Wat maakt dat we de zenweg gaan en hoe vind je die weg? Bij iedereen verloopt dat proces anders. Er zijn mensen die geluk hebben en de weg al vrij vroeg in hun leven vinden, anderen zijn jaren zoekende. Bij mij heeft het lang geduurd! En als je de weg gevonden hebt, hoe ga je dan om met de valkuilen en paradoxen die onherroepelijk opdoemen. Hoe blijf je zitten met een beginnersmind? Tussen de regels door vertel ik hoe het mij is vergaan.
Etty Hillesum
Pelgrim in Friesland
‘Eindelijk rust’ is het grafschrift op de zerk van menig voltooid leven. Voltooid of onvoltooid? Want wanneer is een leven voltooid? Fysiek gezien uiteraard bij de dood van het lichaam. Maar wanneer is men voltooid in de zin van het hebben geleefd van een betekenisvol leven? Deze vragen sneeuwen meestal onder in gejacht en gejaag. Men stelt zich meestal geen fundamentele vragen, richt zich op het verwerven van materie of op verstrooiing, maar velen blijven onvervuld.
ETTY – de internationale tv-serie nu ook in Nederland te zien
In een bezet Amsterdam begint de Joodse Etty Hillesum aan therapie. Haar persoonlijke zoektocht uit zich in een spiritueel ontwaken, dat ze vastlegt in haar dagboeken. Met behulp van therapeut Julius Spier, haar mentor én geliefde, maakt ze een ingrijpende verandering door. Maar hoe houd je hoop en betekenis vast in een tijd vol angst en onderdrukking?
Boeken – drie brieven
Een onopvallend, beige boekje, gedrukt door de gebroeders Nooy in Purmerend, op een illegale drukpers in 1943. Drie brieven, de eerste publicatie ooit van Etty Hillesum, werd oorspronkelijk uitgegeven in een zogenaamde ‘schuil-editie’. Oplage honderd exemplaren; met een misleidende titel, een vals verschijningsjaar, een verzonnen auteursnaam op de titelpagina – er werd zelfs een ‘nepbrief’ toegevoegd om de inhoud van de uitgave te verschuilen.
Boeken – hoe word ik dissident?
Gal Beckerman is redacteur van The Atlantic, waarvoor hij schrijft over politiek en cultuur. Hij publiceerde eerder The Quiet Before en When They Come for Us, We’ll Be Gone, dat door The New Yorker en The Washington Post werd gekozen tot een van de beste boeken van het jaar. In Hoe word ik dissident? verdiept Beckerman zich in de levens van tien dissidenten en legt op meeslepende en heldere wijze uit hoe zij sterk wisten te blijven waar anderen zich conformeerden.
Mokum in gesprek: vier literaire avonden in de Nieuwe Kerk
De Nieuwe Kerk Amsterdam organiseert deze winter Mokum in Gesprek: vier literaire woensdagavonden die diepgang bieden bij de tentoonstelling Mokum, de biografie van Joods Amsterdam. Iedere avond zoomt in op een ander thema, met schrijvers en prominente Amsterdammers die met het publiek in gesprek gaan over de Joodse verhalen van de stad.
‘Iets in mij wilde de stilte in’
Zondag 7 september was het tien jaar geleden dat Bieke Vandekerckhove is overleden of overgegaan. Ze was 46 jaar. Bieke was 19 toen ze hoorde dat ze ALS had. Ze kreeg te horen dat ze hooguit nog vijf jaar zou leven, maar tegen alle verwachtingen in leefde ze nog 25 jaar in toenemende afhankelijkheid van de zorg van anderen. Na de diagnose belandde ze in een ernstige depressie; periodes van wanhoop en woede wisselden elkaar af met periodes van diep verdriet. Alles had zijn glans verloren, niets was meer wat het was. Bieke ging lezen, las alles wat los en vast zat, waaronder ‘Het verstoorde leven’ van Etty Hillesum. Een vriend vroeg haar mee naar de abdij van Westvleteren. Ze ontdekte de psalmen en de stilte van de zenmeditatie. “Eigenlijk was ik dood nog voor ik zou sterven. Toen gebeurde er iets dat ik nog altijd niet kan vatten. Iets in mij, wat kan ik niet benoemen, wilde de stilte in, ik begreep niet waarom.”
‘In mij is de hemel en in mij is de aarde’
In de zentraditie wakkert bodhichitta de eigen kracht (jiriki)) aan. Door onze eigen inspanningen openen we ons in de meditatie. Door steeds weer de stilte in te gaan op het kussen, te luisteren naar wat gezegd wil worden, wat onze innerlijke stem of innerlijk geweten ons wil zeggen, openen we ons vanzelf voor de werking van ander kracht (tariki). Zazen, alleen maar zitten zonder iets, opgaan in het zitten, degene die zit verdwijnt. Alleen nog pure aandacht; de geest wordt één grote open ruimte, het is de zuivere toestand van de geest die zich aan niets hecht. Door een open en ontvankelijke houding, maken we de zijnsgrond van ons en daarmee het bestaan van alle levende wezens als het ware vruchtbaar voor de (in)werking van ander kracht.
Luisteren naar onze innerlijke stem
De wereld is veranderd en vrede in West-Europa is niet meer vanzelfsprekend. Al decennia lang woeden er oorlogen in gebieden ver van ons vandaan, waardoor we ons betrekkelijk veilig konden blijven voelen, zoals in het Midden-Oosten en Afrika die maar blijven voortwoekeren en leiden tot verschrikkingen en ontberingen met enorme aantallen vluchtelingen tot gevolg. De dreiging van onheil gaat ons sinds kort weer heel direct aan. Maar er is geen verschil tussen mensen waar ook ter wereld. We zijn allemaal mensen en overal ter wereld leven we met hetzelfde verlangen naar veiligheid gezondheid, vrede en geluk.
Mededogen in de leer van Lao Zi
Een van de vele kenmerken die het (zen)boeddhisme en het daoïsme van Lao Zi gemeen hebben is de nadruk op mededogen, (maha)karuna in het boeddhisme, 慈 cí2 (tz’u) in het daoïsme. Ook de door Lao Zi genoemde eenheid (één-voud) en nederigheid alsmede meditatie als middel om deze drie ’juwelen’ te bereiken zijn het boeddhisme niet vreemd.
Een rolmodel en een mystica: Etty Hillesum
Het dagboek van Etty Hillesum is wat mij betreft onverminderd actueel. Want Auschwitz is geen voltooid verleden tijd. Gemarteld, vervolgd en gemoord wordt er as we speak volop in deze wereld. We kennen de schuldige landschappen.
De Boeddhistische Blik – het denkenden hart van Etty Hillesum
De documentaire volgt de joods Israëlische Emma en de Palestijnse Dina die samen, geraakt door het dagboek van Etty Hillesum, een vredesproject in Israël en de bezette gebieden zijn gestart. Aan de hand van fragmenten uit Etty’s dagboek hebben ze een kaartspel ontwikkeld dat ze gebruiken bij Palestijnse en Israëlische groepsbijeenkomsten.
