De boodschap van het eerste Pinksterfeest is dat uiteenlopende mensen in deze oploop bij elkaar horen, ook al spreken ze verschillende talen. Zonder het wonder zouden ze elkaar niet verstaan, nu ineens wel. Kijk dus voorbij verschillen – taalverschillen, maar overdrachtelijk ook levensbeschouwelijke verschillen. Of etnische. Of politieke. Overbrug de afstand tussen mensen en werelden.
Vrijdag Zindag – Mensen tellen bij voorkeur tot twee
Mensen zijn knappe knoeiers. Als knapperds zijn ze in staat om hun werkelijkheid te duiden met een steeds complexer repertoire, vol ingenieuze betekenisgeving. Maar als knoeiers hebben mensen omgangsvormen die zich beperken tot het simpele denken in tweeën, met dramatische resultaten.
Vrijdag Zindag – Spelbederf bestaat ook
Ik zing graag de lof van het spel. Als ik in de politiek of levensbeschouwelijk ruimte ontwaar die men benut om met alternatieve versies van de werkelijkheid te spelen, dan prijs ik het dubbele perspectief. Want dat is eigen aan het spel. Het zit in sport en spel (!), maar werkt ook in het theater en de beeldende kunst. En natuurlijk in elk woordgrapje. Dus hoera voor het spel.
Vrijdag Zindag – Taal komt met gebreken
Voor de zingeving is taal een belangrijk hulpmiddel. De eigen werkelijkheid kan er tot in detail mee benoemd worden. Daardoor kunnen mensen met elkaar ideeën uitwisselen over de inrichting van hun bestaan. Maar helaas komt taal met gebreken.
Vrijdag Zindag – Zinspeeltuinen – de praktijk
De Zinspeeltuin nodigt uit om met mogelijkheden te spelen. Verschillen tussen mensen zitten niet in de weg, maar zijn juist het startkapitaal. Ideologieën en levensbeschouwingen, al dan niet religieus, maken deel uit van het repertoire. Want wie speelt, verkent als een spelverdeler alle alternatieven. Omdat de Zinspeeltuinen zich in de marge van de samenleving bevinden, kan van een afstandje fris gekeken worden naar wat voor normaal doorgaat maar dat niet per se is. Prettige bijkomstigheid: typerend voor de marge zijn tamelijk horizontale machtsverhoudingen. Tuinen bieden een extra als symbolische ontmoetingsplekken waar het goed toeven is. Hoe chaotischer het samenleven wordt, nationaal en op wereldschaal, des te noodzakelijker worden de Zinspeeltuinen.
Vrijdag Zindag – Zinspeeltuinen voor iedereen
Waarom een Zinspeeltuin? De Zinspeeltuin vult het gat dat de ontzuiling heeft achtergelaten. Tijdens de verzuiling was er, misschien te sterk, een helder bewustzijn van waarden. Die verschilden sterk per zuil, maar de alternatieven waren duidelijk. Na de ontzuiling ontstond waardenbewusteloosheid. In die sfeer kregen allerlei -ismen meer ruimte: individualisme, nihilisme, populisme en consumentisme. Autocraten […]
Vrijdag Zindag – Identiteit en de chaos van nu
Oorlogen, autocraten, migratie, klimaatcrisis, absurde rijkdom… Hoe meer de wereld in chaos verkeert, des te nijpender wordt de vraag naar je eigen identiteit. Wie ben ik en wie blijf ik, in zoveel verwarring? Functioneert mijn identiteit nog steeds als mijn kompas? Of schudt de chaos mijn eigen identiteit zo hevig door elkaar, dat ik tamelijk stuurloos ben? Of, positiever, daagt de chaos mij uit tot een bewust resetten van mijn identiteit, waardoor het me bij alle verwarring toch lukt oost en west uit elkaar te houden?
Vrijdag Zindag – Absurd normale chaos
In het kapitalistische economische systeem levert de overdracht van een artikel of het verlenen van een dienst geld op. Winst is het verschil tussen kosten en prijs. Zelfs als naastenliefde een kernwaarde is, kan de naaste zonder enige discussie ‘bron van winst’ zijn. Transacties horen erbij. Immers, iedereen moet kunnen leven. Maar het wordt absurd als de winst zo groot is dat de ontvanger duizenden levens nodig zou hebben om het vergaarde vermogen te besteden. Ergens onderweg naar die rijkdom moeten andere mensen teveel hebben betaald. Niet iedereen vindt dat echter absurd.
Vrijdag Zindag – mijn wereld en de grote wereld
Wereld’: hetzelfde woord dient om mijn eigen werkelijkheid èn die van de hele mensheid aan te duiden. Dat is zowel overmoedig als overtrokken. Hebben mijn minimale context en die maximale iets gemeenschappelijk waardoor ik er hetzelfde etiket op kan plakken? Trump lijkt er, als zelfbenoemde wereldregisseur, geen moeite mee te hebben om zichzelf uit te vergroten, maar ik wel.
Vrijdag Zindag – grip op machteloosheid
Kunstmatige intelligentie wordt als nieuwe remedie ingezet voor het falend kapitalisme. De ingebouwde bankencrisis, de klimaatschade, en de onbeheersbaarheid van deze techniek kondigen de volgende mislukking van deze betekenistoekenning aan. A-I kaapt onze zingeving.
Vrijdag Zindag – Ik ben een outsider
Zomaar een zaterdag, met twee ervaringen die mij bewust maken van mijn positie als outsider. Bij veel van wat ik als deelnemer in de samenleving doe, heb ik zo ongeveer alles onder controle en geldt het perspectief van de insider. Ik weet hoe ik me moet gedragen. En dan ineens, binnen een paar uur, word ik twee keer hardhandig van insider tot outsider gemaakt. Ik moet onder ogen zien dat verbubbeld leef.
Vrijdag Zindag – Duizelingwekkend religieus
Als je tot je door laat dringen wat de mensheid aan religieuze ideeën en praktijken heeft voortgebracht, dan duizelt het je. Het meest merkwaardige daarbij is niet eens de hoeveelheid en de immense verscheidenheid. Het aparte is vooral dat de veelheid geen belemmering blijkt te zijn voor de eigen waarheid. De exclusiviteit lijdt niet onder de willekeur die hoort bij de keuzeruimte op de religieuze markt.
Vrijdag Zindag – Levenslessen dankzij een bittere sinaasappel
De eerste maanden van het jaar zijn er bittere Sevilla-sinaasappels te koop. Daar kun je heerlijke marmelade van maken. Nee, dit wordt geen aflevering van een kookrubriek. Ook deze keer gaat Vrijdag Zindag over spel, zingeving en macht. Maar de bittere sinaasappel nodigt uit tot een spel met betekenissen. Dat levert een paar levenslessen op.
VrijdagZindag – Hoopvolle marge
In deze fase van de wereldgeschiedenis verschuift er weer eens van alles. Een nieuwe wereldorde wordt gezocht. Enerzijds gebeurt dat met wapengeweld, bijbehorende slachtoffers en onbeperkt verderf. Alle on-woorden kunnen van stal gehaald: onmenselijk, onzeker, onbeschoft, onbeschaafd – vul zelf maar aan.
VrijdagZindag – Beschaving 2.0
Waar vind je in deze chaotische tijd gedrag dat beschaafd genoemd kan worden? Hoe beschaafd zijn we eigenlijk nog? Waar huist de beschaving die correcte omgangsvormen onderbouwt? Is dat misschien een typisch Europese vraag?
Vrijdag Zindag – Modern sprookje
Op een dag werd in een van de Supermachten een nieuwe Capo gekozen. Zijn naam was Troef. Hij won met de leuze ‘Speel de Troefkaart!’. Troef was zijn hele leven makelaar in wolkenkrabbers geweest, en had daar stevig mee verdiend, hoewel niet altijd op een nette manier. Hij vond de tijd gekomen om Capo te worden. Wat hij van zakendeals had begrepen, wilde hij in de politiek toepassen.
Vrijdag Zindag – vreze op aarde
Als volwassenen hun conflicten oplossen met wapengeweld, geldt de weerloosheid van een kind.
Vrijdag Zindag – De ware religie
Stel, je identificeert je met een religie. Denk je dan wel eens aan al die andere religies? Komt dan de vraag op of jouw groepering per saldo toch de ware religie vertegenwoordigt?
De baarden van Sint en God
Sint en God hebben iets gemeenschappelijks. Allebei zorgen ze voor beloning en straf. Beiden stelt men zich voor als bebaarde oude mannen. Maar daar houdt de vergelijking wel ongeveer op.
Vrijdag Zindag – Overeenkomsten maken het verschil
De polarisatietrend typeert onze tijd. Twee verkiezingscampagnes versterkten de neiging om verschillen breder uit te meten dan overeenkomsten. Maar hoe krijgen overeenkomsten weer hun plek in het publieke debat? Voorvraag: welke keuzes maken mensen in hun betekenisgeving, vanuit welke waarden, en binnen welke machtsverhoudingen?
Vrijdag Zindag – Wereldherfst?
Er is breed onbehagen over hoe het met de wereld gaat. Zitten we in een tijdelijke dip, een tussenfase zoals wel eerder voorkwam? Hebben we over een jaar of wat het lek wel weer boven? Of is er iets zo radicaal mis dat het grootschalig en wereldwijd onvermijdelijk fout loopt?
Vrijdag Zindag – is AI van betekenis?
De enorme investeringen geven geldschieters macht over de betekenismachine. Regeringen hebben belang bij wat er uit komt. Landen die achteraan lopen in de ontwikkeling zijn afhankelijk van grootmachten als de VS en China. Tech-bazen vinden dat autocratie beter bij de expansie van hun AI-ondernemingen past dan democratie met al haar beperkende regelingen. Machtskaders komen mee met de betekenismachine.
Vrijdag Zindag – Dubbel perspectief
Mensen denken ogenschijnlijk het ene na het andere. Als je dít doet, is dát wat er gebeurt. Oorzaken brengen je bij gevolgen. Zo kunnen we ook redelijk voorspellen wat gaat komen. Maar is opeenvolgend denken het enige? Toch niet.
Vrijdag Zindag – Democratie verwordt tot personacratie
Geen persona Dick Schoof, de topambtenaar die nog steeds onze premier is, heeft als overheidsdienaar niet de persoonlijkheid van de politieke persona. In de campagne is hij afwezig, ook al staat het beleid van zijn kabinet ter discussie. Frans Timmermans heeft zijn eigen conclusies getrokken. De rol van persona lag hem duidelijk niet, en dat siert hem. Net als Job Cohen in eerdere tijden. De democratie is door het vertrek van zulke mensen weer een stap dichter bij de personacratie.
