‘Wat bedoel je toch met “betekenisgeving” en “betekenis”?’. Dat vroegen goede vrienden, trouwe lezers van VZ. Hoog tijd voor een aflevering over de betekenis van ‘betekenis’.
Mijn uitgangspunten:
– Mensen vragen zich de hele dag af, bewust maar meestal geroutineerd, wat hun omstandigheden voor hen betekenen.
– Machtsprocessen sturen hen daarin aan en beperken hen, ook al meestal geroutineerd.
Dankzij al die routine is de betekenis van ‘betekenis’ ondergesneeuwd.
Betekenisgeving begint al bij het wakker worden. Ik droomde iets, maar wat betekent het? Welke dag is het vandaag? O ja, vrijdag. Dat betekent dat de VZ van deze week online moet. Aan het ontbijt lees ik gewoontegetrouw de krant. Welke betekenissen legt de nieuwe regering op aan ons land? Wat betekent dat voor mij?
Ik ben dus binnen een uurtje al tamelijk druk met betekenis toekennen aan heel diverse dingen. En dan ben ik nog niet eens aangekleed. Wat draag ik vandaag? Hangt af van de agenda. Ik overweeg geroutineerd de betekenis van kledingstukken.
U, lezer, geeft vergelijkenderwijs betekenis aan uw eigen ochtendritueel. Iedereen begint op eigen manier aan de dagelijkse betekenistoekenning. U benoemt overeenkomsten en verschillen.
Elders in de wereld verloopt dat eerste uurtje van de dag heel anders. De mens, waar ook ter wereld, onderscheidt zich door een uitbundig vermogen om de wereld op geheel eigen wijze te benoemen. Zo ontstaan de vele culturen, talen en religies. Iedereen speelt met repertoires vol betekenissen, klaar voor gebruik – en aanpassing.
Machtsprocessen beïnvloeden al dat betekenis geven. Sociale controle en wetshandhaving garanderen voorspelbaarheid en routine. Machtsverhoudingen kunnen de uitbundige betekenisgeving sterk beperken, zoals in dictaturen en orthodoxe religies. Bij meer speelruimte daarentegen dienen nieuwe betekenissen zich steeds weer aan. Laat duizend tulpen bloeien.
En? Wordt u zich al bewust van uw betekenistoekenning aan uw plekje in de wereld? Hoe groot is uw speelruimte?
