Moederdag biedt een gelegenheid om na te denken over wat moederschap betekent in verschillende religies en culturen. De historische Boeddha, Siddhartha Gautama, onderwees dat familiebanden obstakels waren voor verlichting. Volgens de Boeddha veroorzaakt gehechtheid aan familie lijden omdat familierelaties uiteindelijk eindigen en geen blijvende tevredenheid kunnen bieden. Het hoofddoel van het boeddhisme is het doorbreken van de cyclus van wedergeboorte, die gekenmerkt wordt door lijden.
Eén familieband bleef echter belangrijk voor de Boeddha – zijn relatie met zijn moeder. Zelfs nadat de Boeddha het huis had verlaten, bleef hij twee moederfiguren eren: zijn biologische moeder, Maya, en zijn pleegmoeder, die bekend staat als Mahaprajapati Gautami in het Sanskriet en Mahapajapati Gotami in de Pali-taal, die werd gebruikt voor de vroege boeddhistische geschriften in het oude India. Deze vrouwen speelden een sleutelrol in het levensverhaal van de Boeddha en ze blijven boeddhisten vandaag de dag inspireren. Mahaprajapati inspireert vrouwen specifiek als de eerste boeddhistische non.
Veel boeddhistische geschriften beschrijven voortplanting en zwangerschap in negatieve termen omdat ze de cyclus van wedergeboorte voortzetten. Maar boeddhistische geschriften uiten ook liefde en dankbaarheid voor moeders, vooral de twee moederfiguren van de Boeddha.
Maya en Mahaprajapati waren zussen die allebei trouwden met de vader van de Boeddha, Suddhodana, die heerste over de regio Kapilavastu langs de grens tussen India en Nepal. De naam Maya betekent “illusie”, wat verwijst naar een hindoeïstisch en boeddhistisch concept dat de materiële wereld de ware aard van de werkelijkheid verbergt.
Wonderen die verband houden met Maya komen voor in de verhalen over de conceptie, dracht en bevalling van de toekomstige Boeddha Siddhartha. Siddhartha is de Boeddha van de huidige wereldcyclus, maar in de boeddhistische traditie waren er andere Boeddha’s in het verleden en zullen er meer Boeddha’s zijn in de toekomst. Elk van hen maakt vele wedergeboorten door voordat ze het boeddhaschap bereiken, en de uiteindelijke wedergeboorte van elke Boeddha volgt hetzelfde patroon. Volgens boeddhistische teksten wachten toekomstige boeddha’s op het juiste moment om geboren te worden, kiezen ze hun eigen ouders en worden ze niet verwekt door geslachtsgemeenschap.
Vroege boeddhistische teksten beweren dat Siddhartha Maya als zijn moeder koos vanwege haar zuiverheid en haar rechterzij betrad in de vorm van een olifant terwijl ze sliep. Volgens sommige boeddhistische geschriften heeft de toekomstige Boeddha tijdens Maya’s zwangerschap nooit haar baarmoeder aangeraakt, die in het vroege Indiase boeddhisme als onzuiver werd beschouwd. Toen Siddhartha werd geboren, zou hij uit Maya’s rechterzij zijn gekomen terwijl zij stond en een boomtak vasthield.
In het boeddhisme moeten nonnen gewijd worden door een groep van 10 volledig gewijde monniken en volledig gewijde nonnen. Er bestaat nog steeds een nonnenorde in China, Japan, Korea en Vietnam, waar het Mahayana boeddhisme wordt beoefend. Echter, de kloosterleiders in Zuidoost-Azië, waar Theravada boeddhisme wordt gepraktiseerd, besloten dat Mahayana nonnen geen Theravada nonnen konden wijden, waardoor landen als Thailand, Laos, Cambodja en Myanmar geen volledig gewijde nonnen meer hebben.
Zowel Maya als Mahaprajapati waren liefhebbende moeders in het levensverhaal van de Boeddha, maar het is Mahaprajapati die meer een inspiratiebron is gebleven voor boeddhistische vrouwen.
