Vlak vóór zijn ontwaken, tijdens de eerste nachtwake, kreeg Siddhattha Gotama inzicht in zijn ontelbare vroegere levens.
In detail zag hij het eeuwige proces van ontstaan en vergaan—deze eindeloze cyclus van geboorte en dood. Dit ‘proces’ dat zich uitstrekt over alle tijdperken. Hij noemde dat samsara. Zo gebruikte hij het vedische begrip van wedergeboorte uit de Upanishads dat zijn geschoolde toehoorders erg vertrouwd in de oren klonk en herdefinieerde het tot een prachtige metafoor om het bestendige ‘worden’ van de wereld te duiden.
De toekomstige Boeddha zag (P. janami passami) dat het hele universum één doorlopende manifestatie van energie is. Hij ervoer—2400 jaar eerder dan wat Charles Darwin wetenschappelijk documenteerde—hoe alles met alles en iedereen met iedereen verbonden is. Dat alles naadloos in mekaar vloeit.
Hij observeerde zijn lichaam ‘ van de top van zijn hoofd tot aan de tippen van zijn tenen en van de tippen van zijn tenen tot aan de top van zijn hoofd
Hij zag dat in zijn hele lichaam op élk moment alles veranderde; dat op géén enkel moment ook maar iets hetzelfde bleef. Hetzelfde gold voor zijn gevoelens en gewaarwordingen. Ook hier stelde hij vast dat géén enkel gevoel en géén enkele gewaarwording ook maar één moment onveranderd bleef. Hij zag dat alles ontstaat om direct weer te vergaan. Dat alles veranderlijk en vergankelijk (P. anicca) is.
De toekomstige Boeddha besefte dat de vergankelijkheid die hij in zijn eigen lichaam, in zijn eigen gevoelens en in zijn eigen gewaarwordingen waarnam, voor alle fenomenen gold. Anicca als kenmerk voor alle verschijnselen.
Doordat dit cyclische ‘proces’ van ontstaan en vergaan geen begin en geen einde kent verloren de begrippen geboorte en dood voor hem hun betekenis.
De Boeddha zag dat de lineaire begrippen geboorte en dood slechts rechtstreekse gevolgen zijn van onwetendheid, van verwarring, van confusie (P. avijja) dat er een ‘ik’ – een permanent ‘zelf’ (een ‘ziel’) bestaat, afgezonderd van de rest.
Voor de dhammanuvatti vormt het ervaren van anicca de belangrijkste stap op zijn weg naar bevrijding.
Wil de gevorderde beoefenaar een stroombetreder (P. sotapanna) worden dan moet hij deze flow, deze stroom van vergankelijkheid zien en ervaren. Zonder dit inzicht zal hij nooit de stroom betreden. Om sotapanna te worden moet hij het bestaan begrijpen ( = ‘ervaren en realiseren’ → P. paccanubhoti) als een continue, cyclische evolutie, waar alles in constante verandering is. Als een proces. Als een flow. Als een stroom van energie. Als een constante flux van verandering…
Voor meer informatie verwijs ik naar mijn boek Sotapattimagga. Het Pad van de Stroombetreder. Gratis te downloaden op volgende link—https://yatha-bhuta.com/wp-content/uploads/2022/05/Tekst-Sotapattimagga-1.pdf
Siebe zegt
Toch zeggen de suttas dat de Boeddha juist het ongeconditioneerde leert en het Pad er naar toe….Hij leert dat-wat-zonder-inclinatie-is en het pad er naartoe….(voor de volgende zaken dezelfde vorm,) het onbezoedelde, de waarheid, de andere oever, het subtiele, dat wat zeer moeilijk is te zien, vrijheid van ouderdom, het constante, het niet uiteenvallende of niet desintegrerende, dat waarin niks verschijnt, het niet geprofileerde, het vredevolle, vrijheid van dood, het sublieme, de staat van gratie (grace), het toevluchtsoord, de beëindiging van tanha, het ongelofelijke, het wonderbaarlijke, dat zonder enige moeilijkheid, dat wat niet tot enige moeilijkheid neigt, Nibbana, het onaangedane, hartstochtlooshed, zuiverheid, vrijheid, niet hechten, het eiland, bescherming, de schuilplaats, de toevlucht, de haven leert en het Pad naar de haven. (SN43.14-44)
Dit is wat de Boeddha onderwijst en het Pad er naartoe.
Mij zegt dit dat de Boeddha juist niet alleen maar oog had voor het veranderlijke en instabiele, het niet constante en desintegrerende, het voorwaardelijke, maar ook wel degelijk een andere waarheid kent. MN26 bevestigt dit ook, vind ik.
Guy Dubois zegt
Je hebt gelijk dat de Boeddha niet alleen sprak over vergankelijkheid en het cyclische proces van ontstaan en vergaan, maar ook over het ongeconditioneerde (asaṅkhata), dat vrij is van verandering. De suttas, zoals SN 43, beschrijven Nibbāna als het onbezoedelde, het vredevolle, de andere oever.
Dit betekent echter niet dat het inzicht in anicca niet cruciaal is. Integendeel, het volledig begrijpen en direct ervaren van vergankelijkheid (anicca), onbevredigdheid (dukkha) en niet-zelf (anattā) is precies wat leidt tot de realisatie van het ongeconditioneerde. MN 26 bevestigt dit ook: het Pad dat de Boeddha onderwijst, begint bij inzicht in de aard van het geconditioneerde en leidt uiteindelijk naar het ongeconditioneerde.
Siebe zegt
Mee eens. Dank.