Het wordt hoe langer hoe duidelijker: ons geweten is een hinderpaal. Zelfs een minister zei het op televisie: ‘We laten ons niet langer leiden door een moreel kompas maar door de realiteit’. Het ‘moreel kompas’ is een nieuwe term voor het wat ouderwetse ‘geweten’. Vroeger zouden we gezegd hebben dat iemand het hart op de juiste plek had, maar dat is ondertussen al helemaal achterhaald.
Uiteraard zijn er psychopaten die niet gehinderd worden door een geweten, maar die zijn niet zo talrijk. En daarbij, je kunt een psychopaat onmogelijk laten werken voor iets anders dan zijn eigenbelang. Daar komen we dus ook niet verder mee.
Mensen zijn van nature behept met een geweten. Hoe dat hinderlijke geweten uitschakelen?
1 Geef iemand bij de minste uiting van een geweten, het gevoel belachelijk te zijn. Noem hem een gutmensch of een deugdpronker. Verwijt hem dat hij denkt dat hij beter is dan een ander. Overstelp hem met bagger op het internet. Maak in ieder geval duidelijk dat handelen vanuit een geweten not done is.
2 Creëer een vijandbeeld. Maak mensen duidelijk dat ze benadeeld zijn. Geef ze het gevoel dat ze gediscrimineerd worden, of omgekeerd dat ze door een omvolking buitenspel gezet worden. Geef mannen het gevoel dat ze niet mannelijk genoeg zijn. Geef vrouwen het gevoel dat ze ondergeschikt zijn. Houd daarbij, zonder dat het opvalt, het onderliggende onrecht mee in stand.
3 Prijs hen als ze iets gedaan hebben wat normalerwijze tegen hun geweten zou ingaan. Maar prijs ze niet te veel. Laat ze weten dat wat ze gepresteerd hebben maar een kleine stap is. Zorg er vooral voor dat ze ontevreden blijven.
Wat als je je eigen hinderlijke geweten wil uitschakelen?
1 Omring je met mensen die bedreven zijn in de net aangehaalde drie stappen. Hier komen psychopaten overigens wel goed van pas. Bewonder ze, gehoorzaam ze. Tenslotte weten zij het beter dan jij, met je stomme geweten. En een bevel is tenslotte een bevel.
2 Zoek een doel. Niets is krachtiger om je geweten te overstemmen dan een doel. Dan pas merk je hoe hinderlijk een geweten is en hoe bevrijdend het is als je een reden hebt om het aan de kant te zetten.
3 Verwijder alle spiegels uit je huis.
Succes!
Siebe zegt
Ik denk dat Boeddha’s hiri samen met otappa dichtbij komt bij wat wij een geweten noemen. Een schaamte of berouw van verrichtte wandaden (hiri). Een geremdheid om een wandaad te verrichten bang voor de consequentie er van (otappa). Hier speelt een element van vrees/angst een heilzame positieve rol.
Volgens de teksten zijn het de beschermers van de wereld. Ja, wat moet de wereld beschermen als mensen geen gewetensfunctie hebben en bijvoorbeeld alles met geweld en wetten moet worden afgedwongen.
AN leert:
When there is mindfulness and clear comprehension, one who has fulfilled mindfulness and clear comprehension, has fulfilled a vital condition for moral shame (hiri) and moral dread (otappa). Moral shame and moral dread are a vital condition for sense-restraint. When there is sense restraint, one who has sense restraint, has fulfilled a vital condition for ethical conduct. An ethical person, who has fulfilled ethics, has fulfilled a vital condition for not having regrets. When there are no regrets, one who has no regrets, has fulfilled a vital condition for joy. When there is joy, one who has fulfilled joy, has fulfilled a vital condition for rapture. When there is rapture, one who has fulfilled rapture, has fulfilled a vital condition for tranquility. When there is tranquility, one who has fulfilled tranquility, has fulfilled a vital condition for bliss. When there is bliss, one who has fulfilled bliss, has fulfilled a vital condition for concentration. When there is concentration, one who has fulfilled concentration, has fulfilled a vital condition for Knowledge and Vision of Things as They Really Are. When there is Knowledge and Vision of Things as They Really Are, one who has fulfilled
Knowledge and Vision of Things as They Really Are, has fulfilled a vital condition for disillusionment. When there is disillusionment, one who has fulfilled disillusionment, has fulfilled a vital condition for dispassion. When there is dispassion, one who has fulfilled dispassion, has fulfilled a vital condition for the knowledge and vision of liberation.
In die zin functioneert het ook als conditie voor bevrijding.