Op basis van de Theravāda leerstellingen
Verkeerd begrip (micchādiṭṭhi) oftewel verkeerde opvatting, neemt toe als we klakkeloos aannemen (sarambhapi) wat door de poorten van de zintuigen komt (inclusief het zesde zintuig, de geest). Dan laten we onszelf in de maling nemen, laten we onszelf van alles wijsmaken, vertellen, op sleeptouw nemen, beïnvloeden. Het is vanwege het vastgrijpen (upādāya) waardoor we onszelf laten beïnvloeden (asava) en de geest onzuiver wordt. Want als er sprake is van nalatigheid (pamada) omtrent de bewaking van de zintuigen (indriya samvara sila) zullen bezoedelingen (asava) geleidelijk en stilletjes aan toenemen (papañca). Een onzuivere, vertroebelde geest veroorzaakt een verkeerde (onzuivere) visie waarmee iemand zichzelf verwond (khaṇasi). Want onzuiverheid veroorzaakt schade (ahitāya) en ongemak (dukkhāya), dus lijden (dukkha). Voor lange tijd (dīgharattaṁ). Dit betekent gevaar (adinava).
Juist begrip (sammādiṭṭhi) daarentegen, wordt verkregen door waakzaam te zijn en alles kritisch te onderzoeken (dhamma vicaya). Hier is sprake van grote zorgvuldigheid en geen klakkeloze aannames, noch van de externe noch van de interne wereld zoals een innerlijke stem (vaci sankhara). De getrainde geest die beheerst is, heeft controle over alle werelden en laat zich door niets en niemand beïnvloeden. Dit is de opheffing van lijden, Nibbana. Dit betekent veiligheid (khemam). Niet slechts voor lange tijd, maar voor altijd (dhuva).
Waarom voor altijd (dhuva)? Omdat, wanneer de geest geen ideeën, geen gedachten en andere mentale associaties meer huisvest, de geest niets meer creëert. Want als er niets is kan daar ook niets uit voortkomen. Dit is voorbij oorzaak en gevolg zijn. Want Nibbana is noch oorzaak noch gevolg. Het is de ongeconditioneerde (asankhata) staat van de geest. Dit is de ontsnapping (nissarana) aan gevaar (adinava) en de veiligheid (khemam) van Nibbana. Hier is iemand tot volle wasdom gekomen (gotrabhu). Dit is waarom de training in louter aandacht schenken onder alle omstandigheden zo essentieel is.
Dit is wat de Sammāsambuddha, de Prachtige Mens (acchariya manussa) onderwijst.
Vanuit een mededogend hart (karuna) wens ik iedereen heel veel liefs en geluk toe in het bestuderen en beoefenen van de ware Dhamma.
Peter van Loosbroek — Ānanda, auteur van Sleutel tot Inzicht.
Het volledige artikel kun je lezen op de pagina Boeddhisme en rechtvaardigheid. Het is ook opgenomen in de sectie Inspirerende dingen. Bij het artikel horen ook voorbeelden die het nog meer verduidelijken.
Geef een reactie