Tijdens het tweede Nationaal Voedselberaad op 10 april riep een brede coalitie van organisaties de nieuwe colleges in gemeenten op om lokaal voedselbeleid op te nemen in de te sluiten collegeakkoorden. Inwoners, boeren en lokale initiatieven vinden elkaar steeds beter en werken samen aan een duurzamer, gezonder en eerlijker voedselsysteem. Volgens de ongeveer twintig betrokken maatschappelijke organisaties kan de overheid hierin niet ontbreken.
“In steeds meer gemeenten nemen inwoners en ondernemers al het voortouw. Deze oproep geeft hen rugwind én nodigt andere gemeenten uit om aan te haken”, aldus Jan Hassink, senior onderzoeker van de WUR en één van de initiatiefnemers vanuit het Nationaal Voedselberaad. De coalitie roept nieuwe colleges dan ook op om deze beweging serieus te nemen en voedsel te verankeren in hun beleid.
Voedsel als sleutel tot meerdere opgaven
Van gezondheid en armoede tot landbouw, klimaat en economie: voedsel raakt aan vrijwel alle maatschappelijke thema’s waar gemeenten voor staan. Juist daarom kan gericht lokaal voedselbeleid snel resultaat opleveren — met relatief beperkte middelen.
Tegelijk groeit in heel Nederland een beweging van boeren, inwoners en lokale initiatieven die werken aan een duurzamer voedselsysteem. Zij laten zien dat verandering niet van bovenaf hoeft te komen, maar ontstaat in samenwerking tussen overheid en samenleving. Gemeenten kunnen deze ontwikkeling versnellen door samen te werken en beleid beter te verbinden.
Uit een verkennende maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA), uitgevoerd door New Economy in opdracht van Gemeente Plant Vooruit, blijkt dat de huidige voedselomgeving gemeenten nu aanzienlijke maatschappelijke kosten oplevert. Tegelijk laat de studie zien dat gericht lokaal voedselbeleid duidelijke maatschappelijke én economische baten genereert. Daarmee onderstreept deze MKBA dat investeren in voedselbeleid niet alleen wenselijk, maar ook economisch verstandig is.
Drie acties voor nieuwe colleges
Om deze beweging te versterken, presenteert de coalitie drie concrete stappen voor de komende bestuursperiode:
- Maak voedselbeleid onderdeel van het collegeakkoord
Ontwikkel samen met inwoners en initiatieven een lokale voedselvisie met duidelijke doelen, budget en uitvoering. Verbind thema’s als gezondheid, armoede, educatie, landbouw en ruimtelijke ordening.
- Begin concreet en boek snel resultaat
Praktische maatregelen zoals een integrale schoolaanpak met gezonde lunches en duurzame publieke inkoop zijn direct uitvoerbaar en leveren aantoonbare maatschappelijke winst op. Klein beginnen, kan grote impact hebben.
- Werk samen met wat er al is
Sluit aan bij bestaande initiatieven en versterk voedselnetwerken en voedselraden. Door co-creatie met boeren, inwoners en ondernemers ontstaat een krachtig lokaal voedselsysteem.
“Gemeenten hoeven het niet alleen te doen. Overal in Nederland zijn mensen al bezig met verandering. De rol van gemeenten is nu: ruimte geven, verbinden en versnellen”, aldus Jan Hassink.
Het Nationaal Voedselberaad was dit jaar met 230 mensen te gast bij de Provincie Zuid-Holland, die met de Voedselvisie Toekomst van ons voedsel werkt aan een toekomstbestendig voedselsysteem samen met gemeenten en diverse initiatieven. Dat versterkt een beweging die al zichtbaar is: meerdere provincies en ten minste 18 gemeenten zijn gestart met lokaal voedselbeleid. De basis ligt er – nu is het moment om op te schalen.
De oproep wordt ondersteund door een 20 tal organisaties: Caring movement & Caring Farmers, Dierencoalitie, Groenboerenplan, JOGG Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst, Gemeente Plant Vooruit, Groen Gezond, Nationaal Voedselberaad, Public Food, Slow Food en SFYN, Stadslandbouw NL, Samen Tegen Voedselverspilling, Transitiecoalitie Voedsel, TAPP coalitie, Voedingscentrum, Voedsel Anders.
Het Nationaal Voedselberaad is een landelijke verbindingsbeweging van lokale en regionale voedselinitiatieven en samenwerkingsverbanden, en een plek waar de voedselbeweging samenkomt om richting te geven aan verandering van onderop én in verbinding met beleid. Wij werken vanuit het principe van een ecosysteem – vergelijkbaar met een mycelium – waarin iedereen vanuit de eigen rol bijdraagt aan een gezamenlijk doel. Door vragen te stellen die reflectie stimuleren, bouwen we aan een breed gedragen beweging voor een gezond, duurzaam en eerlijk voedselsysteem.
Het initiatief voor het Nationaal Voedselberaad is ontstaan vanuit Voedsel Anders, Stadslandbouw Nederland, Ons Eten Den Haag, de Voedselwerkplaats en Wageningen University & Research. Dit initiatief wordt mede mogelijk gemaakt NWA-project Scaling of resilient regional foodsystems, ReGeNL en het EU-project SoilValues.
