Een oude vraag die regelmatig terugkomt: ‘Is religie algemeen menselijk?’. Het antwoord hangt af van een andere vraag: ‘Hoe definieer je ‘religie?’. Definiëren, zo blijkt, is een verwarrende bezigheid, helemaal in het geval van religie.
religie
Wat helpt?
De grote angst, blijkbaar, als het gaat over mindfulness en het boeddhisme zit vervat in de vraag: ‘is het boeddhisme een religie?’ Sommige mensen zien mindfulness als een sluikse manier om mensen tot het boeddhisme te brengen. Iemand introduceerde de term ‘stealth Buddhism’. Stealth is de term die gebruikt wordt voor bommenwerpers die niet door de radar gedetecteerd kunnen worden en zo onverwacht kunnen toeslaan.
Boeken – Waarom?
Waarom zijn we hier? Wat is het doel van ons bestaan? Voor wie niet tevreden is met de antwoorden van de traditionele religie en evenmin met het gebrek aan antwoorden van het atheïsme, biedt Philip Goff een onverwachte en intrigerende uitweg. In Waarom? stelt hij dat het tijd is om zowel God als het atheïsme achter ons te laten.
Liefde is geen doen
Terwijl de wereld tot op een meter nauwkeurig in kaart is gebracht door satellieten, en computers je overal de weg wijzen, is er voor de binnenwereld geen kaart, geen routebeschrijving, geen reisplan, geen nooduitgang. Niemand vertelt je hoe je al die gedachten, gevoelens, verlangens, fantasieën, dromen en nachtmerries moet duiden, dulden, doden.
Een toevluchtritueel
Toen we eind jaren ’80, samen met Ton Lathouwers, zijn leraar Ashin Jinarakkhita in Indonesië bezochten, kregen we de opdracht mee om het boeddhisme een vorm te geven die hier bij ons in het Westen past. Ook al vatte ik daar toen de draagwijdte niet van, het is voor mij altijd een leidraad gebleven.
Over Antropologie 31 – Bricolage
Bricolage en syncretisme zijn begrippen die verwijzen naar het mixen van verschillende culturele en/of religieuze elementen tot iets nieuws. Antropologen gebruiken bij voorkeur de term ‘bricolage’ en theologen hebben het liever over ‘syncretisme’. Het verschil zit hem in methode, intentie en context. Nederlandse woorden zijn: broddelwerk, knutselpraktijken, reli-shoppen, cultuur-hoppen en ga zo maar door. Je kunt ook stellen dat bricolage meer slaat op ‘op gevoel doe-het-zelven’ en syncretisme meer op ‘geleid in- en aanpassen’.
Vrijdag Zindag – Zalig Pinksteren
Begin jaren tachtig kwamen we naast hen te wonen, onze Braziliaanse buren. Ik werd docent religiestudies aan de theologische faculteit van de Lutherse kerk van Brazilië waar onze nieuwe buurman ook les gaf. Werk en vrije tijd beleefden we vijf jaar lang als gezinnen samen.
Over Antropologie 29 – Geneeskunde
Overal ter wereld speelden en spelen (nog steeds) vrouwen een andere rol in religies dan mannen. De belangrijkste reden daarvoor is waarschijnlijk dat vrouwen andere eigenschappen hebben dan mannen. Mannen zaaien zaad in vrouwenlichamen en vrouwen baren kinderen. Mannen zijn doorgaans bonkiger, gespierder en fysiek krachtiger dan vrouwen, terwijl vrouwen van nature wat ronder, zachter en ontvankelijker zijn dan mannen. En zo kun je nog wel even doorgaan.
Boeddhistische doeners en denkers – de serie (28)
Manon van Wijk: ‘Op dag 4 was net de boel een beetje rustig – en toen kwam het verhaal, over een vrouw die werkelijk alles verloor. Woedend was ik, compleet overstuur. Hoe kon een leraar nou toch met zo’n afschuwelijk verhaal op de proppen komen, juist nu ik wat tot rust gekomen was.’
Over Antropologie 28 – Geloofsbeleving
Religie moet verweven zijn met het alledaagse. Anders gezegd: het moet in de dagelijkse praktijk handen en voeten krijgen en zichtbaar zijn in de samenleving, anders stelt het weinig voor. De buitenkant van een religie is een krachtig bindmiddel voor gemeenschappen en helaas ook controleerbaar door machthebbers en dat kan (soms te) ver gaan. Kledingvoorschriften zijn bijvoorbeeld gemakkelijk te checken op wel of niet correct naleven (bijvoorbeeld: Iran). Behalve keppeltjes, hoofddoeken, mijters of andere hoofdbedekkingen zijn er ook pijen, priesterkragen, cumberbands en ga zo maar door.
Vrijdag Zindag – Taal komt met gebreken
Voor de zingeving is taal een belangrijk hulpmiddel. De eigen werkelijkheid kan er tot in detail mee benoemd worden. Daardoor kunnen mensen met elkaar ideeën uitwisselen over de inrichting van hun bestaan. Maar helaas komt taal met gebreken.
Over Antropologie 25 – Religie (I)
De antropologie houdt zich bezig met de beleving van religie en de plaats van religie in de samenleving. Waarom? Omdat religie bij uitstek geschikt is om symbolen, rituelen, normen en waarden te onderzoeken en vervolgens te duiden. Het gaat daarbij om religieuze structuren in de samenleving en de beleving van religie door het individu. Wat in de ene cultuur op religieus gebied heel gewoon is of zelfs op prijs wordt gesteld, is in een andere cultuur ongewoon of zelfs taboe.
