Slot van het 8-delige dwaalgesprek ‘Gouden bergen, gebakken licht’ over verlichting, geluk, levenskunst, lijden en niet-weten.
Noor: Ik begin zo langzamerhand te begrijpen waarom je geen gouden bergen belooft.
Hans: Gouden bergen beloven is makkelijk. Niets beloven, dat is pas moeilijk. Niet-weten is een lege belofte. Nergens op rekenen, ook hierop niet. Uitgerekend zijn.
Noor: Voor jou is spiritualiteit gebakken lucht.
Hans: Gebakken licht.
Noor: Toe, maak eens een beetje reclame voor jezelf.
Hans: Niet-weten haalt de zwaarte uit je denken en brengt klaarte in je ogen. Lichter wordt het niet.
Noor: Agnose is niet het einde van het lijden.
Hans: Niet het einde van het lijden, nee. Wel het einde van het heilige geloof in het einde van het lijden. En het einde van het heilige ongeloof in het einde van het lijden. En het einde van het streven naar het einde van het lijden, zowel dat van jezelf als dat van anderen. En het einde van het streven naar het einde van het geloof in het lijden, als je me nog kunt volgen. Niet-weten is het einde van het heilige (on)geloof in al je gedachten over het einde van het lijden en over wat dan ook. Inclusief deze gedachte, anders zit je daar weer in vast.
Noor: Schrale troost.
Hans: Ik zou je graag eens laten voelen hoe het is om losgezongen te zijn van alle gedachten groot en klein – om jezelf telkens weer los te zingen of losgezongen te zien raken.
Noor: Niet-weten is voor jou het hoogste geluk.
Hans: Niet het hoogste geluk, nee. Wel het einde van het heilige geloof in het hoogste geluk. En het einde van het heilige ongeloof in het hoogste geluk. En het einde van het streven naar het hoogste geluk. En het einde van het streven naar het einde van het streven naar het hoogste geluk, als je me nog kunt volgen. Niet-weten is het einde van het heilige (on)geloof in al je gedachten over het hoogste geluk en over wat dan ook.
Noor: Inclusief deze gedachte, anders zit je daar weer in vast.
Hans: Inclusief alle gedachten over verlichting, ontwaken, realisatie, onvoorwaardelijke liefde, universeel mededogen, liefdevolle vriendelijkheid, sereniteit, de wijsheid voorbij alle wijsheid, de kunst van het leven enzovoort.
Noor: Niet-weten is geen gouden berg.
Hans: Niet-weten is een eindeloze vlakte.
Noor: Hoogvlakte, laagvlakte?
Hans: Vlak is vlak.
Noor: Hoger kun je niet klimmen.
Hans: Dieper kun je niet vallen.
