Bodh Gaya, gelegen in de centrale provincie van de staat Bihar, India, is een van de heiligste plaatsen voor boeddhisten over de hele wereld, waar jaarlijks duizenden buitenlanders, voornamelijk boeddhisten naartoe trekken.
Onder de heilige pipal of Bodhi boom bereikte Gautama Boeddha (prins Siddhartha) verlichting en werd hij de Boeddha. Volgens sommige boeddhistische teksten zou de boom het centrum van het universum zijn en de verlichtingsplaats van alle vroegere en toekomstige boeddha’s.
In de 3e eeuw v. Chr. werd door keizer Asoka een eenvoudige schrijn gebouwd om de plek te markeren, die later in de eerste eeuw v. Chr. werd omheind door een stenen hekwerk, waarvan een deel nog bewaard is gebleven.
Asoka’s stenen plaat, die beweert de exacte plaats te markeren waar de Boeddha zat, wordt traditioneel de Vajrasana (letterlijk ‘diamanten troon’ of ‘donderstoel’) van de Boeddha genoemd. In de 2e eeuw na Christus werd het heiligdom tijdens de Kushan-periode vervangen door de huidige Mahabodhi tempel, die zelf in de Pala-Sena-periode (750-1200) werd opgeknapt, in de tweede helft van de 19e eeuw door de Britse archeoloog Sir Alexander Cunningham grondig werd gerestaureerd, en in 1882 door boeddhisten uit Birma werd gerestaureerd.
De centrale toren van de tempel steekt 180 voet (54 meter) boven de grond uit. De piramidale shikhara (toren) bestaat uit verschillende lagen met nissen, boogmotieven en fijne gravures. Vier torens, elk identiek aan hun centrale tegenhanger maar kleiner in omvang en bekroond met een paraplu-achtige koepel, sieren de hoeken van de twee verdiepingen tellende structuur.
In een schrijn in de tempel staat een geel zandstenen beeld van de Boeddha, gevat in glas. Een van de beroemdste van Asoka’s vele pilaren (waarop hij zijn edicten en zijn inzichten in de religieuze leer had gegraveerd) staat in de zuidoostelijke hoek van de tempel.
Het 4,8 hectare grote complex omvat ook oude heiligdommen en moderne structuren die door boeddhistische toegewijden zijn gebouwd. Het werd in 2002 erkend als UNESCO-werelderfgoed. Op 5 september 2015 herhaalde de Indiase premier Narendra Modi, te midden van afgevaardigden uit verschillende boeddhistische landen, de relevantie van deze heilige plaats met de woorden: ‘We zijn bijeen in Bodhgaya, een land dat een kenmerkende plaats inneemt in de geschiedenis van de mensheid. Dit is het land van de verlichting. Jaren geleden kreeg Bodhgaya Siddhartha, maar wat Bodhgaya aan de wereld gaf was Heer Boeddha: de belichaming van kennis, vrede en mededogen.’
