Ik ben geen boeddhist. Daarvoor leef ik te nonchalant en genotzuchtig. Maar het boeddhisme heeft me wel heel veel bijgebracht, geïnspireerd, aan het denken gezet, een andere kijk op het leven gegeven. Dat heb ik te danken aan mijn geliefde vrouw Marleen, die een kleine kwarteeuw geleden in de ban raakte van de Dalai Lama. Zij nam me mee naar de Tibetaans-Boeddhistische centra in Schoten en Huy. Ik luisterde er naar Lama Karta en andere leraars en ging mee in de rituelen. We leerden er enkele vaandeldragers kennen van de boeddhisten in België, ik had het voorrecht om enkele boeken te maken met Frans Ghoetgebeur. En we waren getuige van het bezoek van de Dalai Lama zelf, die in de prachtige tuin van het kasteel in Huy, voor de magnifieke nieuwe tempel die hij kwam inwijden, een bezielende toespraak hield over de toekomst van onze kinderen.
Marleen zette me ook op het spoor van Edel Maex, de man die mindfulness in ons land geïntroduceerd heeft en die in het boek van Reginald Verhofstede een cruciale rol speelt. De directe aanleiding was de ‘bodyscan’ van Maex op een trans-Atlantische vlucht. Geen slaapverwekkend medisch rapport of een röntgenfoto, zoals het woord zou kunnen suggereren, wel een techniek om tot mindfulness te komen, ‘het voortdurend, ieder moment, bewust zijn van alles wat in je zelf gebeurt’ zoals de boeddhisten het omschrijven. In feite net het tegendeel van slapen dus, terwijl Marleen mij de opname toch daarom had meegegeven. Tot dan was het mij nog nooit gelukt om te slapen op een vliegtuig.
Op een veel dieper niveau heeft ook Reginald Verhofstede rust gevonden bij Edel Maex, net als Tim, het autobiografische hoofdpersonage in zijn boek. Hij vertelt uitgebreid over zijn jeugd (veel doffe ellende en een paar mooie momenten) en zijn heftige tijd als paracommando, die midden jaren 90 eindigde in de hel van Rwanda, waar toen een volkerenmoord plaatsvond. Reginald is er jaren kapot van geweest, kreeg zijn leven maar niet op de rails. Tot hij gewoon ging ‘zitten’ bij Edel Maex, de grondhouding van het zenboeddhisme. Zen is al helemaal te streng en onthecht voor mij, hoe zacht je er ook lijkt uit te komen, of toch de zenboeddhisten die ik in de loop der jaren persoonlijk heb leren kennen. Alle respect en zelfs bewondering voor de mensen die erin slagen om met zen echt zen te worden. Te zèn, in het Antwerps.
Zitten bij Edel hielp Reginald om zijn trauma’s te verwerken. De psychiater bracht hem ook in contact met zijn Amerikaanse collega Bernie Glassman, nog zo’n figuur die Marleen mij jaren geleden al had leren kennen. Ik wist dat Glassman geregeld naar voormalige oorlogsgebieden trok met slachtoffers van posttraumatisch stresssyndroom (PTSS), en plots verscheen er iemand in mijn leven (in het boek en in het echte leven) die daadwerkelijk mee was teruggekeerd naar de plaats waar hij zijn eigen demonen was tegenkomen, waar honderdduizenden mensen zowat voor zijn neus vermoord werden, naar Rwanda.
We hebben tegen dan als lezer al heel wat voor de kiezen gekregen, van kinderleed en liefdesverdriet, tot verslaving en agressie. Je kunt je amper voorstellen dat het ooit nog goed komt met het hoofdpersonage. En toch vindt Tim de loutering waarnaar hij zo verlangt, in een kerk in Rwanda, waar de mensen hem laten getuigen en hartelijk omarmen. Het is een even ontroerend als bevrijdend tafereel, een van de mooiste passages in een boek dat je in de somberste momenten bijna de hoop doet verliezen.
Reginald Verhofstede heeft jarenlang gewerkt aan “Zal je terugkomen?” Toen we elkaar voor het eerst ontmoetten, had hij een twintigtal, telkens verbeterde versies gemaakt, allemaal netjes geprint en op stapeltjes gelegd.
Voor de definitieve eindredactie zocht Reginald Verhofstede hulp bij David Van Reybrouck, dé internationaal gelauwerde auteur en ook de auteur van een theaterstuk over de paracommando’s die destijds in Somalïe waren. David suggereerde om het werk door te schuiven naar mij. We kennen elkaar al langer, uit – geloof het of niet – het reggaemilieu. ‘Natural mystic’ noemen de rasta’s zo’n samenloop van onverklaarbare vibes en omstandigheden. Ik ben David dankbaar dat hij deze opdracht aan mij heeft overgelaten.
U hebt het al begrepen: in het boek van Reginald Verhofstede komt voor mij veel samen. Mijn geliefde, het boeddhisme, mindfulness, Afrika (daar heb ik het niet eens over gehad)… En literatuur natuurlijk, de dominante factor in mijn universitaire opleiding en een onmisbaar ingrediënt van mijn culturele bewustzijn. En dat is “Zal je terugkomen?”, literatuur van het zuiverste water op een autobiografische bedding. “Mindfulness leert je omgaan met de catastrofe van het leven”, zei Edel Maex ooit in De Standaard. Weinig auteurs die dat motto beter verpersoonlijken en mooier verwoorden dan Tim/Reginald.
Verschenen eerder in het BD:
Geef een reactie