Er is in het zen van de eenentwintigste eeuw te veel ruis op de lijn en nog steeds te weinig engagement. Inzicht wordt onnodig moeilijk gemaakt. Zen is welbeschouwd helemaal niet moeilijk. Er zijn twee leraren die je moet bestuderen en dan ben je klaar.

De ene is de zesde zenpatriarch, Huineng (China, zevende eeuw na Chr.), aan wie de Platform Sutra wordt toegeschreven. Het eerste deel van deze tekst bestaat uit het levensverhaal van Huineng. Afkomstig uit een straatarm milieu was zijn werk brandhout verzamelen en verkopen. Op een goede dag kwam hij tot een spontaan ontwaken toen hij iemand de Diamant Sutra hoorde reciteren.

Hierdoor geïnteresseerd meldde Huineng zich aan bij een zenklooster met wel duizend monniken. Daar kreeg hij na een eerste onderhoud met de abt, de vijfde patriarch, een onaanzienlijk baantje in de keuken. Toen de abt een schrijfwedstrijd afkondigde om zijn opvolger te bepalen, versloeg Huineng met glans de hoofdmonnik, die als favoriet gold. Zo werd hij de zesde zenpatriarch.

De Platform Sutra vervolgt met een aantal hoofdstukken met capita selecta uit het verdere leven van Huineng. Vlak vóór zijn dood geeft hij zijn leerlingen uitleg over de fijne kneepjes van het vak van zenmeester. Het is de kortste schriftelijke cursus voor het zenleraarschap die ik ken. Je bent er in een half uurtje mee klaar en iedereen kan het.

Toen ik de sutra onlangs herlas, merkte ik op dat Huineng al ontwaakt was toen hij het klooster inging. Hij behoorde echter niet tot enige school en moest wel monnik worden om vertrouwd te raken met de boeddhistische context. Was hij opgestaan als zelfbenoemd leraar, dan was hij bovendien zijn transmissie door de vijfde zenpatriarch misgelopen.

Wie wel zelf opstond als lekeleraar in het zenboeddhisme, was een dikke duizend jaar later de Japanse filosoof Hisamatsu (1889-1980). Ook hij bracht enige tijd door in een zenklooster, maar wat hij daar leerde, sloeg dermate aan dat hij in staat bleek de dhamma op eigen kracht als leraar te manifesteren, zonder officiële transmissie. Naast zijn werk als filosoof op de universiteit gaf Hisamatsu zenlessen. Na de Tweede Wereldoorlog nam hij, hiertoe mede aangezet door anderen, eigenhandig de modernisering van het vermolmde Japanse zen onder handen.

Over Hisamatsu heb ik eerder het nodige geschreven en ik zal niet in herhaling vallen. Op mijn website staat een aantal van zijn vertaalde teksten bij elkaar. Hisamatsu’s credo, “zen is de ontkenning van heiligheid”, voert hem van Bodhidharma, de legendarische stichter van zen in China, naar Linji (China, negende eeuw na Chr.).

Soms denk ik wel eens dat het in zen volstaat om, naast wat meditatie, Huineng en Hisamatsu als coördinaten aan te houden. Dit is in zekere zin een te grove vereenvoudiging, want de weg van niets te bereiken voert maar zelden via de kortste route naar het doel. Anderzijds geldt dat je zen ook kunt opblazen tot onnodige proporties.

Als je Huineng en Hisamatsu hebt, waartoe dient dan nog het gezwollen quasi-mystieke obscurantisme van Dogens Shobogenzo? Waartoe dienen al die honderden koans? Waartoe dient het lezen van de Lotus Sutra, de Avatamsaka Sutra en al die talloze andere sutrateksten en commentaren? Waartoe dient de theorie van het vaardig middel, al te vaak lukraak gebruikt om recht te praten wat krom is? Waartoe dient in een zendo een ‘sacrale ruimte’? En waartoe transmissie wanneer je met een beetje goede wil en coaching van je gelijken spontaan tot ontwaken en bevrijding kunt geraken?

Er is in het zen van de eenentwintigste eeuw te veel ruis op de lijn, nog steeds te weinig engagement en bereidheid een lange neus te trekken tegen andere boeddhistische tradities. Inzicht wordt onnodig moeilijk gemaakt en het absurde van het bestaan weggestopt onder de warme wollen deken van een dromerige retoriek over compassie en lief zijn voor elkaar.

Namu Amida Butsu,

Taigu

foto Goff Smeets

 

Categorieën: Columns, Jules Prast, Zen
Tags: , ,

Ochtend- of avondeditie

We hebben een gratis mailinglijst.
Abonneer je op onze ochtend- of avondeditie

9 reacties op Huineng en Hisamatsu

  1. Sjoerd Windemuller schreef:

    Tja Jules, het is me wat.

    Verstokte boeddhisten
    zij vinden een vrije vogel,
    Huineng, patriarch?

    Hij is analfabeet
    boeddhisten kronen hem,
    ze willen hem vermoorden.

    Vlucht, kijk niet om,
    Ruiter van de spontane wijsheid.
    Chinese Boeddha of Lao Zi?

    Gewoon… Huineng!

    • Jules Prast schreef:

      Dank je, Sjoerd:

      Niets mooier dan scheppende (woord)kunst toch? :-)

      Is dichten niet het grote voertuig zelf?

  2. G.J. Smeets schreef:

    Mooi :)

  3. Marja Timmer schreef:

    Erg goed artikel, weer! Ook al ben ik het niet eens met wat je over koans schrijft. Mijn ervaring is dat juist koans je rechtstreeks naar een vrije niet denkende geest leidt. Een geest die wat mij betreft zowel Huineng als Hisamatsu en ook Rinzai uitademen.
    In een reactie op je vorige artikel ‘dharma delen’ werd een koan (koan 57 uit de Hekiganroku) geciteerd. Die zou ik graag nog eens willen citeren. Omdat het je zo glashelder voorhoudt dat elke interpretatie je gevangen houdt.
    Ongebonden willen zijn, is, denk ik ook een manier van hechten.

    Een monnik vraagt aan meester Jōshū: ‘Hoe is het om zonder voorkeur of afkeer te zijn?’ Meester Jōshū antwoord:’Ik ben de enige heilige tussen hemel en aarde’. De monnik zei:’Dat heeft nog steeds te maken met voorkeur en afkeer’. Daarop zei Jōshū:’Jij stomkop, waar is die voorkeur en afkeer?’ De monnik was sprakeloos.

    • Jules Prast schreef:

      Dank voor je reactie, Marja. Ik zal de laatste zijn om de zegenrijke werking van koanstudie te loochenen. Je kunt de weg van Huineng naar Hisamatsu ook zonder deze beide heren en mét koans afleggen. Je kunt de weg zelfs zonder zen en/of boeddhisme afleggen. Ieder volgens eigen voorkeur en aanleg. Als we het maar niet te moeilijk voor onszelf maken.

      • Marja Timmer schreef:

        :)

      • Nic Schrijver schreef:

        ” Als we het maar niet te moeilijk voor onszelf maken.”
        Bedoel je met ‘het’ hier ‘de weg’?
        Als dat zo is dan zou de weg maakbaar zijn en als dàt zo is zouden velen ‘de weg’ dan niet makkelijk maken ?
        Naar mijn idee is ‘de weg’compleet onmaakbaar en daardoor noch moeilijk noch makkelijk.
        _/\_

        • Jules Prast schreef:

          Scherpzinning commentaar. Dank je. Alles is de weg.

          Ja, maar dat betekent nog steeds niet dat je onnodig de verwarring moet blijven ingaan van meer, meer kennis over zen.

          Je kunt beter de poes aaien of de ramen lappen.

          • Nic Schrijver schreef:

            Erkennen dat kennis alleen niets is kan er toe leiden dat je de poes gaat aaien en de ramen gaat lappen.
            Zeker !

Menu