Boeken – de berg afdalen

Edel Maex toont hoe meditatie je wakker maakt voor de wereld om je heen

In een wereld die schreeuwt om actie lijkt stilzitten op een kussen soms een luxe – of erger nog, een vlucht. Hebben meditatie en mindfulness nog zin in tijden van oorlog, onrecht en polarisatie? Zeker wel, zo stelt psychiater en zenleraar Edel Maex.

Al te vaak worden meditatie en maatschappelijke betrokkenheid gezien als tegenpolen. Maex laat juist zien dat ze elkaar verdiepen en versterken. Zijn boek is tegelijk een warm pleidooi voor contemplatieve verstilling én een kritiek op een spiritualiteit die zich verheven waant boven het dagelijkse leven. Authentieke zenbeoefening toont zich niet in meditatieve bravoure, maar in kleine gebaren, onverwachte ontmoetingen en stille keuzes.

De berg afdalen

‘Enkele jaren geleden publiceerde het Amerikaans boeddhistisch tijdschrift Tricycle een reeks artikelen gewijd aan tien klassieke misvattingen over het boeddhisme. Een van die misvattingen, volgens de auteurs, was: ‘Alle spirituele tradities, inclusief het boeddhisme, zijn verschillende paden naar dezelfde bergtop.’ Het antwoord: ‘Alle wegen kunnen naar het basiskamp leiden, maar alleen het boeddhisme leidt naar de top.’

Ik kon een diepe zucht niet onderdrukken. Is dat wat we nodig hebben? Een zoveelste religie die zichzelf de enige ware vindt? En bovendien: gaat het boeddhisme echt over het bereiken van de top? In de commentaren op de website postte ik: ‘Hoe kon ik zo dwaas zijn? Tot nu toe dacht ik dat het pad van het boeddhisme van de bergtop naar beneden liep, naar alle levende wezens toe.’

In ons taalgebruik staan bergen voor wat we moeten bereiken. Soms letterlijk in het geval van een bergbeklimmer. Soms figuurlijk voor wie de top wil bereiken in de sport of in het zakenleven. In de christelijke mystiek is de berg vaak een metafoor voor de plaats waar de mens god ontmoet. Het gaat over de dimensie hoger-lager. Maar een bergbeklimmer die de top van de Everest bereikt heeft, moet hoe dan ook weer naar beneden. De afdaling lijkt mij een even bewonderenswaardige prestatie, maar daar kraait geen haan naar. Alleen de top telt.

In boeddhistische teksten speelt het beeld van een berg een heel andere rol. Zeker in het Chinese en Japanse boeddhisme vind je vaak verwijzingen naar bergen. Je vindt ze ook terug in de talloze landschapsschilderingen. Zo maakte Hokusai zesendertig zichten op de berg Fuji. Bergen zijn prominent in het landschap aanwezig.

Een berg wordt gezien als sacraal. De mensen wonen in de val lei, waar het vruchtbaar is. Een berg is de plaats van kluizenaars, van kloosters en schrijnen, van taoïstische meesters, van wie gezegd wordt dat ze door hun praktijken onsterfelijk geworden zijn. Het Chinese karakter voor onsterfelijk (仙) is same.’