Voorzitter Raad voor de rechtspraak over het vertrouwen van de samenleving
‘Ons rechtssysteem werkt omdat ú ons de rechtsprekende macht gunt.’ Dit stelt Henk Naves (voorzitter Raad voor de rechtspraak) in het vandaag gepubliceerde jaarverslag van de Rechtspraak. Rechters zijn onafhankelijk en voor het leven benoemd, schrijft Naves in zijn jaarbericht. Dit wapent hen tegen invloed van buitenaf als zij een objectief oordeel moeten geven in een zaak. Dat betekent dat de samenleving een deel van haar controle uit handen geeft. Daarom is het belangrijk dat de Rechtspraak in de spiegel durft te kijken en het lef moet hebben om zelf haar grootste criticus te zijn, vindt de voorzitter van de Raad.
In 2025 namen rechters zo’n 1,5 miljoen beslissingen. Naves: ‘Je kunt zeggen dat de rechter die macht is toebedeeld, ons systeem nou eenmaal zo werkt en dat daarmee de kous af is. Zo werkt het gelukkig niet.’ Op de vrijheid die de samenleving aan de rechter geeft om onafhankelijk en onpartijdig een objectief oordeel te vellen, volgt volgens hem dat de Rechtspraak moet begrijpen wat er in de samenleving leeft. Bijvoorbeeld door aan rechtzoekenden en professionals te vragen hoe zij denken dat de Rechtspraak kan verbeteren, maar ook door zelf kritische vragen te durven stellen.
Moeilijke vragen
Naves: ‘Doen we dingen omdat we er echt achter staan, of vooral omdat we het altijd zo hebben gedaan?’ Het laatste was in zijn ogen een van de oorzaken van de toeslagenaffaire. ‘Ik vind dat we de harde lessen die we daaruit hebben getrokken nog veel breder kunnen toepassen.’ Als voorbeeld werpt de voorzitter van de Raad een aantal vragen op. Over het hoge aantal verdachten dat in voorlopige hechtenis wordt geplaatst en de effectiviteit van korte gevangenisstraffen. En over de invloed van onbewuste vooroordelen en de omgang met zaken waarbij er sprake is van intieme terreur of femicide. ‘Als we onszelf deze vragen durven stellen, denk ik dat we recht doen aan het vertrouwen dat de samenleving in ons heeft.’
Knelpunten
Net als voorgaande jaren wordt ook in het vandaag gepubliceerde jaarverslag aandacht besteed aan knelpunten in wetgeving en de uitvoering van wetten en regels die kunnen leiden tot onrechtvaardige situaties. Dit jaar wijst de Rechtspraak onder meer op de problematische gevolgen van het stikstofdossier voor direct betrokkenen. Ook is er aandacht voor de aanhoudende tekorten in de jeugdketens, waardoor jongeren niet de hulp krijgen die ze nodig hebben.
‘Toen wij een paar jaar geleden begonnen met het benoemen van dit soort knelpunten, vonden we dat best spannend. Traden we hiermee niet buiten onze verantwoordelijkheid als staatsmacht?’ Die angst bleek ongegrond. De adviezen van de Rechtspraak leiden regelmatig tot constructief overleg met de andere staatsmachten. Naves: ‘Zo wordt onrecht aangepakt, of in ieder geval in beeld gebracht.’
