• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst

Boeddhistisch Dagblad

Ontwart en ontwikkelt

Header Rechts

Veertiende jaargang

Zoek op deze site

  • Home
  • Agenda
    • Geef je activiteit door
  • Columns
    • Andre Baets
    • Dharmapelgrim
    • Bertjan Oosterbeek
    • Dick Verstegen
    • Edel Maex
    • Emmaho
    • Goff Smeets
    • Hans van Dam
    • Jana Verboom
    • Joop Hoek
    • Jules Prast
    • Paul de Blot
    • Rob van Boven en Luuk Mur
    • Ronald Hermsen
    • Theo Niessen
    • Xavier Vandeputte
    • Zeshin van der Plas
  • Nieuws
  • Contact
    • Steun het BD
    • Mailinglijst
  • Series
    • Boeddha in de Linie
    • De werkplaats
    • Recepten
    • De Linji Lu
    • De Poortloze Poort
    • Denkers en doeners
    • De Oude Cheng
    • Meester Tja en de Tao van Niet-Weten – alle links
    • Fabels door Goff
    • Cartoons van Ardan
    • Tekeningen Sodis Vita
    • De derwisj en de dwaas
  • Over ons
    • Redactiestatuut van het Boeddhistisch Dagblad
    • Redactieformule van het Boeddhistisch Dagblad
  • Privacy

Home » Boeddhisme » Het jaar 2025 – dag 21 – boeddha en de oorlog

Het jaar 2025 – dag 21 – boeddha en de oorlog

21 januari 2025 door Joop Ha Hoek

Onder de kop ‘Boeddha rukt op bij de krijgsmacht. ‘Het is een misvatting dat boeddhisme pacifistisch is’ verscheen afgelopen zaterdag in het dagblad Trouw een achtergrondverhaal over het werk van boeddhistische geestelijke verzorgers binnen de Nederlandse krijgsmacht.

Geïntrigeerd door de toch wel bijzondere kop boven het artikel -oprukken doet me denken aan de vernietigende wijze door het Russsiche leger in Oekraïne of het op agressieve wijze binnendringen in bestaande organisaties- en omdat ik me sinds de oprichting in 2020 van deze tak van boeddhistische geestelijke verzorging door Alie Rozendal steeds heb afgevraagd wat boeddhistische geestelijke verzorgers in godsnaam doen bij een organisatie die mensen opleidt tot het doden van andere mensen, ben ik het artikel gaan lezen.

Ik schrok van de inhoud, oneliners van de geïnterviewde boeddhistische geestelijke verzorgers om naar mijn mening het bestaan en werkwijze van dit onderdeel te rechtvaardigen. Hun job te rechtvaardigen. Ik bekeek de foto bij het artikel waarop Alie Rozendaal en Paul van Gogh te zien zijn in militair uniform -wiens brood men eet, wiens woord men spreekt?- en vroeg me af of boeddhistische geestelijke verzorgers in dienst bij Justitie, die het lijden proberen te verlichten van afgestraften, mensen die in de gevangenis hun straf uitzitten na veroordeeld te zijn, ook het uniform van bewaarders dragen.

Militairen die mediteren en stilteretraites bijwonen. Dat is steeds gewoner, sinds defensie ook een afdeling boeddhistische geestelijke verzorging heeft. ‘Er is veel behoefte aan verstilling’, zo luidt de aankondiging van het artikel.

Wat voor verstilling, waarop wordt gemediteerd? Om in de geest anders om te kunnen gaan met het doden van mensen? Dat af te zweren? Metta beoefenen? Geen ik en de ander? De oorlogsmachine te verlaten?

Het boeddhisme kent het fenomeen juist levensonderhoud, niet doden. Onthouding van: ‘doden’ panatipata veramani. Het is een van de koersen van handeling (kamma patha). De regel duidt op de onthouding van doden van elk voelend wezen (pani satta). Het principe van zich onthouden van doden, is gegrondvest in het feit dat elk voelend wezen het leven lief heeft en de dood vreest. Allen zoeken geluk en hebben een afkeer tot pijn.

Ik weet wet dat deze boeddhistische begrippen tegenwoordig naar behoefte opgerekt worden als het sommige betrokkenen beter uitkomt, verwijzen naar de boeddhistische geschiedenis van een paar duizend jaar terug, maar we leven nu in 2025, hun gedrag te rechtvaardigen: het vaderland verdedigen, normen en waarden verdedigen zeggen ze tegenwoordig, de aanvaller vernietigen, maar het doden van mensen blijft het doden van mensen, zelfs de opleiding daartoe is verwerpelijk.

In onze gevangenissen zitten mensen die tot levenslang zijn veroordeeld wegens het doden van andere mensen. Moord en doodslag. Voor hen gelden kennelijk andere wettelijke normen dan voor militairen die onder het oorlogsrecht vallen, door mensen bedacht om misdaden -het vermoorden van andere mensen- te rechtvaardigen.

Laat ik proberen te achterhalen waarop het bestaansrecht van de afdeling boeddhistische geestelijke verzorging in het leger zoals door de betrokkenen is geschetst is gebaseerd. Let wel, de boeddhistische.

De geestelijke verzorgers bij defensie uit verschillende tradities, dus ook de boeddhistische, dragen volgens defensie bij aan ‘het geestelijk welzijn van militairen, burgerpersoneel, veteranen en het thuisfront, en aan de moraliteit van de krijgsmacht als geheel’. Paul van Gogh zegt in het artikel in Trouw dat hij binnen zijn eenheid ‘500 à 600 man bedient. Daar ben ik niet per se boeddhist, maar in eerste instantie een nuldelijns hulpverlener.’

Alie Rozendal, hoofd van de dienst: ‘Meditatie werd altijd gezien als iets softs, zweverigs (…) er is veel behoefte aan verstilling, aan leren omgaan met de hectiek van het leven, zeker bij defensie. Bij ons gaat het veel over levensvragen, waar niet per se een behandeling voor is.’ Zij schrijft de populariteit van de BGV toe aan ‘het positieve imago van boeddhisme’ en het feit dat mindfulness ‘meer mainstream is geworden’.

Van Gogh in het artikel: ‘Het theoretische veld van boeddhisme, de boeddhistische psychologie, mensen snappen dat. Mensen hebben behoefte aan handvatten, zeker als het gaat om het trainen van de geest. Het boeddhisme biedt die. (…) Sommige mensen komen bij ons langs puur voor de mindtraining, omdat ze een betere militair willen te worden. Ze zijn welkom, maar komen dan vaak bedrogen uit. Het gaat bij ons minder om de ademhalingstechnieken en meer om het levensbeschouwelijke.’

Wat is dat een ‘betere militair worden’?  Wat is er levensbeschouwelijk aan het opleiden tot het doden van mensen? Met wat wordt de geest getraind? Het zijn loze woorden en begrippen in deze context.

Rozendal valt Van Gogh bij. ‘Ook al is dat niet ons doel, ik denk wél dat meditatieoefeningen je een betere militair maken. Dat je heldere, meer bewuste keuzes kunt maken en veel dichter bij de ervaring van het moment kunt zijn. Als je vanuit het boeddhisme kijkt, dan gaat het altijd over moraliteit. Bij ons is ethiek het uitgangspunt. En als je alleen maar mindtraining doet, dan heb je het eigenlijk niet over ethiek.’

Wat is dat ‘de ervaring van het moment’. Welk moment? Als je de trekker overhaalt om een mens te doden? Wat is er ethisch aan het doden van mensen, van een gebied een parkeerterrein maken, zoals een beroepsmilitair in mijn omgeving dat verwoordde. Wanneer ben je een ‘betere’ militair? Na het volgen van een cursus van deze twee verzorgers?

In het artikel in Trouw wordt de vraag gesteld: Geweldloosheid, of ahimsa, is een belangrijke waarde binnen het boeddhisme. Zijn er dan geen ethische bezwaren om als boeddhist binnen een krijgsmacht te werken? ‘Wij zijn als BGV’ers sowieso non-combattant. Maar het is een misvatting dat boeddhisme pacifistisch is’, stelt Rozendal.

Boeddhisme is niet per se pacifistisch? Dat blijkt duidelijk uit de moordpartijen in het overwegend boeddhistische Birma, waar hele dorpen van niet-boeddhisten zijn platgebrand, kinderen en vrouwen zijn vermoord door ‘boeddhistische militairen’. En de misdragingen van Japanse soldaten in de Tweede Wereldoorlog. Moeten weliswaar verschrikkelijke uitzonderingen de regel zijn? Moeten we daar ons achter verschuilen, in berusten?

Rozendal schikt zich in die stelling, waarom? Is het dan geen tijd om het boeddhisme wel pacifistisch te maken? Metta, compassie, de middenweg. Juist handelen, een eind maken aan het moorden en bloed vergieten. Zou zij dat niet moeten uitdragen?

In haar uniform en rang en als boeddhist is zij de aangewezen persoon om in de contacten met militairen duidelijk te maken dat het doden van mensen hen niet toekomt. Dat er een eind moet komen aan oorlogen en wapenhandel. Aan militairisme. Dat dat verderfelijke en misdadige handelingen en instellingen zijn. Ziekenhuizen zitten te springen om personeel.

Hans de Booij zegt dat boeddhisten geen oorlog voeren, dat dat geen boeddhisten zijn. Ik steun die opvatting, ook als het gaat om ondersteuning van die daders door boeddhistische geestelijke verzorgers. Die horen niet bij defensie, vroeger heette dat het Ministerie van Oorlog.

‘Doden is niet per se iets immoreels’, stelt Van Gogh. ‘Soms red je heel veel levens door één leven te nemen. Er zijn genoeg van dat soort dilemma’s terug te vinden in boeddhistische teksten. Een krijgsmacht is onderdeel van een samenleving, ik vind niet dat we daar als boeddhist dan boven moeten staan. Militairen maken vieze handen en daarvoor mogen we ze dankbaar zijn.’

Boeddhistisch geestelijk verzorger bij defensie is ook een beroep met een flink salaris. Volgens een opgave van nl.jooble verdient een BGV’er bij defensie € 50.952.- per jaar.

Moge iedereen gelukkig zijn, met name jij.
Vrede en alle goeds, zeggen de Franciscanen.
Moedig voorwaarts!

BIJSLUITER: het lezen van deze columns kan leiden tot groot geestelijk ongemak,  woedeaanvallen, depressies, onbeheerst gedrag, angstaanvallen, maagzuur, zweten, ongeloof, twijfel aan eenieder, straatvrees, lange tenen en het geloof in het eigen gelijk. Bij de lezers. Scheldpartijen en een onbedwingbare drang om te reageren zijn waargenomen. Sommigen willen mij corrigeren. Of bedanken. Of prijzen. De drang om in verzet te komen is waargenomen, het abonnement op te zeggen. Sommigen besluiten de krant niet meer te lezen, of te boycotten. Er kwaad over te spreken. Te janken of te vloeken. De straat op te gaan om te demonstreren maar niet weten waartegen. Het boeddhisme de rug toe te keren.  Of aan de drugs te gaan. En zo gaat het maar door.

Categorie: Boeddhisme, BUN - Boeddhistische Unie Nederland, Columns, Geluk, Joop Hoek, Krijgsmacht, Media, Mensenrechten, Zorg Tags: Alie Rozendal, bgv, defensie, Hans de Booij, opheffen, Paul van Gogh

Lees ook:

  1. Nu ook boeddhistische geestelijke verzorgers bij Defensie
  2. Het jaar 2020 – dag 175 – kolonelswedde
  3. Boeddhistische geestelijke verzorging bij defensie
  4. Het jaar 2023 – dag 280 – blaartrekkendehellen

Elke dag het BD in je mailbox?

Elke dag sturen we je een overzicht van de nieuwste berichten op het Boeddhistisch Dagblad. Gratis.

Wanneer wil je het overzicht ontvangen?

Lees Interacties

Reacties

  1. G.J. Smeets zegt

    22 januari 2025 om 12:56

    Met alle respect, Joop, maar dit is een flauwe ‘dag 21’ waarin je moraliteit en ethiek door elkaar haalt. Als ik je goed begrijp moet volgens jou een zelfverklaarde boeddhist geen belasting te betalen want daarmee financiert hij het leger. Of zie ik iets over het hoofd?

  2. Theo Grens zegt

    22 januari 2025 om 16:52

    Interessant in deze context is denk ik ook de betrokkenheid van defensie bij het ondersteunen van het Israëlisch leger bij hun genocide in Gaza. Voor geld (betaalde baan) is alles geoorloofd binnen het georganiseerde Nederlands boeddhisme.

  3. Ujukarin zegt

    23 januari 2025 om 18:03

    Het is mooi geschreven maar nog steeds gebaseerd op fundamenteel onjuist begrip van boeddhisme. Sterker nog, het concept van pacifisme/ahimsa wordt geprojecteerd op de leer van Boeddha terwijl het daar slechts losjes mee verwant is.

    Boeddhisme, met zijn basis van Metta, zal geweld nooit ondersteunen als dat agressief is – om iets te bereiken dat te maken heeft met grijpen, nemen wat niet gegeven is, met anderen dwingen jouw waarden te gaan aannemen. Doch alleen als het ‘defensief ‘ is: de politie moet soms schieten (tekst verwijderd, reactie is te lang). We hebben een leger dat momenteel vooral VN-vredesmissies (…) maar ook bedoeld is om onze eigen vrijheid en waarden te beschermen (…)afhankelijk van wie nu weer eens Nederland zou willen overheersen.
    En al sinds de dagen van de PSP heb ik moeite met loze kreten als “juist handelen, een eind maken aan het moorden en bloed vergieten. ….in de contacten met militairen duidelijk te maken dat het doden van mensen hen niet toekomt. Dat er een eind moet komen aan oorlogen en wapenhandel. Aan militairisme.”
    Het is een holle kreet. Eenzijdige ontwapening werkt gewoon niet (…) Het is simpelweg je struisvogelkop in het zand steken en ontkennen dat er dreiging is, die echt niet weggaat omdat wij vinden dat men ons niet zou mogen bedreigen.

    Juist door een, zo bescheiden mogelijke, groep mensen te hebben die de heldenmoed heeft onze samenleving te beschermen tegen krijgsheren-van-binnenuit en dictators-van-ijzeren-gordijnlanden bescherm je onze vrijheid en houd je de samenleving geweldsarm. Daaraan dragen boeddhisten inclusief de BGV, met het mentaal steunen van de helden/heldinnen die dat voor de ander over hebben, graag bij!
    (…)

    Met gevouwen handen,

    • Joop Ha Hoek zegt

      24 januari 2025 om 11:11

      De column ging over of je mensen die bereid zijn om te doden, jou dood te schieten, als boeddhistisch geestelijk verzorger moet begeleiden ‘er een betere militair van maken’. Waarom niet oproepen tot het einde van geweld, het ‘legitiem’ doden van mensen, wereldwijd, als boeddhistische gemeenschap. Wat is daar mis mee? Waarom geweld prediken? Stop de oorlogen, stop de wapenhandel, stop het doden.

Primaire Sidebar

Door:

Joop Ha Hoek

Joop Ha Hoek, volger van de dhamma en redacteur. 
Alle artikelen »

Agenda

  • Agenda
  • Geef je activiteit door

Ochtend- of avondeditie

Ochtend- of avondeditie ontvangen

Abonneer je

Elke dag gratis een overzicht van de berichten op het Boeddhistisch Dagblad in je mailbox.
Inschrijven »

Agenda

  • 10 februari 2025
    Zen Spirit studiegroep 'Het verborgen licht'-vanaf 10 februari 2025
  • 2 mei 2025
    Phowa Studieweek
  • 9 mei 2025
    Seminar Tenzin Wangyal Rinpoche
  • 12 mei 2025
    Maandagochtend meditatie in Amsterdam-West
  • 13 mei 2025
    Verdiepingsbijeenkomst Hand in hand met de Boeddha
  • 13 mei 2025
    Dinsdagavond op even weken samen mediteren in Almere Buiten
  • 13 mei 2025
    Oude boeddhistische inzichten voor geslaagde moderne relaties
  • 13 mei 2025
    Oude boeddhistische inzichten voor geslaagde moderne relaties
  • bekijk de agenda
  • De werkplaats

    De werkplaats.

    Boeddhistische kunstenaars

    Artikelen en beschrijvingen van en over het werk van boeddhistische kunstenaars. Lezers/kunstenaars kunnen zich ook aanmelden met hun eigen werk.
    lees meer »

    Pakhuis van Verlangen

    In het Boeddhistisch pakhuis van verlangen blijven sommige teksten nog een tijdje op de leestafel liggen.

    Weet jij wat een anker is? Test jezelf!

    Hans van Dam - 2 mei 2025

    Deel 3 van een 5-delig dwaalgesprek over de mystieke roos.

    ‘Het leven zelf is zazen’

    Wim Schrever - 28 april 2025

    De grote tragedie hier in het Westen is dat we onze eigen spirituele traditie zo snel hebben opgegeven en met het badwater -de religie- ook het kind -de spiritualiteit- hebben weggegooid. Terwijl een mens fundamenteel nood heeft aan spiritualiteit, aan zingeving.

    Geschiedenis als wapen deel 1

    Kees Moerbeek - 20 april 2025

    President Vladimir Poetin zei in 2014: ‘Onze collectieve herinnering bepaalt onze cultuur, onze geschiedenis en onze tegenwoordige tijd. En onze toekomst zal worden gevormd aan de hand van onze historische ervaring.’ Hij is het zelf die actief deze herinnering en ervaringen vorm geeft en propageert. Ivo van de Wijdeven schrijft dat in de Sovjettijd er nog werd gegrapt dat het land een zekere toekomst had, maar een onvoorspelbaar verleden. Onder Poetin is Ruslands geschiedenis als in beton gegoten. Er is maar één historische waarheid en deze is verankerd in de grondwet en de Nationale Veiligheidsstrategie.

    Jaloerse goden te slim af – de geschiedenis de baas…?

    gastauteur - 13 april 2025

    Hongersnood in een hermetisch afgesloten kuststrook die onwillekeurig aan de vernietigingskampen van weleer doet denken, besmet met meer dan een zweem van genocide… Regeert Adolf Hitler over zijn graf heen? Want bestaat Israël niet bij diens gratie? Zou zonder die bittere nazi-erfenis Palestina als land van drie monotheïstische religies niet nog gewoon zo heten? Is de grond er niet vervloekt, juist door godsdiensten die, gevoed vanuit één fictieve bron, vervolgens als protestbeweging steeds in chronologische volgorde aan haar voorgangster ontspruiten, waarmee de kiem voor een eeuwigdurende vete om de absolute waarheid is gelegd? En claimt niet elk van deze broeder- of zusterstromingen dat stuk met hun aller bloed doordrenkte aarde, aanvankelijk voor Abrahams JHWH, vervolgens voor Jezus’ Vader en ten slotte voor Allah – drie godheden die, in verbitterde onderlinge jaloezie verwikkeld, strijden niet alleen om religieuze hegemonie, maar ook om de profane en politieke macht?

    Wat is quiëtisme?

    Hans van Dam - 27 maart 2025

    Over het stillen van de wil.

    Meer onder 'pakhuis van verlangen'

    Footer

    Boeddhistisch Dagblad

    over ons

    Recente berichten

    • Het pad uit het woord
    • Het jaar 2025 – dag 128 – eigen vrijheid eerst
    • Boeken – De Vallei van Troost
    • ‘Gebruik de rechter niet als zondebok voor falend beleid’
    • Boeddha’s pleegmoeder is een voorbeeld voor boeddhisten op Moederdag

    Reageren

    We vinden het geweldig om reacties op berichten te krijgen en op die manier in contact te komen met lezers, maar wat staan we wel en niet toe op de site?

    Over het BD

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten.
    Lees ons colofon.

    Zie ook

    • Contact
    • Over ons
    • Columns
    • Reageren op de krantensite

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten. Lees ons colofon.