Georg Luck (1926 – 2013) was hoogleraar aan de Universiteit in Baltimore, Verenigde Staten in de klassieke cultuur en talen. Aan het einde van zijn carrière heeft hij op verzoek van een collega een studie uitgevoerd naar een heel aparte groep van filosofen, de cynici. Het wordt cynicus is afgeleid van “hond”, kynos. Deze “honden” predikten voor het volk en leidden talentvolle leerlingen op. Deze werden dan weer de leraren voor de volgende generatie. Zo vormde zich een traditie die het een periode van 1000 jaar lang heeft volgehouden. Zelfs na de sluiting van de filosofische scholen van Athene in het jaar 529, leefde het cynisme in verschillende vormen voort. Je leest er in de geschiedenisboeken alleen weinig over, omdat ze alleen bij het volk bekend waren. Wat ervan over bleef, is een vage herinnering aan wijze zwervers, die in Nederland onder andere het motief werd voor de kinderserie Swiebertje en iets eerder voor het typetje “Doris”. In India zouden de cynici ongetwijfeld yogi’s of sadhu’s worden genoemd. Natuurlijk hebben de kerkvaders ook hun uiterste best gedaan om ze zwart te maken. Het cynisme is volgens Luck echter een originele en krachtige wereldbeschouwing die ook mensen van nu iets te zeggen heeft. Hij vond het wel degelijk zeer de moeite waard om zich ermee bezig te houden.
Socrates
Een van de meest invloedrijke figuren uit het begin van de Europese filosofie is ongetwijfeld Socrates. Hij was de eerste die de filosofie inzette om zichzelf als mens te ontwikkelen. Hij heeft echter zelf nooit iets opgeschreven. Dat we zoveel van hem weten, of denken te weten, hebben we hoofdzakelijk te danken aan een van zijn leerlingen: Plato. Deze schreef duizenden pagina’s vol met verhalen over uitspraken van Socrates. Die verhalen stellen ons echter voor twee problemen: ten eerste zegt Socrates er telkens weer wat anders en ten tweede was Plato niet echt een trouwe leerling of intieme vriend van Socrates. Degenen die dat wel waren, bijvoorbeeld Antisthenes, vonden Plato maar een opgeblazen kikker. Er is zelfs een overlevering volgens welke Socrates in lachen uitbarstte toen Plato hem een van zijn verhaaltjes over hem voorlas.
De ware leer van Socrates, zoals die onder andere werd doorgegeven door Antisthenes, vinden we volgens Luck bij de cynici en in mindere mate bij de stoïcijnen. In het algemeen waren de cynici echter geen veelpraters, maar als ze iets zeiden, dan was dat vaak kort en krachtig. Ze onderwezen de mensen ook vaak door een voorbeeld te geven, of door hun gedrag. Zo leefden ze vaak dakloos en vonden ze bezit maar lastig. Hun favoriete eten bestond uit lupinebonen.
Een paar voorbeelden van hondse uitspraken
Op de vraag wie er nu echt rijk is zei Diogenes, een leerling van Antisthenes: “Hij die aan zichzelf genoeg heeft.”
Toen de koning Alexander de Grote bij Diogenes op bezoek ging en Diogenes vroeg waarmee hij hem blij kon maken, zei de laatste: “Kunt u een stapje opzij gaan, u staat in mijn zon.”
Het ergerde Diogenes dat de mensen aan de goden offerden voor hun gezondheid, om die dan door hun geschrans tijdens het offerfeest weer te bederven.
Over iemand die zich parfumeerde zei hij: “De geur om je hoofd verdoezelt de stank van je leven.”
Op de vraag wat de zwaarste last voor de aarde is, zie hij: “Een onontwikkeld mens”.
Op de vraag waarom sportlieden zo bot zijn antwoordde hij: “Omdat ze opgebouwd zijn uit varkens- en rundvlees”.
Bion zei dat het verstand een winkelgalerij is van alle goede dingen, maar dat zelfbeheersing er de fabriek van is.
Conclusie
Het goede nieuws is dat al dit moois in een kloeke gebonden uitgave in een goede Nederlandse vertaling te verkrijgen is. Niet alleen de uitspraken, maar ook levensbeschrijvingen en brieven van de cynici zijn er te vinden. Het is alleen jammer dat bij de toelichtingen van Luck nummer 35 tot en met 45 ontbreken. Het slechte nieuws is dat de oplage al in de ramsj is beland. Het is namelijk al in 2011 uitgekomen. Ik heb mijn exemplaar bij De Slegte gekocht. Mocht het daar niet meer verkrijgbaar zijn dan kunt u het nog altijd proberen op de onvolprezen website www.boekwinkeltjes.nl
