Hoe om te gaan met geweld in de samenleving

Geweld is zo oud als het universum, met de oerknal is die uit geweld geboren. Lange tijd mochten we blij zijn in dit werelddeel te leven. Na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog ontstond een gevoel van vrede in West-Europa. De brandhaarden die er waren of leken te ontstaan in Oost-Europa losten zich op. Soms met geweld. Hongarije. Mensen ontdeden zich van dictators, nieuwe grepen de macht. De Muur viel, Oost- en West Duitsland werden herenigd en vormen nu een democratische staat. De Europese Unie was een feit; een werelddeel van vrede en welvaart.

Aversie tegen geweld is geweld

Wat is geweld, agressie, bruutheid, enzovoort? Geweld komt voort uit de wens ‘om bestaan.’ Elke vorm van bestaan is geweld. Je bent misschien in de veronderstelling dat vrede, vreedzaamheid, niets met geweld of oorlog te maken heeft, maar net zo als duisternis de voorwaarde is voor licht, zo is oorlog de voorwaarde voor vrede. Het zijn de voor en achterkant van een en de zelfde munt. Wij ervaren oorlog en vrede als twee afzonderlijke zaken, maar ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Boeddhistische geschriften lichten dit toe maar zijn soms moeilijk toegankelijk, dat komt omdat we ze vanuit dualisme benaderen. In de Sandokai-sutra staat,…nee laat ik simpelweg de hele sutra maar plaatsen. Als ik een gedeelte uit de sutra toelicht doe ik jullie geen recht.

Sandokai

Onzichtbaar werd vanuit het Westen het geestesgoed van India’s grootste wijze, als geheel en in zichzelf compleet naar het Oosten overgebracht. Dit is tot op heden helder en actueel gebleven, zoals een pas ontsproten bergbeek. 

Onder mensen zijn wijzen en dwazen, maar op het pad bevindt zich nog een noordelijke, nog een zuidelijke patriarch. Noord of Zuid, als je hier geboren bent, raak je door je idealen te volgen gehecht aan zaken in dit leven. Deze gehechtheid vormt alle desillusies die je later zult ontmoeten.

Alle zintuigen, en dat wat wij er mee waarnemen, vormen een eenheid. Toch behoudt alles zijn eigen unieke plaats. Alles is met elkaar verbonden en is tegelijkertijd onafhankelijk. Afhankelijk en tegelijkertijd zelfstandig. 

Vorm en gevoel creëren al de verschillende zaken die wij zien en ervaren. Geluid maakt onderscheid tussen aangenaam en onaangenaam.  In duisternis is er geen onderscheid, duister maakt alles één. Licht maakt scheiding tussen goed en slecht. De eigenschappen van de vier elementen trekken zich terug, zoals een kind naar zijn moeder vlucht.

Zie!

De hitte van het vuur, het waaien van de wind, de vloeibaarheid van water, het massieve van de aarde; ogen om te zien, geluiden die we horen, reuk, de tong die het zoet, zout, bitter en zuur proeft.

Al deze op zichzelf staande zaken, zoals blaadjes ontsproten aan de wortels van een boom, ze hebben een begin en eind en keren terug naar hun oorsprong. Woorden zoals hoog en laag, meer en minder zijn alleen ten opzichte van elkaar te gebruiken.

In alle licht bevindt zich duister. Een onverklaarbaar duister wat één is met het licht. In alle duister is licht, maar net als bij het duister is dit licht onvindbaar.

Licht en duister zijn een eenheid zo als je linker en je rechter voet in lopen een harmonische eenheid vormen. Alles in dit gebeuren is ondeelbaar en geeft ongekende mogelijkheden;

De twee functies rusten en leven in elkaar.

Zie!

Het bijzondere verschijnt in het gewone, zoals een deksel wat op een doosje past. 

Zie!

Het bijzondere verschijnt in het gewone, zo als in de schemer de dag de nacht ontmoet.  Door dit te lezen zou je het volledige begrip wat in deze woorden ligt verborgen deelachtig kunnen worden. 

Zie! Hoor!

Ga niet uit van je eigen oordeel, vergeet wie je denkt te zijn. Als je via je zintuigen de fundamentele waarheid niet ziet, hoe zou je dan ooit het pad, waarvan het bestaan gegarandeerd is bereiken? Ongeacht hoe ver en lang je zou lopen.

Als je het pad niet ziet, zie je het ook niet als je er op loopt.

Als je het pad bewandelt, zijn ver en dichtbij opgelost. 

Als je dit verliest, verschijnen bergen en rivieren als obstakels. Vol respect zeg ik een ieder die verlichting zoekt: Verspil je tijd niet.

De laatste zin is het belangrijkste:

‘Vol respect zeg ik een ieder die verlichting zoekt: Verspil je tijd niet.’

Dit leven is waardevol, in dit leven krijg je alles aangereikt om tot boeddhaschap te komen. Verspil het niet.

Terug naar de sutra waarin het  volgende staat.

In alle licht bevindt zich duister. Een onverklaarbaar duister wat één is met het licht. In alle duister is licht, maar net als bij het duister is dit licht onvindbaar.

Licht en duister zijn een eenheid zo als je linker en je rechter voet in lopen een harmonische eenheid vormen. Alles in dit gebeuren is ondeelbaar en geeft ongekende mogelijkheden; De twee functies rusten en leven in elkaar.

Ik neem aan dat iedereen het Yin-Yang symbool kent Voor diegene die het niet kennen, het zijn een zwarte en een witte komma die in elkaar grijpen en zo een cirkel vormen. In de witte komma zit een zwart cirkeltje en in de zwarte een wit cirkeltje. Dit is het symbool voor ons dualistisch bestaan. Hoe weet je dat iets hoog of groot is? Een willekeurig object is niet groot of klein. Een pen is groter dan een paperclip, maar je kunt niet zeggen dit is een grote pen. En… als je dat zegt heb je een voorbeeld in je gedachten, pennen hebben meestal een zelfde afmeting, als een pen daar niet mee overeen komt noemen we die groter of kleiner

Je hebt er reeds een voorstelling van gemaakt in je geest; de geest maakt onderscheid tussen hoog en laag dik dun enzovoort. Om met de geest verder te gaan:

De basis waar het zenboeddhisme zich op beroept is het verhaal waarin een groep leerlingen de Boeddha om een lezing verzoekt. De Boeddha doet niet meer dan een bloem omhoog houden, dat is zijn lezing. Kashyapa, een leerling van de Boeddha, straalt bij het zien van de bloem,…. En de gewaarwording van zijn eigen geest.

Wat is de gewaarwording van je eigen geest? Dit vraag ik aan jou,…jij die dit leest: Wie beziet de wereld, het universum, de sterren, wie is het die kijkt, hoort, proeft, ruikt en voelt? Jij toch.

Ja,…maar iedereen ruikt, ziet, proeft, hoort en voelt. O ja? Hoe wil je controleren of dat werkelijk zo is? Jij bent de enige die de werkelijkheid van deze wereld, de werkelijkheid van het universum ervaart. Als je je ogen sluit is het hele universum visueel verdwenen er blijft hoogstens een verbeelding over.

Binnen zen hebben we een leuke trainingsmethode om tot gewaarwording van je eigen geest te komen. Deze training heet koanstudie, een koan is een raadsel wat opgelost moet worden. Een leuke vind ik: ‘hoe zag je gezicht er uit voor je ouders geboren waren?’

Maar leuker nog vind ik: ‘Hoe zag je gezicht er uit voor de dinosaurussen hier rondliepen?’

Boeddha houdt een bloem omhoog. Hoe weet je dat wat hij omhoog houdt een bloem is? Dat heb je geleerd, waarschijnlijk van je moeder. Alles wat je eet, leert, hoort, voelt, aan hebt, ruikt, ziet, enzovoort, dat is wat je als buiten jezelf beschouwt. Alles wat je eet, leert, hoort, voelt, aan hebt, ruikt, ziet, komt van buitenaf. Dat wat je nu bent, weet, geleerd hebt is van buitenaf gekomen. Zonder dat zou je niet kunnen lezen, schrijven, weten of zijn. Wat is het dan wat je jouw geest noemt?

En waar was die geest voor de dinosaurussen hier rond liepen? Je zou kunnen zeggen: het totale universum is je geest, je wandelt gewoonweg in je eigen geest rond. Maar…als je je ogen sluit is het totale universum verdwenen. Dit geldt ook voor je oren, je gevoel, je smaak en je reukzin. De beelden die je als buiten jezelf beschouwt komen via je ogen binnen en je hersens maken er herkenbare zaken van. Dus het hele universum zit in je hoofd.

Waar was je hoofd toen de dino’s hier rondliepen?

Alles wat je ervaart is niet meer dan een projectie van je geest. Je hoofd is de projector die de film van je geest projecteert op de continuïteit van het bestaan. In termen van een film, je kijkt naar kleurige flakkeringen van licht op een doek en je hersens maken er herkenbare beelden van. Je ziet mensen rondlopen die misschien reeds lang overleden zijn. Zoals het licht van een reeds lang geëxplodeerde ster waarvan het licht ons nu  pas bereikt. De bloem van Boeddha word geprojecteerd op de stralende continuïteit van het bestaan.

Zolang er projecties zijn zal er geweld zijn. Projecties komen voort uit verlangen naar een voorstelling, een film, een leven. De gehechtheid aan het bestaan is de voorwaarde voor ons lijden. Het doel van het boeddhisme is los te komen van onze gehechtheden, de projecties te doorzien. Boeddha overwon Mara niet maar doorzag wat het was en kon het daardoor ontkennen- of niet kennen. Als er een overwinning zou zijn geweest zou er ook een verliezer zijn en daarmee zou er niets veranderd zijn.

Om de projecties los te kunnen laten heeft de Boeddha de Dyana-meditatietechniek gebruikt en als leidraad het achtvoudige pad gevolgd. Zo was voor hem een ontmoeting met het werkelijke zelf mogelijk waarin de weg naar nirvana geopenbaard werd. Het woord nirvana betekent letterlijk ‘uitdoving’. Dit is de enige manier om het geweld waar dan ook te stoppen. Als je motivatie een vreedzame, rustige en positieve wereld is , dan kan je het wel schudden.

Als je voorwendt dat je niet bang bent voor die grote zwarte hond; op een onverwacht ogenblik doorziet de hond je voorwendsel en grijpt je. Overgave is: je bent niet bang voor die grote zwarte hond, die enge vent in dat donkere straatje, de oorlog enzovoort. Onbevreesd zijn komt voort uit werkelijke overgave, overgave betekent alles opgeven van wat je denkt te bezitten, je geeft het over, je laat het los. Maar o wee als je het los laat om het loslaten, loslaten is totaal. Werkelijke vrijheid manifesteert zich als je niets meer vast hebt, niets meer te verliezen. Trouwens, alles wat je kunt verliezen was toch al niet werkelijk van jou. Wat werkelijk van jou is, dat wat je werkelijk bent, kun je onmogelijk verliezen. De rest is allemaal illusie met een begin en een eind

Geweld stopt als je de illusie die je geest je voorspiegelt niet meer als vaststaand feit vastgrijpt. Ondanks dat, is de illusie de enige realiteit die er is.

Mag elk wezen vrij zijn, je boeien zijn een illusie.