• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst

Boeddhistisch Dagblad

Ontwart en ontwikkelt

Header Rechts

Veertiende jaargang

Zoek op deze site

  • Home
  • Agenda
    • Geef je activiteit door
  • Columns
    • Andre Baets
    • Dharmapelgrim
    • Bertjan Oosterbeek
    • Dick Verstegen
    • Edel Maex
    • Emmaho
    • Goff Smeets
    • Hans van Dam
    • Jana Verboom
    • Joop Hoek
    • Jules Prast
    • Paul de Blot
    • Rob van Boven en Luuk Mur
    • Ronald Hermsen
    • Theo Niessen
    • Xavier Vandeputte
    • Zeshin van der Plas
  • Nieuws
  • Contact
    • Steun het BD
    • Mailinglijst
  • Series
    • Boeddha in de Linie
    • De werkplaats
    • Recepten
    • De Linji Lu
    • De Poortloze Poort
    • Denkers en doeners
    • De Oude Cheng
    • Meester Tja en de Tao van Niet-Weten – alle links
    • Fabels door Goff
    • Cartoons van Ardan
    • Tekeningen Sodis Vita
    • De derwisj en de dwaas
  • Over ons
    • Redactiestatuut van het Boeddhistisch Dagblad
    • Redactieformule van het Boeddhistisch Dagblad
  • Privacy

Home » Boeddhisme » Waarheid

Waarheid

28 januari 2021 door Erik Hoogcarspel

Wat is waarheid? Nu ik deze woorden heb geschreven zie ik in gedachten al een hoop lezers wegklikken denkende: daar heb je die filosoof weer! Filosofen zeuren immers altijd over dingen die iedereen al vanzelfsprekend vindt? Waarheid is als je iets denkt en het klopt met de werkelijkheid. Dus als Donald Trump denkt dat een hoge muur op de grens Mexicanen en ander tuig uit het zuiden tegenhoudt dan is dat waar, want in China hebben ze ooit ook een grensmuur gebouwd en daar hebben ze nooit last gehad van Mexicanen. Bovendien zijn er op plaatsen waar de muur al klaar is geen Mexicanen meer de grens overgekomen.

De waarheid is ingewikkeld

Als je hier even over nadenkt merk je al gauw dat de zaken toch wat ingewikkelder zijn. Waarheid en denken bestaan namelijk niet los van elkaar. Je denkt immers dat iets waar is of niet. Waarheid is met andere woorden niet het antwoordenboekje van een examen dat bestaat uit meerkeuzevragen. Bij zo’n examen bestaan de gedachten en de werkelijkheid, dus in dit geval de vragen en de antwoorden, naast elkaar. Je kunt bij het nakijken of controleren je gedachten dus vergelijken met de werkelijkheid en beoordelen welke kloppen en welke niet. In het dagelijks leven kun je echter niet even uit de werkelijkheid stappen om je gedachten en overtuigingen ermee te vergelijken. Je zit er namelijk middenin. Als je dan denkt dat een grensmuur in de V.S. een probleem oplost, ondanks het feit dat de feiten daar geen aanleiding toe geven, dan is dat alsof iemand een antwoord op een meerkeuzevraag aankruist en weigert te aanvaarden dat het antwoord fout is. Als je je echter niets van de lijst met goede antwoorden wil aantrekken, is het zinloos om een examen te doen.

De waarheid van het complotdenken

Dit is ook heel duidelijk het geval met de complotdenkers. Als je er eenmaal van overtuigd bent dat corona het gevolg is van nog niet functionerende 5G-masten, dan zie je daar overal bewijs voor en als je het niet ziet, dan verzin je dat er zelf bij. Het is bijvoorbeeld een bekend feit dat de CIA in de koude oorlog een speciale afdeling had die het Russische leger bespioneerde en die kwam er achter dat de Russen geen sonar hadden. Sonar is een herkenningssysteem voor duikboten gebaseerd op geluidsgolven. Men vond dat verdacht en er werd een tweede afdeling opgericht die dat verder moest onderzoeken. Die kwam tot de conclusie dat de Russen iets veel geavanceerder hadden dan sonar, zo geavanceerd dat je het nooit kon ontdekken. Het gevolg hiervan was dat men niet alleen duikboten maar ook straaljagers met kernkoppen ging uitrusten en van deze straaljagers moesten er altijd een paar in de lucht zijn om een eventuele Russische aanval met kernraketten direct te kunnen beantwoorden.

In zekere zin zijn we allemaal wel een beetje een complotdenkers. Dit wordt zelfs aangeprezen. Al meer dan 2000 jaar lang denken veel mensen in Europa en ver daarbuiten dat er een raadselachtige figuur bestaat die de wereld heeft gemaakt en nog steeds aan het organiseren is, met weinig succes overigens. De meesten zijn heel moeilijk van dat idee af te brengen. Als dat dan toch gebeurt, is dat vaak onverwachts. Als dat gebeurt worden we als het ware overvallen door de waarheid. Ik heb lang geleden gehoord dat een hoogleraar theologische dogmatiek zoiets overkwam in zijn auto op weg naar huis. Hij ging van de snelweg af, ging aan de kant staan, dacht even na en reed toen terug naar de universiteit om te vertellen dat hij geen theologische dogmatiek meer kon doceren omdat hij ontdekt had dat het allemaal flauwekul was. Als je de waarheid ontdekt dan is het dus een soort openbaring die een bekering teweeg brengt.

De bekering

We kennen in het boeddhisme het verhaal van Kiśagotami, de vrouw die met haar dode kind in de armen bij de Boeddha kwam hij en vroeg of deze het kind weer levend kon maken. De Boeddha antwoordde dat hij daarvoor een mosterdzaadje nodig had dat afkomstig was uit een huis waarin nog nooit iemand was overleden.  Kiśagotami ging van deur tot deur, telkens vragend of er in het huis wel eens iemand was overleden. Toen ze uitgeput ‘s avonds met lege handen terugkwam bij de Boeddha had ze het begrepen, ze had de waarheid ontdekt. Ze aanvaardde met pijn in het hart de dood van haar kindje en werd een volgelinge van de Boeddha.

Hoe is dat mogelijk? De Boeddha had haar niets gezegd! Ze had de waarheid zelf ontdekt. Dit heeft sommige mensen de overtuiging gegeven dat de waarheid in ieder mens zelf verborgen ligt. Dat we die als het ware zelf alleen nog maar even hoeven te ontdekken. Het probleem is alleen dat de waarheid zich gaat gedragen als het bekende stukje zeep in het bad als we er erg naar op zoek zijn. Hoe harder we ons best doen om het te pakken, hoe verder het weg springt. Als we het stukje zeep echter helemaal niet proberen te pakken zien we het nooit meer terug. Zo is het ook met de waarheid. Als Kiśagotami haar dode kindje stilzwijgend had gecremeerd, had ze nooit de waarheid van het lijden ontdekt. Daarom beweerden de antieke Griekse filosofen dat een leven zonder filosofie gewoon tijdsverspilling is.

De waarheid zit in jezelf

Als de waarheid in jezelf zit, hoe is zij er dan gekomen? Bij je geboorte? Hebben kinderen meer waarheid dan volwassenen? Dan is het wel vreemd dat kinderen juist willen leren en nieuwe dingen willen ontdekken en zich daarbij weinig van de waarheid lijken aan te trekken. Bovendien leven kinderen in een wereld vol illusies, ze vertrouwen op het oordeel van anderen zonder te weten waarom, ze zijn bang in het donker, ze praten met hun knuffel, enzovoort. Kinderen zijn openhartig en liegen niet, maar dat is niet omdat ze alle antwoorden hebben, maar omdat ze hun illusies niet hoeven te verbergen. Is er wel een waarheid? Er bestaat geen lijst met goede antwoorden die ergens verstopt is, niet in jezelf en niet in het hoofd van God of van de boeddha. De waarheid is geen ding, het is je relatie met de wereld.

Geïnspireerd door de verhaaltjes over zenmonniken, zeggen sommigen dan dat ze helemaal geen relatie met de wereld hebben. De wereld is immers een grote grap? Wat zijn die mensen die dat niet door hebben toch dom! Je bent vanaf je geboorte al verlicht, je hebt niets nodig. Het enige dat je hoeft te doen is je tijd uitzitten en lachen om de grote grap. Dit zijn in wezen complotdenkers die zelfs niet willen denken. Om over iets na te denken moet je namelijk beginnen met het serieus te nemen en laat dat nu juist datgene zijn wat deze zelf-verlichten tot elke prijs willen vermijden.

De wereld

Complotdenkers geloven in iets dat niet waar is en de zelf-verlichten geloven dat ze niets geloven. Ze hebben geen waarheid, dus geen relatie met de wereld. Als je zoekt naar waarheid probeer je dus een betere relatie met de wereld te krijgen. Hoe krijg je dit voor elkaar? Misschien zijn er meerdere manieren, maar het moet altijd beginnen met aandacht. Aandacht leidt ertoe dat je iets beter wilt leren kennen, dit geldt niet alleen voor intermenselijke relaties, het gaat in elke relatie zo. Je ontdekt dan dat je niet in de wereld zit als een handschoen in een jaszak, maar dat je bij alles wat je doet en denkt op de wereld gericht bent. We leven met de wereld omdat we als mensen met elkaar leven. We hebben wat met elkaar en dat is de wereld. Complotdenkers en zelf-verlichten leven in hun eigen wereld, dat vinden ze blijkbaar prettiger of veiliger dan in de echte wereld te leven.

Is er dan wel een echte wereld? Ja! En wat is dan die “echte wereld”? Het is de wereld waarin complotdenkers en zelf-verlichten in hun eigen wereld leven. De “echte” wereld is namelijk echt omdat hij door niemand bedacht is, ook niet door God of de Boeddha. Die wereld was er al voordat er iemand in een god ging geloven of probeerde het nirvāṇa te bereiken. Je moet namelijk ergens zijn om dit soort dingen te kunnen doen. De wereld maakt dit dus allemaal mogelijk. Wat mogelijk maakt heeft een open samenhang, het is correlativiteit, pratītya samutpāda, als het ene er is, is het andere er en omgekeerd. Pratītya samutpāda is leegte volgens Nāgārjuna (zie Grondregels van de filosofie van het midden, hoofdstuk 24 §18).

Waarheid is geen geloof

Complotdenkers en zelf-verlichten hebben zo’n slechte relatie met de wereld omdat ze de wereld vervangen door een theorie over de wereld, door een geloof. In dat geloof mag er niets meer veranderen. Elke ervaring, elk contact met de wereld vormt daarom een bedreiging. Je kunt de contacten tot een minimum beperken door het voeren van een monoloog. Zolang jij aan het woord bent, kun je niet horen wat anderen te zeggen hebben, vandaar al die demonstraties en getuigenissen. Het is een verdediging tegen de dialoog en tegen verandering.

Het grote gevaar is namelijk dat je op een dag weer een openbaring krijgt die het geloof dat je nu hebt op slag ongeldig maakt. Het bestaande geloof is immers ook op dezelfde manier plotseling gekomen en op niets gebaseerd? In feite is het geloof gebaseerd op een angst voor de leegte. Het is de angst dat leegte een gemis blijkt te zijn. Wie echter met de leegte heeft kennis gemaakt, in meditaties of in een ervaring van het sublieme, dat wil zeggen van een overweldigende grootsheid of schoonheid, die weet dat leegte geen gemis is, maar diepe vrede. Je bent dan niet meer in de wereld, niet meer op de wereld gericht, maar gewoon even wereld, mogelijkheid van mogelijkheden. Dit is een ervaring van waarheid.

Naschrift

Mijn bureau heeft een glazen tafelblad. Naast mijn bureau staat een kastje met daarop een modem. Het is een glimmend wit kastje met een paar knoppen en lichtjes. Dat modem vertoont twee donkere vlekken maar ze gaan niet weg, hoe ik ook poets. Ik maak dan maar het glazen tafelblad schoon en opeens is het modem weer smetteloos wit. De donkere vlekken blijken schaduwen te zijn van vlekken op het tafelblad die door het licht van mijn bureaulamp op het modem worden geprojecteerd. Dit is hoe filosofie werkt, hardnekkige problemen in de dagelijkse werkelijkheid oplossen op een ander niveau.

Bronnen
Erik Hoogcarspel (2005): Grondregels van de filosofie van het midden. Olive Press, Amsterdam.

Categorie: Boeddhisme, Columns, Geluk, Gezondheid, Pakhuis van Verlangen, Zorg Tags: CIA, complotdenkers, Donald Trump, echtheid, filosofen, G5, God, Kiśagotam, leegte, Mexico, Nagarjuna, openbaring, Russen, sonar, waarheid

Lees ook:

  1. Boeddhisme en wetenschap
  2. Kwantumfysica en leegte I – Van niets en generlei waarde
  3. Zen in the polder – film over meditatie en bewustzijn
  4. Op zoek naar een politiek leider die fatsoen aan wijsheid koppelt (11)

Elke dag het BD in je mailbox?

Elke dag sturen we je een overzicht van de nieuwste berichten op het Boeddhistisch Dagblad. Gratis.

Wanneer wil je het overzicht ontvangen?

Lees Interacties

Reacties

  1. G.J. Smeets zegt

    28 januari 2021 om 17:47

    “Wat is waarheid?” vraag je. En je antwoord luidt “De waarheid is geen ding, het is je relatie met de wereld.” Niks tegen in te brengen.

    Maar dat antwoord is equivalent aan de tegeltjeswijsheid ‘Het is zoals het is.’ Laat ik er als epistemoloog niet omheen draaien: elke weldenkend en goed-geïnformeerd mens weet leugens en drogredeneringen te identificeren en traceren. Dat er aanwijsbare en identificeerbare leugens zijn impliceert niet dat er zoiets als ‘waarheid’ is. Waarheidszoekers onder de filosofen zijn als relschoppers op straat: mannen (altijd mannen) die niet geleerd hebben te incasseren. Toch?

  2. Erik Hoogcarspel zegt

    29 januari 2021 om 08:50

    Volgens mij is jouw definitie circulair.

    • G.J. Smeets zegt

      29 januari 2021 om 10:28

      Ja dat klopt. Ik draai mee in de draaimolen en ga af en toe een beetje buiten boord hangen. Lekker wind in het gezicht.

  3. Piet Nusteleijn zegt

    29 januari 2021 om 09:21

    “Waarheid” gelezen. Het begint met de vraag wat het is, waarheid. Je zegt dat het diepe vrede is. Je wisselt dan het ene woord in voor een ander woord. Dat schiet ook niet erg op.
    Je zegt dat waarheid ‘overweldigende schoonheid’ is. Oké dan! Dan weten we dat ook weer. Interessant artikel.
    Je moet er inderdaad even goed voor gaan zitten, dat is waar, niet direct wegklikken, maar dan kom je echt wel wat te weten: Waarheid, vrede, schoonheid…ze hebben iets met elkaar te maken. We wisten het feitelijk al. Ook weten we dat je moet leren incasseren in je leven. Je moet wel.

  4. Ruud van Bokhoven zegt

    29 januari 2021 om 19:03

    Waarheid bestaat niet, want wie beslist wat de waarheid is. We hebben een mening, we denken het te weten, er zijn andere meningen over hetzelfde onderwerp en door vergelijking komen we tot een uitkomst waarvan we van mening zijn dat het de waarheid is, maar niemand zal je zeggen wat de waarheid is.
    Mocht de waarheid bekend zijn, dan zou dat de perfecte volmaakte uitkomst zijn.

    • Piet Nusteleijn zegt

      30 januari 2021 om 12:18

      Waarheid bestaat wél.
      Het is veel meer dan een superieure mening. Vrede bestaat, schoonheid bestaat, alles bestaat. De vraag blijft, alle vragen blijven, vragen bestaan ook. De vraag was: wat is waarheid?
      Het is niet mogelijk om te beslissen “wat waarheid is”. Dat bestaat niet. Waarheid valt niet binnen het domein van ‘het denken’.
      Wanneer je zegt: dat is de waarheid, ligt deze waarheid weer wel binnen het domein van het denken. Het ís denken.

      • Ruud van Bokhoven zegt

        30 januari 2021 om 21:17

        Waarheid vind ik erg discutabel, oftewel geluk, vrede en vrijheid bestaat, maar wat is echt geluk, vrede en vrijheid, je kan nooit voor 100% geluk, vrede en vrijheid hebben al denk je van wel.
        Wat ik bedoel is dat wij uit gaan van onze visie hierop, maar nooit zullen weten wat het totale oa geluk is, anders zouden we volmaakt zijn.

Primaire Sidebar

Door:

Erik Hoogcarspel

Erik Hoogcarspel studeerde filosofie en Indische talen aan de rijksuniversiteiten in Groningen en Leiden. Hij publiceerde ‘Koken met Filosofie’ en een vertaling van de belangrijkste tekst van Nagarjuna ‘Grondregels van de filosofie van het midden’. 
Alle artikelen »

Agenda

  • Agenda
  • Geef je activiteit door

Ochtend- of avondeditie

Ochtend- of avondeditie ontvangen

Abonneer je

Elke dag gratis een overzicht van de berichten op het Boeddhistisch Dagblad in je mailbox.
Inschrijven »

Agenda

  • 10 februari 2025
    Zen Spirit studiegroep 'Het verborgen licht'-vanaf 10 februari 2025
  • 2 mei 2025
    Phowa Studieweek
  • 9 mei 2025
    Seminar Tenzin Wangyal Rinpoche
  • 12 mei 2025
    Maandagochtend meditatie in Amsterdam-West
  • 13 mei 2025
    Verdiepingsbijeenkomst Hand in hand met de Boeddha
  • 13 mei 2025
    Dinsdagavond op even weken samen mediteren in Almere Buiten
  • 13 mei 2025
    Oude boeddhistische inzichten voor geslaagde moderne relaties
  • 13 mei 2025
    Oude boeddhistische inzichten voor geslaagde moderne relaties
  • bekijk de agenda
  • De werkplaats

    De werkplaats.

    Boeddhistische kunstenaars

    Artikelen en beschrijvingen van en over het werk van boeddhistische kunstenaars. Lezers/kunstenaars kunnen zich ook aanmelden met hun eigen werk.
    lees meer »

    Pakhuis van Verlangen

    In het Boeddhistisch pakhuis van verlangen blijven sommige teksten nog een tijdje op de leestafel liggen.

    Weet jij wat een anker is? Test jezelf!

    Hans van Dam - 2 mei 2025

    Deel 3 van een 5-delig dwaalgesprek over de mystieke roos.

    ‘Het leven zelf is zazen’

    Wim Schrever - 28 april 2025

    De grote tragedie hier in het Westen is dat we onze eigen spirituele traditie zo snel hebben opgegeven en met het badwater -de religie- ook het kind -de spiritualiteit- hebben weggegooid. Terwijl een mens fundamenteel nood heeft aan spiritualiteit, aan zingeving.

    Geschiedenis als wapen deel 1

    Kees Moerbeek - 20 april 2025

    President Vladimir Poetin zei in 2014: ‘Onze collectieve herinnering bepaalt onze cultuur, onze geschiedenis en onze tegenwoordige tijd. En onze toekomst zal worden gevormd aan de hand van onze historische ervaring.’ Hij is het zelf die actief deze herinnering en ervaringen vorm geeft en propageert. Ivo van de Wijdeven schrijft dat in de Sovjettijd er nog werd gegrapt dat het land een zekere toekomst had, maar een onvoorspelbaar verleden. Onder Poetin is Ruslands geschiedenis als in beton gegoten. Er is maar één historische waarheid en deze is verankerd in de grondwet en de Nationale Veiligheidsstrategie.

    Jaloerse goden te slim af – de geschiedenis de baas…?

    gastauteur - 13 april 2025

    Hongersnood in een hermetisch afgesloten kuststrook die onwillekeurig aan de vernietigingskampen van weleer doet denken, besmet met meer dan een zweem van genocide… Regeert Adolf Hitler over zijn graf heen? Want bestaat Israël niet bij diens gratie? Zou zonder die bittere nazi-erfenis Palestina als land van drie monotheïstische religies niet nog gewoon zo heten? Is de grond er niet vervloekt, juist door godsdiensten die, gevoed vanuit één fictieve bron, vervolgens als protestbeweging steeds in chronologische volgorde aan haar voorgangster ontspruiten, waarmee de kiem voor een eeuwigdurende vete om de absolute waarheid is gelegd? En claimt niet elk van deze broeder- of zusterstromingen dat stuk met hun aller bloed doordrenkte aarde, aanvankelijk voor Abrahams JHWH, vervolgens voor Jezus’ Vader en ten slotte voor Allah – drie godheden die, in verbitterde onderlinge jaloezie verwikkeld, strijden niet alleen om religieuze hegemonie, maar ook om de profane en politieke macht?

    Wat is quiëtisme?

    Hans van Dam - 27 maart 2025

    Over het stillen van de wil.

    Meer onder 'pakhuis van verlangen'

    Footer

    Boeddhistisch Dagblad

    over ons

    Recente berichten

    • Het pad uit het woord
    • Het jaar 2025 – dag 128 – eigen vrijheid eerst
    • Boeken – De Vallei van Troost
    • ‘Gebruik de rechter niet als zondebok voor falend beleid’
    • Boeddha’s pleegmoeder is een voorbeeld voor boeddhisten op Moederdag

    Reageren

    We vinden het geweldig om reacties op berichten te krijgen en op die manier in contact te komen met lezers, maar wat staan we wel en niet toe op de site?

    Over het BD

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten.
    Lees ons colofon.

    Zie ook

    • Contact
    • Over ons
    • Columns
    • Reageren op de krantensite

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten. Lees ons colofon.