‘Het is waar, er gebeuren dingen, die we vroeger met onze rede niet voor mogelijk gehouden hebben. Maar misschien hebben we nog andere organen dan de rede in ons, die we vroeger ook niet gekend hebben en die in staat zouden zijn dit verbijsterende te bevatten.’
– Etty Hillesum, Drie brieven
Een onopvallend, beige boekje, gedrukt door de gebroeders Nooy in Purmerend, op een illegale drukpers in 1943. Drie brieven, de eerste publicatie ooit van Etty Hillesum, werd oorspronkelijk uitgegeven in een zogenaamde ‘schuil-editie’. Oplage honderd exemplaren; met een misleidende titel, een vals verschijningsjaar, een verzonnen auteursnaam op de titelpagina – er werd zelfs een ‘nepbrief’ toegevoegd om de inhoud van de uitgave te verschuilen. Maar halverwege het boekje waren de twee echte brieven van Etty Hillesum afgedrukt. Deze brieven over het leven in doorgangskamp Westerbork behoren zonder meer tot de indrukwekkendste die er in de Nederlandse taal zijn geschreven.
Etty Hillesums nalatenschap is onlosmakelijk verbonden met de genese van Uitgeverij Balans. Dit jaar bestaat Balans veertig jaar. Daarom verschijnt deze zomer een unieke facsimile van de oorlogspublicatie uit 1943, in een genummerde oplage van tweehonderd exemplaren. Omdat we als Balans het belangrijk vinden om te blijven herdenken, en daarmee onze vrijheid te vieren.
Drie brieven
De zeggingskracht van Hillesum, die al tijdens de oorlog werd onderkend, is sinds haar dagboeken en brieven in 1981 verschenen overal in de wereld beaamd. Wie Hillesums twee brieven uit Westerbork leest, vergeet ze nooit meer.
De opbrengst van de originele schuil-editie uit 1943 ging naar joodse onderduikers. De opbrengsten van de facsimile komen ten goede aan PEN Nederland, de schrijversvereniging voor vrijheid van meningsuiting en literaire expressie.
