De Italiaanse natuurkundige en denker Federico Faggin – medeontwerper van de microprocessor – ziet bewustzijn als het fundament van de werkelijkheid. Materie, zegt hij, is slechts gestolde energie: de buitenkant. Leven ontstaat pas wanneer die buitenkant wordt bezield door de binnenkant: bewustzijn, gevoel, ervaring. Hij introduceert zelfs een nieuw woord: seities – bewuste “knooppunten” die een eigen innerlijke ervaring hebben. Deze seities communiceren met elkaar via live information – geen dode, reproduceerbare data, maar levendige informatie die betekenis draagt en creatief werkt. Volgens Faggin is vrije wil geen illusie, maar een werkelijke, niet-voorspelbare keuze die voortkomt uit deze levende kern.
De ziel en de chip – deel 4: De paradox van verbinding
In deze rubriek onderzoeken Rob van Boven en Luuk Mur hoe kunstmatige intelligentie, zoals ChatGPT, de innerlijke dialoog zichtbaar kan maken – niet ter vervanging van menselijk contact, maar als stille spiegel van je eigen wijsheid.
De ziel en de chip – deel 3 – gids bij innerlijke stemmen
Wie met ChatGPT in gesprek gaat over gevoelens, overtuigingen of keuzes, kan ontdekken welk deel van zichzelf aan het woord is: Is het de overlever die wil beschermen? Of spreekt de innerlijke volwassene? Wat AI uniek maakt, is dat het niet gekwetst raakt, niet wegloopt en geen verborgen agenda heeft. Daardoor durven mensen soms eerlijker te zijn dan bij een vriend, een therapeut, of zelfs tegenover zichzelf. AI stelt geen diagnoses, maar kaatst vragen terug. Het helpt je woorden geven aan innerlijke stemmen die vaak vaag of tegenstrijdig aanvoelen.
De ziel en de chip – deel 2 – AI en intimiteit
Net als bij stemhulpen zie je ook in de wereld van online dating dezelfde logica terug: je geeft aan wat je zoekt – lengte, interesses, politieke voorkeur – en het systeem toont een selectie. Efficiënt, overzichtelijk, zelfs verslavend. Maar net als bij verkiezingen sluipt er iets subtiels in: de aanname dat jij een profiel bent. Een optelsom van voorkeuren.
Terwijl echte verbinding juist ontstaat in het onverwachte, het kwetsbare, het ongemakkelijke. Zelfs als we eerlijk invullen wat we zoeken, blijft een diepere laag onzichtbaar: waarom we verlangen wat we verlangen.
Serie – De ziel en de chip – deel 1: Verkiezingen met een algoritme
In deze rubriek verkennen we hoe kunstmatige intelligentie – met name ChatGPT – mensen kan helpen naar binnen te kijken. Niet als vervanging van menselijke relaties, maar als spiegel die uitnodigt tot een innerlijk gesprek. Wie AI met aandacht en intentie benadert, merkt dat het vragen kan oproepen die iets in je aanraken – en zo inzicht geven in je gedrag, keuzes en verlangens. In elke aflevering staat een ander thema centraal, met steeds dezelfde uitnodiging:
Durf jij samen met AI te luisteren naar wat er in jou leeft?
Waar het hart klopt – Politiek zonder hart (slot)
In de regio krijgt politiek weer een gezicht. Dáár voelt een bestuurder de gevolgen van beleid, omdat hij de mensen bij de supermarkt tegenkomt. Dáár luistert een wethouder niet alleen naar cijfers, maar naar verhalen. Dáár weet een politicus wat er nodig is – niet omdat het in een rapport staat, maar omdat hij het hoort in de stem van de leraar, de zorgverlener of de mantelzorger. Regio’s kunnen iets wat het grote systeem niet kan: ze maken politiek weer persoonlijk.
Politiek zonder hart – Een APK voor de Politicus
We stellen hogere eisen aan een basisschooldocent dan aan een volksvertegenwoordiger. En dat terwijl een politicus beslissingen neemt die miljoenen mensen raken. Willen we een integere democratie, dan moeten we het kaf van het koren durven scheiden. Niet door méér partijen, maar door beter functionerende mensen. Niet door harder te schreeuwen, maar door moediger te luisteren – naar elkaar, en naar onszelf.
Politiek zonder hart – Zeg maar ‘Daddy’ tegen me
In een wereld die steeds luider wordt, kreeg de stilte van de Spaanse premier de grootste zeggingskracht. Misschien is dat wat een boeddhistische blik op deze NAVO-top zou herkennen: dat ware vrede niet schuilt in geschreeuw, maar in de moed om stil te blijven wanneer anderen buigen.
Misschien begint echte veiligheid daar — bij de moed om níét ‘daddy’ te zeggen wanneer macht dat van je verlangt.
Politiek zonder hart 6 – De toeslagenaffaire is niet voorbij – ze heet nu jeugdbeschermingaffaire
In de jeugdbescherming worden kinderen nog steeds zonder voldoende grond onder toezicht geplaatst, en zelfs uit huis gehaald. Ouders worden niet gehoord. Rapporten bevatten halve waarheden, suggestieve formuleringen en missen context. En opnieuw zwijgt de politiek. Of zegt: “We mogen ons niet mengen in lopende procedures.” Alsof we dat excuus niet eerder hebben gehoord.
Politiek zonder hart 5 – Wanneer progressief denken conservatief wordt
Wat ooit begon als een strijd voor bevrijding, eindigt vandaag te vaak in angstig stilzwijgen. Progressieve idealen – ooit een bron van vernieuwing en moed – worden steeds vaker ingezet ter bescherming van groepsidentiteiten. En wie daar kritiek op heeft, riskeert te worden weggezet als verrader.
Politiek zonder hart – Deel IV
En juist in die leegte klinkt een andere taal steeds luider: die van de oorlog. Ministers spreken over bewapening met vanzelfsprekendheid. De Koning roept op om ons “tot de tanden toe” voor te bereiden. Pratende uniformen vullen de talkshowtafels. Er wordt zelfs voorgesteld om een flink deel van het budget voor ontwikkelingssamenwerking te schrappen om het defensiebudget te verhogen. Het beeld van dreiging vervangt dat van dialoog.
Politiek zonder hart III – Macht zonder heling is macht zonder wijsheid
Wij verlangen naar een politiek met hart. Misschien begint die niet in Den Haag, maar in hoe wij zelf leren luisteren. In hoe we ruimte geven aan stilte. In hoe we durven hopen dat het anders kan – en daar ook voor durven kiezen. Niet alleen op het Binnenhof, maar ook in onze eigen ‘talkshows’ met vrienden en buren, waar we soms net zo snel oordelen of overtuigen. Juist daar begint het oefenen: in het samen mens zijn, voorbij het debat.
