Onderweg naar onze vakantiebestemming zagen we rijen vrachtauto’s uit vrijwel alle landen van Europa. Honderden. Wat zouden ze allemaal vervoeren, vroeg ik me af. Vakantie is toch al een tijd van reflectie, en een rit op de snelweg leidt bij mij vaak tot reflectie op transport. Ik geef toe, ook ik drink thee en koffie, en ik ben dol op olijven, amandelen en chocola. Specerijen, kokosmelk: allemaal niet van hier. Ik denk niet dat we terug moeten naar de middeleeuwen, en handel is van alle tijden. Toch is het nu uit de hand gelopen. We transporteren te veel, te ver, en vaak om de verkeerde redenen. Nederland is natuurlijk een van de grootste exportlanden op het gebied van landbouwproducten. Zo gaan Nederlandse uien, aardappelen en bloemen de hele wereld over. Nagenoeg overal ter wereld kun je Goudse kaas kopen, en feta, en camembert, en cheddar… En Heineken en Amstel bier – al wordt dat bier hopelijk lokaal gebrouwen. Nederland schijnt de grootste exporteur van levende dieren ter wereld te zijn. Als we de kippen niet meetellen komen we op de tweede plaats, na Denemarken. “Nederland is verantwoordelijk voor de export van 350 miljoen kippen per jaar, waarvan een groot deel naar Duitsland. Dat betekent niet dat Nederland niet zelf ook importeert: er komen veel Duitse kippen hiernaartoe” (bron: animalstoday.nl). Pluimveebedrijf.nl weet te melden dat “voor de Nederlandse vleesexport import nodig is, zoals levende dieren, nog te bewerken vlees of veevoedergrondstoffen. Levend pluimvee is de grootste importcategorie (240 miljoen euro in 2019, vooral uit Duitsland), gevolgd door maïs en tarwe. Maïs (grotendeels uit Oekraïne) en tarwe (met name uit Frankrijk) leveren als veevoedergrondstoffen een indirecte bijdrage aan de Nederlandse vleesexport. Andere veevoedergrondstoffen zijn ook ruwe palmolie (vooral Indonesië en Maleisië) en sojabonen (vooral Brazilië en de Verenigde Staten)”.
Wat ook waanzin is: dat je op zoveel plaatsten ter wereld, zelfs ver buiten Europa, Evian en Perrier bronwater kunt kopen. Water naar de zee dragen? Vrijwel alle landen hebben namelijk ook zelf bronwater. Verder is er natuurlijk ook nog non-food dat vervoerd wordt: kleding, meubels, elektronica, prullaria… Zoals ik al zei: we transporteren te veel, te ver, en om de verkeerde redenen.
Binnenkort liggen er kersen uit Griekenland in de supermarkten, terwijl er in Nederland ook heerlijke kersen te koop zijn. Alleen is invoeren vanuit Griekenland goedkoper dan ze hier plukken, vanwege salarissen, cao’s, en dergelijke. Ook liggen in de supermarkten appels uit Nieuw Zeeland terwijl we in Nederland toch echt lekkere appels produceren. Maar in mei komen de Nederlandse appels uit een energieslurpende koelcel. Het is ingewikkeld. Spaanse aardbeien uit de volle grond zijn ondanks het transport beter voor het milieu dan aardbeien uit een Westlandse met fossiele brandstoffen verwarmde kas.
Het recept van vandaag komt uit een Tsjechisch kookboek uit 1964 en bevat in principe vrijwel alleen ingrediënten van dichtbij. Mijn ouders maakten het vroeger vaak, als vleesvervanger. Het kostte wat moeite om groene kool te vinden, maar uiteindelijk is het gelukt. Ik had toevallig nog een ei in huis, waardoor dit recept nu niet plantaardig is. Het ei kan vervangen worden door een ander bindmiddel zoals aqua faba, het kookvocht van peulvruchten, of uit een mengsel van gemalen lijnzaad en water.
Ingrediënten:
500 gram groene kool
1 grote ui (of 2 kleine)
Zout, peper
2 eetlepels bloem
Ca. 100 gram paneermeel
1 ei (kan vervangen worden door ander bindmiddel als aqua faba)
(olijf)olie om te bakken
De in grove stukken gesneden kool kort koken (een minuutje of 5), goed uit laten lekken, en daarna heel fijn hakken. In het kookboek gebruiken ze een gehaktmolen. Ikzelf doe het met een keukenmachine. Ui meehakken, ei, zout en peper toevoegen, en zoveel meel en paneermeel dat een soepel kneedbaar ‘deeg’ ontstaat. Maak balletjes en druk ze plat tot burgers. Wentel ze door de rest van de paneermeel. Bak ze bruin. Ik heb van ca. 600 gram kool 12 burgers gemaakt, en de helft in de koekenpan gebakken en de andere helft met wat olijfolie besmeerd en op een ingevette bakplaat in de oven gebakken. Zowel de pan-versie als de oven-versie waren lekker. Serveer als vleesvervanger, bijvoorbeeld met gekookte aardappelen en een salade.
