‘Je klaagde nooit, was nooit opstandig en dankbaar voor elk beetje begrip, terwijl je zo verschrikkelijk leed. ‘Als iemand het dragen moet, laat mij het dan maar zijn,’ zei je. Wat was je dapper, ondanks al je ellende.’
Mirjam overleed op 30-jarige leeftijd. Overlijden komt van ‘over lijden’. Helaas kon alleen euthanasie een eind maken aan haar ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Dit boek is aan haar opgedragen. Dat heeft ze gelukkig nog geweten.
‘Ik zie anders niks aan je’ gaat over de vraag wat een psychische aandoening is. Het is bedoeld voor iedereen die ermee te maken heeft: patiënten, familie, vrienden, hulpverleners maar ook beleidsmakers.
De inzichten die Menno Oosterhoff in zijn levenslange ervaring als psychiater en patiënt hebben opgeleverd, wil hij graag met de lezer delen. Hopelijk dragen ze bij aan meer begrip en erkenning en leiden ze ertoe dat er minder schaamte en veroordeling is. Dat is nodig, want psychische aandoeningen zijn nog altijd veel meer beladen dan lichamelijke kwalen. Menno Oosterhoff wil duidelijk maken dat dat niet terecht is, en ook waarom niet. Lijden door een psychische aandoening is al erg genoeg. Daar zouden geen vooroordelen bovenop moeten komen.
Psychische aandoeningen zijn moeilijker te begrijpen dan lichamelijke ziekten of gebreken. Wat het extra complex maakt, is dat een veelheid van factoren die op de hersenontwikkeling inwerken een rol spelen bij het ontstaan van een kwetsbaarheid van een brein: genetische factoren, de situatie in de baarmoeder, de vele chemische stoffen die de placenta passeren en op de hersenen van het kind inwerken, psychische trauma’s na de geboorte zoals verwaarlozing of misbruik van het kind en mechanische trauma’s van de hersenen door ongelukken, mishandeling of sport. De hersenontwikkeling kun je ook niet terugdraaien, en geneesmiddelen lossen zeker niet alles op.
Psychische problematiek verschilt in wezen niet zoveel van lichamelijke problematiek. Je hebt dan pech in je belevingswereld, in plaats van in je lichaam. Maar daarom is je kwaal niet minder pijnlijk. En vooral: psychische problematiek is iets wat je overkomt, net zo goed als bij lichamelijke aandoeningen. Geluk is geen keuze, maar juist een kwestie van geluk hebben! We kunnen onze innerlijke beleving niet naar believen met wilskracht veranderen. Daar wordt veel te makkelijk over gedacht en leidt tot onterechte oordelen en onterecht zelfverwijt. En dat is een belangrijk deel van de ziektelast bij psychische aandoeningen.
Je kunt net zo ernstig lijden door psychische aandoeningen als door lichamelijke aandoeningen. In landen met een goede gezondheidszorg is suïcide bij jonge mensen zelfs de op één na belangrijkste doodsoorzaak (na verkeersongelukken). Wereldwijd overlijden jaarlijks een miljoen mensen door zelfdoding. Bij het merendeel daarvan speelt psychische problematiek een hoofdrol. Een depressie kan een afdaling in de hel betekenen.
Mensen met psychische aandoeningen moeten meer moeite doen en krijgen daarvoor minder terug. Minder waardering, minder maatschappelijk succes en minder bevredigende relaties en werk. Voor de moeite die ze moeten opbrengen – niet zelden dag in, dag uit – verdienen ze respect, geen (zelf)verwijt. Met ‘Ik zie anders niks aan je’ wil psychiater Menno Oosterhoff begrip, troost en mildheid bevorderen.
