Stelling: Door het Denken in Termen van Oorzaak en Gevolg (O&G) is onze cultuur een mechanisch gedrocht geworden.
Wetenschappers benutten en propageren de O&G-methode. Immers, achter regelmaat zit een vaste oorzaak, met steeds dezelfde gevolgen. Dat levert nuttige kennis op, zoals in de geneeskunde. Als je weet hoe een ziekte ontstaat, kun je de oorzaak proberen weg te nemen. Knap gevonden, maar wel eenzijdig mechanisch gedacht. Het lichaam als machine.
Ook de politiek hanteert O&G. Machthebbers maken wetten die tot een door hen gewenst gedrag moeten leiden. Lukt niet altijd, vandaar boete en gevangenisstraf. Dat voorkomt chaos, maar maakt van de staat een machine. Oorlog is een extreme toepassing van het politieke O&G-denken.
Het denken van veel gelovigen vertoont ook O&G-kenmerken. Hun god lijkt op de politieke wetgever. Zonde en straf bepalen hun gedrag. De geloofstaal bevat zowel medische als oorlogsmetaforen. De institutie kerk werkt als een machine.
Maar ziedaar, de rebelse quantumtheorie (vorige VZ) suggereert een ander perspectief.
Zo bepleit ze een organische benadering, in plaats van een mechanische. Het idee is dat in de werkelijkheid een sturend bewustzijn actief is. Dat is de motor van een proces van verbinding. In plaats van de voorspelbaarheid van O&G moeten we het in dat verbindingsproces hebben van wederkerigheid, mogelijkheden en waarschijnlijkheden. De mens is niet de objectieve machinist van O&G, maar een subjectieve verbeelder die, al deelnemend, werkelijkheid maakt.
Stel dat gelovigen het O&G-model inruilen voor dit verbindingsmodel, dan ontstaat een heel andere religieuze praktijk. Religie wordt een spel met verbindingsmogelijkheden en waarschijnlijkheden. Gelovigen verbeelden hun god als een vorm van bewustzijn. Met die god en tussen mensen geldt een organische, machtsvrije wederkerigheid.
Als dat voor religie zou kunnen, waarom dan niet ook voor de politiek? Of de economie! Door het O&G-gedrocht te temmen, zouden we zomaar een leefbaarder samenleving kunnen krijgen.
