Over Theologie 32: christelijke politiek

We zijn over de helft van de serie die ik naar aanleiding van een cursus Theologie schrijf. De inhoud van iedere les brengt mij op gedachten die ik wel wil delen. Vandaag: 

christelijke politiek

De les in de cursus heet eigenlijk: “Kerk en maatschappij”, en besteedt veel woorden aan het katholicisme in Duitsland. Maar, zoals ik steeds in de uiterst korte inleiding boven ieder stukje zet, iedere les brengt mij op gedachten en dáár schrijf ik over. Het katholicisme in Duitsland is interessant, maar christelijke politiek in zijn algemeenheid vind ik veel interessanter.

Volgens Wikipedia is politiek de wijze waarop in een samenleving de belangentegenstellingen van groepen en individuen tot hun recht komen op de verschillende bestuurlijke en maatschappelijke niveaus. Mooie zin. Politiek is dus – zo vertaal ik dat – een ‘beschaafde’ en gereglementeerde knokpartij tussen mensen die allemaal wat anders willen. Ze verschillen om te beginnen van mening over wat het beste is, en ze willen dat beste (wat dat dan ook moge zijn) bovendien ook lang niet allemaal voor dezelfde mensen. Laat staan dat iedereen het beste wil voor alle ‘sentient beings’. Zo zou het bijvoorbeeld voor veel pas uit het ei komende jonge haantjes het beste zijn om niet in een soort hakselaar terecht te komen. Maar valt economisch niet lekker. Waarschijnlijk ook niet bij christelijke kippenboeren. Maar dat terzijde.

Als ik het goed begrijp moet Christelijke politiek een op christelijke uitgangspunten gebaseerde wijze zijn om in een samenleving de belangentegenstellingen van groepen en individuen tot hun recht te laten komen. Dat schijnt alleen al in Nederland niet zo simpel te zijn, want er zijn hier meerdere partijen die christelijke politiek zeggen te bedrijven. Vroeger had je de Anti Revolutionairen (AR); de Christelijk Historische Unie (CHU); het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV); de Katholieke Volkspartij (KVP); en de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP). Tegenwoordig heb je de laatste nog steeds, als een soort fossiel tussen het CDA (Christelijk Democratisch Appel; ontstaan door een fusie van AR, CHU en KVP) en de nieuwe ChristenUnie (CU). Het scheelt in aantal partijen eigenlijk niet zoveel, maar in aantal kiezers – alles bij elkaar opgeteld – wel. Christelijke politiek glijdt langzaam maar zeker af naar de marge. Is dat jammer? Is dat raar? Er is keuze tussen christelijk, christelijker en het christelijkst; zonder dat duidelijk is wie waarvoor staat. Het CDA staat voor “Zorgen voor elkaar”; de ChristenUnie hamert op “Aandacht voor alles wat telt” en de SGP heeft als mantra “In Vertrouwen”. Hoe dit alles te duiden? Horen alle ‘sentient beings’ bij wat het CDA aanduidt als ‘elkaar’? Horen alle ‘sentient beings’ bij ‘alles wat telt’? En in wie, wat waarop, wanneer, waarom zou ik op de SGP of op waar de SGP voor staat moeten vertrouwen? Dat kan toch niet iemand of iets anders zijn dan waar het CDA of de CU óók op of in zeggen te vertrouwen? Mis ik iets?

Wikipedia zegt ook: “Waar de scheidslijn loopt tussen het politieke en het ethische en sociale is een vraag waar veel verschil van mening over bestaat.” Goed geformuleerd. Politiek bestaat mijns inziens bij de gratie van verschil van mening. Stel dat iedereen het plotsklaps met elkaar eens zou zijn over ieder denkbaar onderwerp. Dat zou het einde van alle politiek zijn! Geen debatten meer. Iedereen zou zonder gemopper overgaan tot het uitvoeren van beleid dat gold als het beste voor …

Maar ja, de dagelijkse realiteit is anders. Christelijke politiek baseert zich op christelijke uitgangspunten en zolang mensen die zichzelf christen noemen het onderling niet eens eens kunnen worden over waar die uitgangspunten dan toe moeten leiden, hoe in godsnaam kun je dan verwachten – of zelfs maar hopen – dat andersdenkenden het met je eens zullen zijn? O, dat kan wel! Natuurlijk. Maar dat komt dan niet door dat woord ‘christelijk’ maar door iets anders. Bijvoorbeeld doordat die mensen zich kunnen en durven verplaatsen in de noden van andere ‘sentient beings’, voor wie zij óók het beste wensen. Ik zeg nadrukkelijk bijvoorbeeld… verzin zelf dus ook andere voorbeelden.

Ik denk trouwens dat ik zelf niet voor politiek in de wieg ben gelegd. In de eerste plaats kan ik slecht tegen lang opblijven en eindeloos tot diep in de nacht door debatteren. Na een uur of tien ’s avonds ga ik voetstoots met ieder voorstel akkoord, zolang ik maar naar bed mag. Mijn gevoel is dan ook dat ons land wordt geleid door lieden die 1) niet goed uitgeslapen zijn; 2) net zo lang blijven praten tot hun opponenten uitgeput in hun Kamerzetel hangen 3) er niemand meer naar hen luistert. Anders gezegd: ik mis wakkere lieden die een heuse dialoog aangaan met anderen om samen tot iets echt zinnigs te komen. In de tweede plaats heb ik met het klimmen der jaren steeds meer het idee gekregen dat je voor het politieke metier over een geharnast ego moet beschikken. Zoiets als:  “IK” ben degene die voor ‘jouw belangen’ opkomt (zolang het ook mijn eigen belangen zijn natuurlijk), dus stem op mij! Je dient ook overtuigd te zijn van het eigen gelijk en geen ruimte te laten voor het eventuele gelijk van een ander – in ieder geval niet voordat je je dat eventuele gelijk eigen hebt gemaakt en het kunt presenteren als jouw eigen idee -. Dat levert voor christelijke politiek een extra probleem op. Er moet namelijk altijd een soort Bijbelse grond voor worden gevonden, anders kan het niet christelijk zijn! Ideeën uit islamitische hoek bijvoorbeeld… dat wordt dan een dingetje. Verdacht, tenzij Allah bij nader inzien toch hetzelfde / dezelfde is als de Bijbelse God. Ideeën uit boeddhistische hoek dan? Lastig, lastig … want er zijn boeddhisten die beweren dat er geen God bestaat en dat je je daarom ook niet op ‘Zijn Wil’ kunt beroepen. Maar gelukkig zijn er altijd wel wijze wendingen aan goede ideeën te geven zodat ze bij nadere beschouwing toch erg christelijk blijken te zijn. Dus kom maar op.