Half augustus was ik naar de vijfdaagse Nederlandstalige retraite in het EIAB, het European Institute of Applied Buddhism, gesticht door Thich Nhat Hanh, in Waldbröl, Duitsland. Een retraite in de traditie van Plum Village, maar zonder Thây, de leraar zelf, zoals hij door zijn leerlingen wordt genoemd. Die nog in Plum Village ‘herstellende is van een zware hersenbloeding’, zoals dat eufemistisch wordt genoemd.
Sinds hij zelf niet meer in het openbaar aanwezig is zijn de aantallen deelnemers aan de retraites met 60-70% gekelderd: blijkbaar is men meer gehecht aan de man dan aan de leer. Waar vroeger soms wel duizend deelnemers op de retraites af kwamen, zijn het er nu hooguit een paar honderd. En dat terwijl net de laatste hand wordt gelegd aan de gloednieuwe keuken – tot nu toe kookten de monniken en nonnen noodgedwongen buiten, nadat het oude keukentje door de brandweer was afgekeurd. Hopelijk hebben ze een duurzaam verdienmodel, daar in Waldbröl!
De thuisblijvers kregen ongelijk. Al was hij fysiek niet aanwezig, Thich Nhat Hanh’s aanwezigheid was overal voelbaar – en werd ook steeds erkend in de aanspreekvorm “dear Thây, dear sangha…”. Niet in de laatste plaats kwam dat door het grote aantal monniken en nonnen, dit zorgde bovendien voor een moeilijk te omschrijven collectieve energie. De lezingen van wat ze ‘senior dharma teachers’ noemen waren erg de moeite waard. Zo was er zuster Chân Không, geboren in 1938 en één van Thay’s oudste leerlingen.
Wie de meester zelf wil beluisteren kan tientallen lezingen op Internet vinden ik vond het juist verfrissend om het verhaal te horen vanuit een ander perspectief, zoals van een Vietnamese ex-bootvluchteling. En het eten was weer heerlijk: twee keer per dag een scala aan lekkere gerechten, en dat alles plantaardig, want in de traditie van Plum Village wordt veganistisch gegeten. De meeste monniken en nonnen hebben een Vietnamese achtergrond, dus koken ze oosterse gerechten met citroengras, gember, koriander en sojasaus.
Wat ik vooral lekker vond waren al die tofu stoofpotjes: tofu met olijven, tofu met artisjokharten, enzovoort. Hoe krijgen ze de tofu zo lekker? Eenmaal thuis gekomen vond ik het volgende recept . Hiermee kon ik een klein beetje de smaak van het EIAB in huis halen.
Normaal haal ik mijn neus op voor alles met toegevoegde suiker; vrijwel alle soepen, sauzen, en kant-en-klaarmaaltijden bevatten veel toegevoegde suiker, maar bijvoorbeeld ook sommige merken peulvruchten in blik, en laat ik suiker weg in hartige recepten. Maar natuurlijk is dat hypocriet want in het EIAB genoot ik erg van de zoetzure tofu en misschien zat daar ook wel toegevoegde suiker in?
Dit recept is oorspronkelijk bedoeld voor de Slow Cooker waarin het eten op 80-90 graden ca. acht uur lang wordt gegaard, zoals vroeger op het petroleumstel. Nu heb ik wel een snelkookpan maar geen langzaamkookpan. Ik heb het in een tajine op een sudderplaatje op het kleinste pitje gezet, en toen ik van huis ging heb ik de tajine in de oven op 80 graden gezet. Dat ging prima! Bereiden in de Römertopf zou ook een goed alternatief zijn. Korter stoven op hogere temperatuur kan vast ook!
Ingrediënten (hoofdgerecht 3-4 personen)
Tofu:
- een blok tofu (ca. 400 gram), uitgelekt en in stukken gesneden
- 1-2 uien, in ringen gesneden
- wat wortel, in stukjes (het originele recept heeft het over een klein kopje wortel)
- een handjevol sperzieboontjes (idem)
- 1 stengel citroengras, gekneusd en in tweeën gesneden, of een eetlepel citroengraspuree
- Verse koriander om te garneren
Karamelsaus:
- 100 gram gula djawa, javaanse suiker (het originele recept gebruikt muscovado suiker, een soort ongezuiverde rietsuiker die bij ons in het dorp niet te koop is, gewone rietsuiker kan waarschijnlijk ook)
- 2 eetlepels water
- 1 eetlepel sojasaus (bijvoorbeeld tamari)
- Sap van 1 limoen
Ingelegde taugé (of andere kiemen):
- Handjevol verse taugé of andere kiemen
- 1 eetlepel rijstwijnazijn
- chilivlokken of theelepel sambal
Bereiding
Het is belangrijk om zo veel mogelijk vocht uit de tofu te persen alvorens het te gebruiken in dit gerecht. Ik heb de tofu tussen twee snijplankjes met een zware pan erop uit laten lekken. Dit maakt de tofu steviger. Ik heb ook wel eens gehoord dat mensen hun tofu invriezen en ontdooien, of koken, voor een steviger resultaat.
Snij alle ingrediënten uit het eerste blokje, behalve de koriander, – voor zover dat nog niet is gedaan – en doe alles in de tajine of römertopf, slow cooker, ovenschaal of pan.
Verhit voor de karamelsaus de suiker (gula djawa eerst in stukjes breken) in een pan met het water op een matig vuur. Goed roeren tot de suiker volledig is opgelost. Draai het vuur hoog, zonder te roeren, zodat de suiker kookt en karamelliseert. Bij de donkere palmsuiker is dat moeilijk te zien aan de kleur, maar je merkt het wel als het gebeurt: er verdampt geen water meer en je ruikt de karamel. Haal de pan van het vuur en roer de sojasaus en limoensap erdoorheen.
Giet de karamelsaus over de tofu en groenten. Sluit de pot of pan en stoof op laag vuur, bij ongeveer 80 graden ca. acht uur. Til zo min mogelijk de deksel op, maar roer eventueel halverwege. Kijk voor het opdienen of het resultaat niet te waterig is (groente en tofu laten water los), kook eventueel nog een paar minuten om de saus dikker te maken. Verwijder het citroengras. Proef, en voeg eventueel nog wat zout of limoensap toe. Bestrooi met verse koriander, garneer met de ingelegde kiemen, en serveer met rijst (of noodles).
Meng voor de ingelegde kiemen, de kiemen met de azijn en chilivlokken of sambal en laat ongeveer twintig minuten staan. Schep de kiemen voorzichtig uit de azijn.
Door te serveren met verse koriander, ingelegde taugé (of andere kiemen) en rijst ontstaat een goede zout-zoet-zuur balans.
Eten doe je in de retraite in stilte. Voor het eten worden de vijf contemplaties voorgelezen.
We worden uitgenodigd om in aandacht te eten, ons bewust te zijn van het voedsel en de vrienden om ons heen. Laten we ons niet verliezen in onze gedachten. Vrienden, luister naar de bel en sta stil bij de Vijf Contemplaties:
- Dit voedsel is een geschenk van de aarde, de hemel, talrijke levende wezens en hard werken.
- Laten wij in dankbaarheid en aandacht eten, zodat dit voedsel werkelijk aan ons is besteed.
- Laten wij onze onzorgvuldige gewoontes transformeren en leren in alles de juiste maat te vinden.
- Laten wij met mededogen eten, zodat we het lijden van levende wezens verminderen, niet langer aan het proces van opwarming van de aarde bijdragen en onze kostbare planeet beschermen en helen.
- We nemen dit voedsel aan zodat we de verbondenheid in onze sangha kunnen versterken en ons ideaal van dienstbaarheid aan alle levende wezens voeden.
