze behoeftes zouden leidraad moeten zijn in ons leven, maar we zijn oplossingen gaan bedenken voor die behoeftes en zijn gaandeweg gaan geloven dat deze oplossingen onze behoeftes zijn. Mensen die in de reclame branche zitten maken hier juist gebruik van.
    Onze behoeftes geven signalen af die in principe juist zijn op dat moment en dat wat bedacht is gaat niet over het moment van nu.
    Rob

    • Siebe schreef:

      Behoeftes als leidraad (Rob)

      Een heel krachtig en sterk signaal dat constant op ons afkomt (onbewust en ongewild) is het signaal, of de informatie, dat wat ervaart, dat wat leeft, geboren is, een soort mentale entiteit is, een Ik. Alsof er een soort mentaal wezentje in ons hoofd zit, een homunculus. Een Ik met eigen behoeftes. Behoefte aan waardering, genegenheid, lof, status, verbinding etc.

      De Boeddha heeft kennelijk gezien en meegemaakt dat dit signaal of deze informatie, hoewel zeer overtuigend, desinformatie is, begoocheling. Het is een verkeerd signaal. Het is een misleidend signaal.

      Maar zolang we dit niet hebben gezien domineert het signaal/informatie in ons dat we een Ik zijn, een entiteit die proeft, voelt, hoort, leeft, sterft etc.

      Die desinformatie, dat signaal, creeert zijn eigen werkelijkheid, zijn eigen projecties, verbeelding. Hierbij horen ook behoeften. Ook die behoeften zijn dan een soort desinformatie over wat werkelijk in je eigen voordeel is, geeft de Boeddha mijns inziens aan.

      groet,

  4. Piet Nusteleijn schreef:

    Mijn eerste reactie; Rob, waarom niet met het ontgeloven (een heel mooi nieuw woord) over de hele linie?

  5. Rogier Gielen schreef:

    Het voorbeeld dat mijn meester Zijne Eminentie de 7e Dzogchen Rinpoche gaf vind ik heel verhelderend. Hij gebruikt de metafoor van de boom. We kunnen eindeloos bezig zijn met het oplossen van dagelijkse probleempjes en levensthema’s of levensfase thema’s (takjes en takken), maar de oorzaak van daarvan is het ego (stam). De oorzaak van het ego is de geest (mind). De geest is de wortel die het ego voedt. Dus oefen de geest te laten rusten en je ego vervaagt. Dan openbaart zich de ware natuur van je geest. De ‘problemen’ lossen over de hele linie op.

  6. Luuk Mur schreef:

    Reactie Rob op Piet,
    Dag Piet, dat is wat mij betreft goed. Ik gebruik slechts een voor mij bruikbaar model om het begeleiden van het proces van ontgeloven mogelijk te maken.
    Vriendelijke groet,
    Rob

  7. Kay schreef:

    En zo worden weer nieuwe verhalen geconstrueerd met al dan niet boeddhistisch kleurtje.

  8. Piet Nusteleijn schreef:

    Kay, ik lees jouw reactie en denk: heb je er een probleem mee? En; is het boeddhisme ook niet een bedacht verhaal?
    Alle religies zijn toch bedacht. Immers, het spreken over “boven” komt toch van “beneden”. (Kuitert)
    We kunnen onszelf toch zien als eilanden die door de bodem, de grond met elkaar verbonden zijn? Zo is het toch?
    Echter, dat is toch ook een mooi plaatje, een goed bedacht beeld. Met groet.

Menu