Liefde is een gevoel! Zingt de popzanger. Dat is ook zo. Een mooi gevoel zelfs. Liefde is lijden… zingt een bluesartiest. Andere musici, een dichter, een literair romanschrijver, auteurs van chicklit en wat dies meer zij, roepen met variaties allemaal iets zoals: ‘Liefde geeft vleugels!’ en meer van dit soort romantische kretologie. Niks hoor, gewoon een hormonaal aangestuurd proces in het lichaam, maar dat klinkt natuurlijk veel te prozaïsch. Een postzegelverzamelaar heeft liefde voor zijn collectie – en daarmee voor zichzelf. Elk nieuw stukje bedrukt papier geeft hem een euforisch gevoel en zijn ego wentelt zich daar knorrend van de pret in rond en beloont het gevoel van eigenliefde. ‘Een psychofysieke response op een primair externe stimulus,’ zei een bevriende psycholoog ooit tegen mij.
karma
Spiritueel misbruik overleven in Plum Village – ervaringen van een slachtoffer
Jam: ‘In 2024 werd ik tijdens mijn tijd als aspirant bij PV Frankrijk effectief geprepareerd en seksueel misbruikt door mijn leraar. Op 4 januari 2026 publiceerde ik video’s (volledig; | samenvatting) waarin ik mijn ervaringen documenteerde. Door mijn verhaal te delen en een open brief te schrijven, probeerde ik alles te doen wat ik kon om toekomstig leed in de kloosters en de grotere PV-gemeenschap te voorkomen. Ik was er absoluut zeker van dat dit het juiste was om te doen. Het was een kans om de kwelling van wat ik had meegemaakt om te zetten in positieve verandering. Toen ik mijn verhaal deelde, dacht ik ook met veel medeleven aan de mensen die vóór mij schade hadden geleden in PV en die, naar ik heb gehoord, niet de juiste zorg hadden gekregen.’
Henk – Begeerte, verlangens en ander leed
In de Pali-canon neemt begeerte en het opgeven en beëindigen daarvan een centrale plaats in. Maar wat is begeerte? Begeerte die lekker duidelijk is kun je gemakkelijk identificeren als een aan de oppervlakte liggend verlangen wat je meestal zonder al te veel problemen kunt onderdrukken.
Een zintuiglijke prikkel activeert de dirigent van ons hormoonorkest en een immens innerlijk koor zingt fortissimo: “Ik wil dit hebben!”
Een ander deel van ons brein begint redelijke tegenwerpingen te componeren (beter van niet, jôh, onverstandig, je hebt al te weinig tijd, je bent te dik, te dun, niet sterk genoeg, te sterk, niet mooi genoeg, te mooi, enzovoorts).
Henk – Denken en twijfelen, of twijfelen en denken
Wie denkt, die twijfelt. Wie twijfelt, die denkt.
Denk ik. Of niet soms?
In de vele dharma’s zijn onderwerpen te vinden over de invloed van ons denken op onszelf en het karma, de ketens van oorzaak en gevolg, de invloed op het individu en anderen.
Henk – Dilemma
Soms kun je als beoefenaar van boeddhisme en dzogchen voor van die dilemma’s geplaatst worden.
Zo ontdekte ik laatst een rode vlek op mijn voormalige perzikhuidje, ter hoogte van mijn rechterschouder. Ongeveer in het midden een donkere, knopachtige uitwas, die als je goed keek ook pootjes bleek te hebben.
Jawel, een teek.
Mijn vriend verhing zich op zijn zeventiende
Vrede is in ons.
De kleine analyse van karma
Omdat het opgebouwde karma niet enkel tijdens dit leven maar ook levensoverstijgend werkt is het mogelijk dat iemand – ondanks zijn negatief karma – zo een groot heilzaam karma in vorige levens verzameld heeft dat hij toch als mens wederboren wordt.
Klimaatverandering en de persoonlijke beoefening
‘In elke sangha zijn er mensen met een dominante mentale gesteldheid uit de boeddhistische psychologie: lobha (hebzucht), dosa (boosheid) en moha (onwetendheid). Een dosa-type zal zoeken naar heilzame acties; een lobha-type zal plannen maken en met oplossingen komen; en een moha-type heeft genoeg aan zijn eigen leven en trekt zich bij voorkeur terug. Wat ik op mijn kussen ontdek, de realiteit die zich in mijn geest ontwikkelt en hoe ik in het leven sta, is het meest wezenlijk activistische dat ik te bieden heb.’
Boeddha? Wie is dat? Het onderzoek (9)
Jasmijn de Geus*: “De wereld zou mooier zijn met het boeddhisme.”
Moeten boeddhisten sociaal activisten zijn?
Wat is er veranderd waardoor het beeld van het boeddhisme verschoof van passiviteit en pessimisme naar dat van energiek sociaal activisme? Dat is een lang verhaal. Historici en boeddhistische geleerden benadrukken allemaal dat ‘het boeddhisme’ niet één enkele traditie is, maar vele vormen kent, en dat politiek, cultuur, handel en kolonialisme allemaal een rol hebben gespeeld.
In de serie over karma: sociale rechtvaardigheid en karma
De Boeddha was duidelijk over karma, maar de praktijk blijkt sterker dan de leer. De precieze werking van karma is onontwarbaar en mogelijk is de leer een vaardig middel.
In de serie over karma: Karma in Oost-Azië
Bij karma en causaliteit gaat het in de mahayana-traditie eerder om de veelsoortige inzetbaarheid van rituelen om karmische gedachteprocessen te beïnvloeden dan om een worsteling met het concept karma.
In de serie over karma: Behoedzaam op weg …
De kans op heilzaam handelen is groter als je accepteert dat daden wel degelijk gevolgen hebben. Als handelingen geen of geen eenduidige gevolgen zouden hebben, is de kans groot dat je onder de druk van extreme omstandigheden (bijv. ziekte, armoede of levensbedreigende situaties) er toch voor kiest onwaarheid te spreken of je iets toe te eigenen wat niet van jou is. Van daaruit kom je op een glijdende schaal die er toe kan leiden ook in gewone omstandigheden te kiezen voor het snelle resultaat of het makkelijke succes.
In de serie over karma: Kamma in de theravada
Vreemd om de theravada-leer te scheiden van de karmaleer van de Boeddha, schrijft auteur Paul Boersma: ‘Het is voornamelijk via de theravada dat we de leer van de Boeddha kennen …’
Boodschappers der vergankelijkheid
Een belangrijke les van samtushti is dat je op elk niveau van welvaart tevreden kunt zijn; van straatarm tot steenrijk. (En ik kan het weten, ik heb 7 jaar in-de-bijstand-leven meegemaakt als kind). Je kunt ook op elk niveau ontevreden zijn: steeds maar najagen van meer-meer-meer, steeds mensen vinden die het beter hebben dan jouzelf en energie steken in jaloezie, steeds weer je vriendschappen en relaties ondermijnen door elders te gaan zoeken, FOMO-gedreven tijdsindeling, dat soort dingen.
Ardan – de wet van oorzaak en gevolg…
Peinzen, overdenken en piekeren, hoe zit het toch met die wet…
Nirvair – Karma en de wereld
Onze huidige pijn over de toestand en de angst van de wereld gaat vaak ons menselijk begrip te boven- we kunnen op de een of andere manier niet veel meer verwerken, de psyché is overbelast en veroorzaakt verwarring en intens lijden.
Aardbevingen, overstromingen en vulkaanuitbarstingen, zijn dat natuurlijke gebeurtenissen op deze planeet, of zijn ze verbonden met de psyché en de geest van onze menselijke acties? Is ons leven een geïsoleerd of zijn we verbonden met elke gebeurtenis die plaats vindt?
Karma en Mededogen – hoe komen ze bij elkaar?
Een veel voorkomende interpretatie van karma is als volgt (ook heel gewone psychologie, trouwens):
Zij hebben het moeilijk omdat het hun karma is (eigen schuld dikke bult). Ik heb het moeilijk omdat zij iets fout hebben gedaan. Ik ben gelukkig door mijn goede karma. Zij zijn gelukkig omdat het ze mee zit.
Dit is makkelijk omdat het de eigen verantwoordelijkheid lekker klein maakt.
Jules – Leve de leegte? Of juist niet?
De Boeddha zei: “Onze ervaring is niet zelf.” Maar naarmate je meer de leegte van alle verschijnselen gaat benadrukken, effen je ook de weg om de reikwijdte van het zelf steeds verder op te rekken. “De ander is even leeg als ik, dus ik ben daarin verbonden met de ander, wat zeg ik, met al het andere!”
Wedergeboorte – gewoon een feit?
Erik Hoogcarspel: ‘Zelfs als de Boeddha telkens kon ‘voorpiepen’ bij zijn geboorte, dan nog moet zijn eerste geboorte 4 miljoen jaar geleden hebben plaatsgevonden. Dit is ruim 1 miljoen jaar voordat de eerste mens verscheen op aarde. De getallen kloppen dus niet en de latere toevoeging van de vele hemelen en hellen die we in het Tibetaanse model van de vijf of zes rijken aantreffen, maken de afwijkingen alleen maar groter.’
Leonie Wielstra – is karma wel zo’n bitch?
‘Nog natrillend van frustratie, en met het beeld van mezelf als liefdevol en zo goed op weg naar verlichting al net zo aan flarden geschoten als het hoofd van de man, wandelde ik ook weer verder. Een paar honderd meter verder voelde ik ineens een scherpe pijn door mijn hoofd gaan, alsof er daarbinnen iets ontplofte.’
Dhamma zonder wedergeboorte?
Conform de huidige nadrukkelijke behoefte aan religieuze leringen die persoonlijk relevant en direct verifieerbaar zijn, wordt de aloude boeddhistische wedergeboorteleer in bepaalde Dhamma-kringen aan een strenge herbeoordeling onderworpen. Hoewel slechts enkele hedendaagse boeddhistische denkers er nog steeds voor pleiten dat deze leer als ‘onwetenschappelijk’ wordt geschrapt, wint een andere mening terrein, die erop neerkomt dat, of wedergeboorte nu een feit is of niet, de leer van wedergeboorte geen wezenlijke invloed heeft op het beoefenen van de Dhamma, en dus geen aanspraak kan maken op een vaste plaats in de boeddhistische leringen.
Breuklijn door de menselijke conditie
Al die flarden van verhaallijnen brengen mij echter in verwarring. ‘Precies hier en nu, als niets lukt, wat doe je dan?’ Een levensechte koan. Dat is dus waarom ik in de put zit.
Boeddhistische doeners en denkers – de serie 69
Het was geen gemakkelijke reis in de tijd; waarin ik in mijn ( christelijke’) omgeving geen klankbord vond maar enkel afwijzing.
