• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst

Boeddhistisch Dagblad

Ontwart en ontwikkelt

Header Rechts

Vijftiende jaargang

Zoek op deze site

  • Home
  • Agenda
    • Geef je activiteit door
  • Columns
    • Andre Baets
    • Dharmapelgrim
    • Bertjan Oosterbeek
    • Dick Verstegen
    • Edel Maex
    • Emmaho
    • Goff Smeets
    • Hans van Dam
    • Jana Verboom
    • Joop Hoek
    • Jules Prast
    • Paul de Blot
    • Rob van Boven en Luuk Mur
    • Ronald Hermsen
    • Theo Niessen
    • Xavier Vandeputte
    • Zeshin van der Plas
  • Nieuws
  • Contact
    • Steun het BD
    • Mailinglijst
  • Series
    • Boeddha in de Linie
    • De werkplaats
    • Recepten
    • De Linji Lu
    • De Poortloze Poort
    • Denkers en doeners
    • De Oude Cheng
    • Meester Tja en de Tao van Niet-Weten – alle links
    • Fabels door Goff
    • Cartoons van Ardan
    • Tekeningen Sodis Vita
    • De derwisj en de dwaas
  • Over ons
    • Redactiestatuut van het Boeddhistisch Dagblad
    • Redactieformule van het Boeddhistisch Dagblad
  • Privacy

Home » Columns » Vrijdag Zindag –  taal als barometer van een onzekere tijd

Vrijdag Zindag –  taal als barometer van een onzekere tijd

20 november 2026 door André Droogers Reageer

Ja toch, of zo? – Taal als barometer van een onzekere tijd

Het is zoiets van…, hè, of zo, zeg maar. Een soort van…, ja toch, nietwaar?

Taal is de barometer van de tijdgeest. Leg je oor te luisteren, hoor hoe mensen praten en in het leven staan. Onzekerheid is op allerlei manieren in de haarvaten van samenleving, politiek en levensstijl gaan zitten.

Eerlijk is eerlijk, er zijn ook compenserende uitdrukkingen: Absoluut! Zeker weten! Maar het aftastende taalgebruik is breed aanwezig. Wat men met stopwoorden aangeeft, zoals ‘zeg maar’ of het vragende ‘ja’, is een mix van twijfel, tolerantie, onzekerheid en openheid. Bevestiging van wat men beweert is zeer welkom, maar een andere kijk mag ook, want men weet het zelf ook niet zeker. Zo ongeveer…

Maar wat zegt dit dan over de tijdgeest? In VZ gaat het nogal eens over macht en zingeving. De speelruimte waarbinnen nu zingeving plaats vindt, lijkt meer dan ooit onbeperkt, maar mist focus. Er is teveel keuze, ja toch, of zo. Omdat macht het vermogen is om het gedrag van anderen aan te sturen, compliceert die onzekerheid de machtspraktijk, want werkt dat aansturen nog wel? De onwerkbare relatie tussen zingeving en macht typeert in onze dagen de tijdgeest. Lijkt mij…

Neem nu de wereldpolitiek. Crises van diverse soorten maken mensen onzeker en wanhopig. Autocratische leiders bieden selfmade zekerheid als stoplap, maar hollen de democratie uit, voeren hun oorlogen, en negeren de versnellende klimaatcrisis. In feite bedreigen zij mens en aarde in hun bestaan. Het machtigste land ter wereld veroorlooft zich een brekebeen als president. Met zijn versimpeld taalgebruik maakt deze autocraat van onwelgevallige feiten subjectieve meningen, en verheft eigen meningen tot objectieve feiten. Zo ontstaat nog meer onzekerheid over wat juist en waar is.

In ons eigen land herhalen politici in en na verkiezingstijd uitgeklede oneliners over complexe problemen. Het resultaat is een Tweede Kamer met zeventien partijen. Zo onzeker en gefragmenteerd is de publieke opinie. Nieuwe partijen pretenderen soelaas te bieden, bloeien kortstondig, en verleppen weer. Populisten exploiteren de onzekerheid voor eigen stemgewin, maar slagen er niet in te leveren. Een meerderheidsregering blijkt niet eens meer mogelijk. Het minderheidskabinet verkeert in spraakverwarring.

Of kijk naar de levensbeschouwing. Ideologieën en religies vertelden wel mooie grote verhalen, maar verwezenlijking bleek een heel ander verhaal. Secularisatie bracht behalve veel vrijheid ook levensbeschouwelijke onduidelijkheid. Waar vroeger de zuilen voor voorspelbaarheid zorgden, bieden nu alleen orthodoxe en evangelische groepen die nog. Het grootste deel van de bevolking zoekt een meestal provisorisch plekje op het levensbeschouwelijke spectrum. Updates haalt men bij de media, de socials voorop.

Filosofen benoemen deze trend als de gang van modern en zeker naar postmodern en onzeker. Van ‘Ik denk, daarom ben ik’ naar ‘Ik ben er wel, maar wat denk ik eigenlijk?’. In een twintigste eeuw vol rampspoed van wereldoorlogen en genocides, veroorzaakt door valse zekerheden, kreeg het zelfvertrouwen een knauw. Verwarrend: slachtoffers blijken ook daders te kunnen zijn. Alles zou alleen maar beter worden, maar het zit stelselmatig tegen. Het kapitalistische systeem belooft per reclame alle geluk op aarde, maar vertoont grote gebreken. Het is een niet te stoppen vliegwiel. Zekerheden zijn ver te zoeken.

Dan maar nostalgisch terug naar de modern zekere kijk op het leven? Nee, het lijkt beter om mensen aan te spreken op iets waar ze goed in zijn: spelen met verbeelding. Zeker als ze dat doen vanuit de kernwaarden menselijkheid en mededogen. Met dat morele kader kunnen politiek en politici gemonitord worden. Zo kan een inspirerende levensbeschouwing ontstaan. Een reset, of zo. Zoiets? Ja, je weet wel.

 

 

Categorie: Andre Droogers, Columns Tags: barometer, taal, Vrijdag Zindag

Lees ook:

  1. Vrijdag Zindag – Taal komt met gebreken
  2. VrijdagZindag – Medemenselijkheidstax – MMT
  3. Vrijdag Zindag – Samen op verhaal komen
  4. Vrijdag Zindag – Kerkkrimp – het probleem

Elke dag het BD in je mailbox?

Elke dag sturen we je een overzicht van de nieuwste berichten op het Boeddhistisch Dagblad. Gratis.

Wanneer wil je het overzicht ontvangen?

Lees Interacties

Geef een reactie Reactie annuleren

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Primaire Sidebar

Door:

André Droogers

André Droogers is emeritus hoogleraar culturele antropologie, in het bijzonder religieuze en symbolische antropologie, aan de Vrije Universiteit, Amsterdam. andredroogers.nl 
Alle artikelen »

Agenda

  • Agenda
  • Geef je activiteit door

Ochtend- of avondeditie

Ochtend- of avondeditie ontvangen

Abonneer je

Elke dag gratis een overzicht van de berichten op het Boeddhistisch Dagblad in je mailbox.
Inschrijven »

Agenda

  • 2 september 2026
    Zenzitten in Leiden
  • 3 oktober 2026
    Workshops Kum Nye yoga - Leven ademt
  • 6 oktober 2026
    De Hartsoetra: Wijsheid voorbij vorm en leegte
  • 26 oktober 2026
    Zen and the Art of Saving the Planet - winterse oefengroep
  • 26 oktober 2026
    Zen Spirit Basiscursus Zenmeditatie 28 oktober-2 december in Arnhem
  • 27 oktober 2026
    Je Leven Leven
  • 13 november 2026
    10-day silent retreat: Flowing to freedom
  • 20 november 2026
    H.E. Jhado Rinpoche - Weekend teaching & Amitayus Initiation
  • bekijk de agenda
  • De werkplaats

    De werkplaats.

    Boeddhistische kunstenaars

    Artikelen en beschrijvingen van en over het werk van boeddhistische kunstenaars. Lezers/kunstenaars kunnen zich ook aanmelden met hun eigen werk.
    lees meer »

    Pakhuis van Verlangen

    In het Boeddhistisch pakhuis van verlangen blijven sommige teksten nog een tijdje op de leestafel liggen.

    De Poortloze Poort voor nitwits, koan 32 – Raspaarden rennen al bij de schaduw van de zweep

    Hans van Dam - 15 november 2026

    Een monnik vroeg: ‘Bent u een boeddhist?’ Boeddha antwoordde: ‘Dat hebben anderen verzonnen, het boeddhisme is van na mijn tijd.’

    Ksaf – De kunst van het geluk 1

    Ksaf Vandeputte - 22 juli 2026

    Nieuw, positief gedrag inoefenen vraagt om volgehouden overtuiging. Om te beletten dat onze  overtuiging slinkt, kunnen we een gevoel van hoogdringendheid opwekken, als besef van onze eindigheid. De uitdaging wordt dan dat we elk moment benutten om te doen wat goed is voor onszelf en voor anderen.

    Boeddhistische doeners en denkers – de serie (29)

    gastauteur - 17 mei 2026

    Arjan Mulder: 'Het boeddhisme is voor mij een persoonlijke tocht. Ik weet dat dit niet wordt aangeraden, maar ik kan niet zo veel met bijeenkomsten. De meditatie-ochtenden en weekend-retraites die ik heb bezocht, leverden mij vooral 'ongeloof op – over starre interpretaties en rituelen, met weinig ruimte voor gesprek.'

    Boeddhistische doeners en denkers – de serie (27)

    gastauteur - 15 mei 2026

    Loekie: 'Ik ben ook heel dankbaar dat dit op mijn pad is gekomen. Dat het voor mij als leek mogelijk is om met een groep van 60 mensen tien dagen op de Drentse hei samen te mediteren en te leren over het boeddhisme, dat is echt heel bijzonder.’

    Taigu – Het lijden in de wereld

    Jules Prast - 24 april 2026

    Het komt Taigu voor dat boeddhisme te vaak gaat over ‘verlichting’ en te weinig over het lijden in de wereld, dat eerst moet worden opgelost voordat iemand zich in spirituele zin bevrijd kan wanen. Het existentiële kerndilemma van boeddhisme is dat wij ieder delen in de rotheid van de wereld, terwijl wij over het vermogen beschikken onze bevrijding dichterbij te brengen door het lijden van de ander te verminderen. In sommige teksten wordt dit vermogen ‘boeddhanatuur’ genoemd.

    Meer onder 'pakhuis van verlangen'

    Footer

    Boeddhistisch Dagblad

    over ons

    Recente berichten

    • Vrijdag Zindag –  taal als barometer van een onzekere tijd
    • ‘AI en ‘the survival of the fittest’
    • Boeken – Zelfverwoestingsboek: waarom we meer moeten stinken, drinken, bloeden en dansen
    • Sogenji desu: KANNON
    • Waarheid is zwaarheid

    Reageren

    We vinden het geweldig om reacties op berichten te krijgen en op die manier in contact te komen met lezers, maar wat staan we wel en niet toe op de site?

    Over het BD

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten.
    Lees ons colofon.

    Zie ook

    • Contact
    • Over ons
    • Columns
    • Reageren op de krantensite

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten. Lees ons colofon.