Taigu – Vrij en blij

Er kan zich een gevoel van vrijheid en blijheid meester van je maken wanneer je weet te verwijlen in een staat van geen bereiken en geen niet-bereiken.

Een gevoel ook van vastberadenheid en geloof: dit is waar boeddhisme over gaat. En zo impermanent als alle dingen zijn, je kunt dit gevoel soms ook een tijdje kwijt raken. Maar wanneer je de verwarring van je afschudt, en de dingen weer ziet zoals ze zijn, dan keert het gevoel terug van vrijheid en blijdschap.

Een tijdlang heb ik mij in mijn gedachten en in mijn artikelen druk gemaakt over de vraag welke vormen van maatschappelijke actie passen bij boeddhisme. Op zichzelf is dit een valide vraag. Maar wanneer je verwijlt in een toestand van geen bereiken en geen niet-bereiken, dan kantelt je perspectief. Wat precies kun je in de wereld eigenlijk veranderen? En wat daarvan ligt binnen het bereik van boeddhisme? In dit licht ben ik me aan het herbezinnen op de vraag wat in welke situatie beter past: interventie en actie, of doen door niet te doen.

De vrijheid waarover ik het heb is geen politieke vrijheid. Het gaat ook niet om intellectuele vrijheid of vrijheid van meningsuiting. Ik zeg niet dat deze vrijheden niet van belang zijn. Integendeel zelfs.

Maar ik heb het over de vrijheid een Waar Mens te zijn, in de geest waarin Hisamatsu (Japan, 20e eeuw) en diens verre voorganger Linji (China, 9e eeuw) hierover spraken. Er ligt een hele dimensie open: deze vrijheid onder de mensen te brengen, hun hiervoor de ogen te openen, zou dat niet een passende invulling zijn van onze gelofte om bevrijding te brengen aan alle levende wezens?

Ook al voelen met mij vele zenboeddhisten de hartenklop van Hisamatsu’s inspiratie, zijn uitdaging aan de wereld ligt er niet minder wijd door open. Ik vraag mij af bij welke westerse denkbewegingen uit heden en verleden ik aansluiting kan vinden als het gaat om vrijheid voorbij alle vrijheid. Stephen Batchelor schreef hier een mooi boek over, Alone with Others: An Existential Approach to Buddhism (1983).

Voordat ik echter, geheel in stijl, voor mijzelf een nieuwe baal hooi op de vork laad, voelt het alsof vrijheid en blijheid een beroep op mij doen hier nu eens van af te zien. Wat ligt binnen mijn onmiddellijke bereik in mijn kleine wereld thuis en met de kring van mensen met wie ik contact onderhoud? Ik voel behoefte aan stilte, veel stilte, en tijd voor meditatie, zitten, zitten en nog eens zitten, om de vrijheid en blijdschap zich te laten verdiepen, en ruimte te creëren waarbinnen het antwoord op de vraag ‘Wat nu?’ verder kan groeien en uiteindelijk spontaan geboren kan worden.

Toevertrouwen (shinjin) is voor mij een sleutelbegrip geworden, een tweede natuur in meditatie en leven. Amida (okay, een voorstelling die boeddhanatuur verpersoonlijkt) is altijd bij mij of beter: ik ben altijd ‘in’ hem. Als ik slaap, dan rust ik in zijn hand, als ik wandel dan loopt hij met me mee, als ik de sangha bezoek dan kom ik hem in ieder ander daar aanwezig tegen. Als boeddha is Amida, samen met andere verlichte wezens, ook een vertegenwoordiging van compassie. Na lang zoeken begint de kracht daarvan in mij aan te zwellen. ‘Zoekt niet, en gij zult vinden’, is hier van toepassing; ook dit behoort tot de dimensie van geen bereiken en geen niet-bereiken.

De Ware Mens onthult zich in ons gewone mens-zijn, wanneer we hier vanuit het juiste perspectief naar kijken en dienovereenkomstig handelen – of niet.

Namu Amida Butsu,

Taigu