Toen we eind jaren ’80, samen met Ton Lathouwers, zijn leraar Ashin Jinarakkhita in Indonesië bezochten, kregen we de opdracht mee om het boeddhisme een vorm te geven die hier bij ons in het Westen past. Ook al vatte ik daar toen de draagwijdte niet van, het is voor mij altijd een leidraad gebleven.
religie
Over Antropologie 31 – Bricolage
Bricolage en syncretisme zijn begrippen die verwijzen naar het mixen van verschillende culturele en/of religieuze elementen tot iets nieuws. Antropologen gebruiken bij voorkeur de term ‘bricolage’ en theologen hebben het liever over ‘syncretisme’. Het verschil zit hem in methode, intentie en context. Nederlandse woorden zijn: broddelwerk, knutselpraktijken, reli-shoppen, cultuur-hoppen en ga zo maar door. Je kunt ook stellen dat bricolage meer slaat op ‘op gevoel doe-het-zelven’ en syncretisme meer op ‘geleid in- en aanpassen’.
Vrijdag Zindag – Zalig Pinksteren
Begin jaren tachtig kwamen we naast hen te wonen, onze Braziliaanse buren. Ik werd docent religiestudies aan de theologische faculteit van de Lutherse kerk van Brazilië waar onze nieuwe buurman ook les gaf. Werk en vrije tijd beleefden we vijf jaar lang als gezinnen samen.
Over Antropologie 29 – Geneeskunde
Overal ter wereld speelden en spelen (nog steeds) vrouwen een andere rol in religies dan mannen. De belangrijkste reden daarvoor is waarschijnlijk dat vrouwen andere eigenschappen hebben dan mannen. Mannen zaaien zaad in vrouwenlichamen en vrouwen baren kinderen. Mannen zijn doorgaans bonkiger, gespierder en fysiek krachtiger dan vrouwen, terwijl vrouwen van nature wat ronder, zachter en ontvankelijker zijn dan mannen. En zo kun je nog wel even doorgaan.
Boeddhistische doeners en denkers – de serie (28)
Manon van Wijk: ‘Op dag 4 was net de boel een beetje rustig – en toen kwam het verhaal, over een vrouw die werkelijk alles verloor. Woedend was ik, compleet overstuur. Hoe kon een leraar nou toch met zo’n afschuwelijk verhaal op de proppen komen, juist nu ik wat tot rust gekomen was.’
Over Antropologie 28 – Geloofsbeleving
Religie moet verweven zijn met het alledaagse. Anders gezegd: het moet in de dagelijkse praktijk handen en voeten krijgen en zichtbaar zijn in de samenleving, anders stelt het weinig voor. De buitenkant van een religie is een krachtig bindmiddel voor gemeenschappen en helaas ook controleerbaar door machthebbers en dat kan (soms te) ver gaan. Kledingvoorschriften zijn bijvoorbeeld gemakkelijk te checken op wel of niet correct naleven (bijvoorbeeld: Iran). Behalve keppeltjes, hoofddoeken, mijters of andere hoofdbedekkingen zijn er ook pijen, priesterkragen, cumberbands en ga zo maar door.
Vrijdag Zindag – Taal komt met gebreken
Voor de zingeving is taal een belangrijk hulpmiddel. De eigen werkelijkheid kan er tot in detail mee benoemd worden. Daardoor kunnen mensen met elkaar ideeën uitwisselen over de inrichting van hun bestaan. Maar helaas komt taal met gebreken.
Over Antropologie 25 – Religie (I)
De antropologie houdt zich bezig met de beleving van religie en de plaats van religie in de samenleving. Waarom? Omdat religie bij uitstek geschikt is om symbolen, rituelen, normen en waarden te onderzoeken en vervolgens te duiden. Het gaat daarbij om religieuze structuren in de samenleving en de beleving van religie door het individu. Wat in de ene cultuur op religieus gebied heel gewoon is of zelfs op prijs wordt gesteld, is in een andere cultuur ongewoon of zelfs taboe.
A yellow submarine
In een drukke winkelstraat, tijdens de koopjes, loopt een dronken man midden op de rijweg, en zingt uit volle borst: ’We all live in a yellow submarine’. Auto’s toeteren, mensen beginnen tegen hem te schreeuwen. Iemand roept of hij ooit van verkeersregels heeft gehoord. Het maakt duidelijk geen indruk op hem. Dan loopt iemand naar de man toe, geeft hem een arm en terwijl ze samen uit volle borst ‘We all live in a yellow submarine’ zingen, lopen ze arm in arm naar het voetpad.
Henk – (Boeddhistisch) beledigd
In de jaren zestig was er een bevlogen christelijke meneer (in die tijd waren dat nog altijd meneren) die het volk opriep om toch vooral ‘rododendron!’ te roepen als je vinger tussen de deur of onder een hamer kwam. Je bedoelde precies hetzelfde als de godslastering, maar het klonk véél beschaafder. Of je nou ‘chips’ of ‘crisis’ roept, de intentie blijft hetzelfde: een krachtterm pakweg richting het universum lanceren om uiting aan pijn en frustratie te geven.
God zij dank!
Het boeddhisme is geen geloof; meer een levenswijze of psychologie.
Vrijdag Zindag – Duizelingwekkend religieus
Als je tot je door laat dringen wat de mensheid aan religieuze ideeën en praktijken heeft voortgebracht, dan duizelt het je. Het meest merkwaardige daarbij is niet eens de hoeveelheid en de immense verscheidenheid. Het aparte is vooral dat de veelheid geen belemmering blijkt te zijn voor de eigen waarheid. De exclusiviteit lijdt niet onder de willekeur die hoort bij de keuzeruimte op de religieuze markt.
Religie zou moeten evolueren
Vanuit mijn boeddhistische beleving zie ik een gemeenschappelijke deler en heeft voor mij elke religie bestaansrecht Maar ik kan deze visie moeilijk van anderen verwachten, ze zullen mijn visie als ketters ervaren.
De volgende generatie kijkt verder dan alleen de boeddhistische traditie
Voor jongeren is cultuur of traditie vaak niet langer de reden om zich bij een boeddhistische gemeenschap aan te sluiten. Dat bleek recent tijdens een vergadering van de Boeddhistische Unie Nederland. Een jonge Chinese man gaf aan dat hij, ondanks zijn boeddhistische opvoeding, een persoonlijke en logische motivatie zocht. Zijn observatie werd herkend door een Vietnamese tempelbestuurder: jongeren willen het zelf ervaren en begrijpen. Tekst Richard Wiggers.
Vrijdag Zindag – De ware religie
Stel, je identificeert je met een religie. Denk je dan wel eens aan al die andere religies? Komt dan de vraag op of jouw groepering per saldo toch de ware religie vertegenwoordigt?
Vrijdag Zindag – Wereldherfst?
Er is breed onbehagen over hoe het met de wereld gaat. Zitten we in een tijdelijke dip, een tussenfase zoals wel eerder voorkwam? Hebben we over een jaar of wat het lek wel weer boven? Of is er iets zo radicaal mis dat het grootschalig en wereldwijd onvermijdelijk fout loopt?
Letterlijk
Enkele dagen geleden kreeg ik het bericht dat Broeder Jeroen overleden was. Jeroen Witkam was de eerste zenleraar bij wie ik, eind jaren ’80, een sesshin deed, in het trappistenklooster in Zundert, waar hij abt was. Het was de atheïstische filosoof Leo Apostel, ook een zenbeoefenaar, die mij de weg daar naartoe gewezen had.
Boeddhisme – geen religie, geen wetenschap, maar dhamma
Het boeddhisme is zo veelomvattend dat het niet in een traditioneel hokje past.
Religieus zonder religie – John Dewey’s spiegel
Dewey omschrijft ‘het religieuze’ als ‘de unificatie van het zelf door toewijding aan bereikbare idealen, die de verbeeldingskracht ons verschaft en waaraan de menselijke wil gehoor geeft als waard om richting te geven aan onze wensen en keuzen’
Vrijdag Zindag – Samen op verhaal komen
Blijf vooral bij je levensbeschouwelijke leest, al dan niet religieus. Maar laat zo af en toe tot je doordringen dat er naast alle verschil ook heel wat overeenkomsten zijn tussen aanhangers van visies. Neem dus geen genoegen met de grenzen die leiders van de institutie bewaken.
De Dalai Lama heeft makkelijk praten
Filosoof en boeddhist Robert Keurntjes vraagt zich af of het pleidooi voor een seculiere ethiek en oproep om niet van religie te veranderen van de Dalai Lama wel in hun volledige diepte worden begrepen.
Vrijdag Zindag – Teveel religie?
Het gebeurde tijdens een etentje met vrienden. We deelden onze zorgen over de toestand in de wereld en de vaak kwalijke rol van religie. Een van ons, zelf religieus, liet zich ontvallen: ‘Is er niet teveel religie in de wereld?’. Genoeg aanleiding De vraag is zeker relevant als je ziet wat nu allemaal gebeurt. Religie […]
Vrijdag Zindag – Wat heet religie?
Religie is bezig met een comeback, lijkt het. Auteurs zoals Lieke Marsman, Victor Kal en Jan Warndorff, die te boek stonden als atheïst, schrijven nu welwillend over religie, al varieert de invulling van het begrip.
Vrijdag Zindag – Oorzaak en gevolg
Ook de politiek hanteert O&G. Machthebbers maken wetten die tot een door hen gewenst gedrag moeten leiden. Lukt niet altijd, vandaar boete en gevangenisstraf. Dat voorkomt chaos, maar maakt van de staat een machine. Oorlog is een extreme toepassing van het politieke O&G-denken.
