Oorlogen, autocraten, migratie, klimaatcrisis, absurde rijkdom… Hoe meer de wereld in chaos verkeert, des te nijpender wordt de vraag naar je eigen identiteit. Wie ben ik en wie blijf ik, in zoveel verwarring? Functioneert mijn identiteit nog steeds als mijn kompas? Of schudt de chaos mijn eigen identiteit zo hevig door elkaar, dat ik tamelijk stuurloos ben? Of, positiever, daagt de chaos mij uit tot een bewust resetten van mijn identiteit, waardoor het me bij alle verwarring toch lukt oost en west uit elkaar te houden?
Vrijdag Zindag – Absurd normale chaos
In het kapitalistische economische systeem levert de overdracht van een artikel of het verlenen van een dienst geld op. Winst is het verschil tussen kosten en prijs. Zelfs als naastenliefde een kernwaarde is, kan de naaste zonder enige discussie ‘bron van winst’ zijn. Transacties horen erbij. Immers, iedereen moet kunnen leven. Maar het wordt absurd als de winst zo groot is dat de ontvanger duizenden levens nodig zou hebben om het vergaarde vermogen te besteden. Ergens onderweg naar die rijkdom moeten andere mensen teveel hebben betaald. Niet iedereen vindt dat echter absurd.
Vrijdag Zindag – mijn wereld en de grote wereld
Wereld’: hetzelfde woord dient om mijn eigen werkelijkheid èn die van de hele mensheid aan te duiden. Dat is zowel overmoedig als overtrokken. Hebben mijn minimale context en die maximale iets gemeenschappelijk waardoor ik er hetzelfde etiket op kan plakken? Trump lijkt er, als zelfbenoemde wereldregisseur, geen moeite mee te hebben om zichzelf uit te vergroten, maar ik wel.
Vrijdag Zindag – grip op machteloosheid
Kunstmatige intelligentie wordt als nieuwe remedie ingezet voor het falend kapitalisme. De ingebouwde bankencrisis, de klimaatschade, en de onbeheersbaarheid van deze techniek kondigen de volgende mislukking van deze betekenistoekenning aan. A-I kaapt onze zingeving.
Vrijdag Zindag – Ik ben een outsider
Zomaar een zaterdag, met twee ervaringen die mij bewust maken van mijn positie als outsider. Bij veel van wat ik als deelnemer in de samenleving doe, heb ik zo ongeveer alles onder controle en geldt het perspectief van de insider. Ik weet hoe ik me moet gedragen. En dan ineens, binnen een paar uur, word ik twee keer hardhandig van insider tot outsider gemaakt. Ik moet onder ogen zien dat verbubbeld leef.
Vrijdag Zindag – Duizelingwekkend religieus
Als je tot je door laat dringen wat de mensheid aan religieuze ideeën en praktijken heeft voortgebracht, dan duizelt het je. Het meest merkwaardige daarbij is niet eens de hoeveelheid en de immense verscheidenheid. Het aparte is vooral dat de veelheid geen belemmering blijkt te zijn voor de eigen waarheid. De exclusiviteit lijdt niet onder de willekeur die hoort bij de keuzeruimte op de religieuze markt.
Vrijdag Zindag – Levenslessen dankzij een bittere sinaasappel
De eerste maanden van het jaar zijn er bittere Sevilla-sinaasappels te koop. Daar kun je heerlijke marmelade van maken. Nee, dit wordt geen aflevering van een kookrubriek. Ook deze keer gaat Vrijdag Zindag over spel, zingeving en macht. Maar de bittere sinaasappel nodigt uit tot een spel met betekenissen. Dat levert een paar levenslessen op.
VrijdagZindag – Hoopvolle marge
In deze fase van de wereldgeschiedenis verschuift er weer eens van alles. Een nieuwe wereldorde wordt gezocht. Enerzijds gebeurt dat met wapengeweld, bijbehorende slachtoffers en onbeperkt verderf. Alle on-woorden kunnen van stal gehaald: onmenselijk, onzeker, onbeschoft, onbeschaafd – vul zelf maar aan.
VrijdagZindag – Beschaving 2.0
Waar vind je in deze chaotische tijd gedrag dat beschaafd genoemd kan worden? Hoe beschaafd zijn we eigenlijk nog? Waar huist de beschaving die correcte omgangsvormen onderbouwt? Is dat misschien een typisch Europese vraag?
Vrijdag Zindag – Modern sprookje
Op een dag werd in een van de Supermachten een nieuwe Capo gekozen. Zijn naam was Troef. Hij won met de leuze ‘Speel de Troefkaart!’. Troef was zijn hele leven makelaar in wolkenkrabbers geweest, en had daar stevig mee verdiend, hoewel niet altijd op een nette manier. Hij vond de tijd gekomen om Capo te worden. Wat hij van zakendeals had begrepen, wilde hij in de politiek toepassen.
Vrijdag Zindag – vreze op aarde
Als volwassenen hun conflicten oplossen met wapengeweld, geldt de weerloosheid van een kind.
Vrijdag Zindag – De ware religie
Stel, je identificeert je met een religie. Denk je dan wel eens aan al die andere religies? Komt dan de vraag op of jouw groepering per saldo toch de ware religie vertegenwoordigt?
De baarden van Sint en God
Sint en God hebben iets gemeenschappelijks. Allebei zorgen ze voor beloning en straf. Beiden stelt men zich voor als bebaarde oude mannen. Maar daar houdt de vergelijking wel ongeveer op.
Vrijdag Zindag – Overeenkomsten maken het verschil
De polarisatietrend typeert onze tijd. Twee verkiezingscampagnes versterkten de neiging om verschillen breder uit te meten dan overeenkomsten. Maar hoe krijgen overeenkomsten weer hun plek in het publieke debat? Voorvraag: welke keuzes maken mensen in hun betekenisgeving, vanuit welke waarden, en binnen welke machtsverhoudingen?
Vrijdag Zindag – Wereldherfst?
Er is breed onbehagen over hoe het met de wereld gaat. Zitten we in een tijdelijke dip, een tussenfase zoals wel eerder voorkwam? Hebben we over een jaar of wat het lek wel weer boven? Of is er iets zo radicaal mis dat het grootschalig en wereldwijd onvermijdelijk fout loopt?
Vrijdag Zindag – is AI van betekenis?
De enorme investeringen geven geldschieters macht over de betekenismachine. Regeringen hebben belang bij wat er uit komt. Landen die achteraan lopen in de ontwikkeling zijn afhankelijk van grootmachten als de VS en China. Tech-bazen vinden dat autocratie beter bij de expansie van hun AI-ondernemingen past dan democratie met al haar beperkende regelingen. Machtskaders komen mee met de betekenismachine.
Vrijdag Zindag – Dubbel perspectief
Mensen denken ogenschijnlijk het ene na het andere. Als je dít doet, is dát wat er gebeurt. Oorzaken brengen je bij gevolgen. Zo kunnen we ook redelijk voorspellen wat gaat komen. Maar is opeenvolgend denken het enige? Toch niet.
Vrijdag Zindag – Democratie verwordt tot personacratie
Geen persona Dick Schoof, de topambtenaar die nog steeds onze premier is, heeft als overheidsdienaar niet de persoonlijkheid van de politieke persona. In de campagne is hij afwezig, ook al staat het beleid van zijn kabinet ter discussie. Frans Timmermans heeft zijn eigen conclusies getrokken. De rol van persona lag hem duidelijk niet, en dat siert hem. Net als Job Cohen in eerdere tijden. De democratie is door het vertrek van zulke mensen weer een stap dichter bij de personacratie.
Vrijdag Zindag – Mijn kieswijzer
Er zijn heel veel manieren om te besluiten welke partij volgende week woensdag je stem krijgt. In de ideale democratie zou je de partijprogramma’s bestuderen en eerder parlementair gedrag nagaan. Dat zou tot de meest verantwoorde keuze moeten leiden. Maar vaker gaat het anders.
Dan is bijvoorbeeld de persoon bepalend, of dat ene verkiezingsthema, of een voorval in een debat of talkshow. Of gewoon een partijlidmaatschap en de macht der gewoonte.
Vrijdag Zindag – Raad van State geeft verkeersinformatie
De aanstaande verkiezingen veroorzaken veel botsingen in het land. Nogal wat bestuurders houden zich niet aan de regels voor het maatschappelijk verkeer. Er is intussen sprake van een verkeersinfarct. Volgens sommigen staat het land al een jaar stil. Gezien deze situatie heeft de Raad van State de filemeldingen overgenomen van de ANWB.
Vrijdag Zindag – Wat heeft dít te betekenen?
In de Verenigde Staten is nu een president aan de macht die bekend staat om zijn wispelturigheid. Analisten hebben er een dagtaak aan om de betekenis van zijn uitspraken te duiden. Wat bedoelt hij in vredesnaam – soms in Godsnaam? Wat bij deze president voor complicaties zorgt, is dat hij anderen beticht van het verspreiden van nepnieuws, terwijl hij daar zelf in grossiert. De betekenis is dan zoek. Factcheckers staan erbij en kijken ernaar.
Vrijdag Zindag – ‘OK’ of ‘Hmm?’
Wat kunnen mensen toch veel bij elkaar bedenken. Soms reageer je: ‘OK’. En soms frons je: ‘Hmm?’. Zo gaat dat sinds Homo Sapiens uit de evolutie tevoorschijn kwam. De laatste tijd denk ik vaker ‘Hmm?’ dan ‘OK’. En dat terwijl anderen juist ‘OK’ zeggen.
Vrijdag Zindag – voortschrijdend inzicht
Heb jij dat ook? Je bent met iets doende, en dan ineens, met een floep-effect, levert een brain wave een inzicht dat je niet eerder hebt gehad. Je vraagt je vervolgens af waarom je iets dat zo voor de hand ligt niet eerder hebt opgemerkt. Ik ervoer dat bij het schrijven van de voorlaatste Vrijdag Zindag, over de vraag of God een autocraat is.
Vrijdag Zindag – Oorlogsweken
Hoe kun je de Verlichting door je cultuur laten gaan en dan toch oorlog in je repertoire houden? Hoe redelijk is het om oorlog te voeren? Sinds de oertijd is oorlog deel van mensencultuur en blijft hardnekkig aanwezig. De huidige oorlogen illustreren de voortgaande onredelijkheid. Ander perspectief Moord is normaal gesproken verboden, in oorlogstijd normaal. […]
