‘Ons rechtssysteem werkt omdat ú ons de rechtsprekende macht gunt.’ Dit stelt Henk Naves (voorzitter Raad voor de rechtspraak) in het vandaag gepubliceerde jaarverslag van de Rechtspraak. Rechters zijn onafhankelijk en voor het leven benoemd, schrijft Naves in zijn jaarbericht. Dit wapent hen tegen invloed van buitenaf als zij een objectief oordeel moeten geven in een zaak. Dat betekent dat de samenleving een deel van haar controle uit handen geeft. Daarom is het belangrijk dat de Rechtspraak in de spiegel durft te kijken en het lef moet hebben om zelf haar grootste criticus te zijn, vindt de voorzitter van de Raad.
Henk Naves
‘Wees trots op wat we gezamenlijk hebben bereikt en kom op voor de rechtsstaat’
Het verhaal van onze rechtsstaat moet vaker en nadrukkelijker worden verteld. Dit zei Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, vandaag in zijn nieuwjaarstoespraak. Volgens hem staan we er niet vaak genoeg bij stil dat het bijzonder is dat in Nederland mensen niet willekeurig worden opgepakt of bezit zomaar wordt onteigend. Naves: ‘De achilleshiel van een vrij en welvarend land is dat je gewend raakt aan dat wat er is.’ Het verhaal van de rechtsstaat, de betekenis ervan voor het leven van mensen en de samenleving als geheel, is volgens hem iets om trots op te zijn. En de moeite waard om te beschermen.
‘Gebruik de rechter niet als zondebok voor falend beleid’
Rechtspraak roept politici op om vertrouwen in rechters en rechtsstaat niet te ondermijnen.
‘Schaf rol minister bij benoemingen Raad voor de rechtspraak af’
‘Gelukkig is het vertrouwen in de rechter nog altijd hoog,’ stelt Naves in zijn toespraak. Maar de voorzitter van de Raad is er niet gerust op dat dit altijd zo blijft omdat een groep mensen zich in onze samenleving niet meer vertegenwoordigd en zelfs benadeeld voelt. Hij roept de staatsmachten en andere instituties daarom op het belang van de rechtsstaat meer uit te dragen en het geloof hierin te beschermen.
‘Het is belangrijk dat rechters zich bewust blijven van invloed vooroordelen’
Onderzoek van journalistenplatform Investico en NOS op 3 wijst op verschillen in opgelegde straffen tussen groepen mensen. Zo hebben laagopgeleide verdachten met een migratieachtergrond meer kans op een gevangenisstraf dan hoogopgeleide verdachten zonder migratieachtergrond. Dit ligt in lijn met het beeld dat eerdere onderzoeken laten zien. Vaak zijn er rationele verklaringen te geven voor de geconstateerde verschillen. Zo maakt het voor rechters veel uit of iemand bijvoorbeeld al eerder in de fout is gegaan en leggen rechters – als dat past bij het misdrijf – sneller een taakstraf op aan iemand met een baan omdat het verlies daarvan door een gevangenisstraf moet worden voorkomen, in het belang van de dader én samenleving. Ook heeft het weinig zin om een boete op te leggen aan iemand die deze niet kan betalen. Een gevangenis- of taakstraf ligt dan juist weer meer voor de hand.
