Een vraag- en antwoordspel
In Kameroen, Gabon en Equatoriaal-Guinea woont een Afrikaans volk, de Fang, met een lange orale traditie.
De geschiedenis van de Fang is vastgelegd in een 48 uur durend epos vol refreinen voor zanger en koor, de mvett, tevens de naam van een daarbij gebruikt tokkelinstrument.
In het hoofdstuk ‘Het vellen van de olifant’ schrijft auteur en journalist Jan Brokken:
De mvett is een vraag-en-antwoordspel.
Is het leven rechtvaardig? vraagt de zanger.
Ja, antwoorden de toehoorders in koor.
Is het leven rechtvaardig? vraagt de zanger weer.
Nee, antwoorden de toehoorders in koor.
Laten we zingen ja en nee, stelt de zanger voor.
Laten we zingen ja en nee, antwoorden de zangers in koor.
Dat is het begin van de dialoog.
(Bron: ‘De wil en de weg’, Jan brokken, 2006.)
Geïnspireerd door de mvett heb ik een pentalogisch levensvragenlied geschreven, getiteld Tja en Amen.
Pentalogica is een vijfwaardige logica, een uitbreiding van de vierwaardige Indiase tetralogica (waar, onwaar, waar en onwaar, waar noch onwaar) met de waarde ‘onbepaald’. In het Levensvragenlied hebben de vijf waarden de schijngestalten ja, nee, ja en nee, ja noch nee, tja aangenomen.
De coupletten van het Levensvragenlied bestaan uit vijf regels en worden afgesloten met het woord ‘amen’, uitgesproken door de voorzanger. Amen is het slotwoord van joodse, christelijke, islamitische gebeden en betekent ‘het zij zo’.
Nam ik alle denkbare levensvragen op in dit lied, kwam er geen eind aan dit boek, dus ik heb me beperkt tot elf stuks, want elf is, je weet het al, het zottengetal.
Tja en Amen
Zanger: ‘Heeft het leven zin?’ Koor: ‘Ja!’
Zanger: ‘Ik vroeg, heeft het leven zin?’ Koor: ‘Nee!’
Zanger: ‘Heeft het leven zin, ja of nee?’ Koor: ‘Ja en nee!’
Zanger: ‘Heeft het leven zin, ja, nee, of ja en nee?’ Koor: ‘Ja noch nee!’
Zanger: ‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ Koor: ‘Tja.’
Zanger: ‘Amen.’
‘Hebben we een vrije wil?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, hebben we een vrije wil?’ ‘Nee!’
‘Hebben we een vrije wil, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Hebben we een vrije wil, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen.’
‘Is alles één?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, is alles één?’ ‘Nee!’
‘Is alles één, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Is alles één, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen.’
‘Is de mens in wezen goed?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, is de mens in wezen goed?’ ‘Nee!’
‘Is de mens in wezen goed, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Is de mens in wezen goed, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen.’
‘Is er een einde aan het lijden?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, is er een einde aan het lijden?’ ‘Nee!’
‘Is er een einde aan het lijden, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Is er een einde aan het lijden, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen.’
‘Heeft een hond de boeddhanatuur?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, heeft een hond de boeddhanatuur?’ ‘Nee!’
‘Heeft een hond de boeddhanatuur, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Heeft een hond de boeddhanatuur, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen.’
‘Is vorm leegte en leegte vorm?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, is vorm leegte en leegte vorm?’ ‘Nee!’
‘Is vorm leegte en leegte vorm, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Is vorm leegte en leegte vorm, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen.’
‘Is er een hogere werkelijkheid?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, is er een hogere werkelijkheid?’ ‘Nee!’
‘Is er een hogere werkelijkheid, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Is er een hogere werkelijkheid, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen.’
‘Bestaat God?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, bestaat God?’ ‘Nee!’
‘Bestaat God, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Bestaat God, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen.’
‘Is Jezus gestorven voor onze zonden?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, is Jezus gestorven voor onze zonden?’ ‘Nee!’
‘Is Jezus gestorven voor onze zonden, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Is Jezus gestorven voor onze zonden, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen.’
‘Is er leven na de dood?’ ‘Ja!’
‘Ik vroeg, is er leven na de dood?’ ‘Nee!’
‘Is er leven na de dood, ja of nee?’ ‘Ja en nee!’
‘Is er leven na de dood, ja, nee, of ja en nee?’ ‘Ja noch nee!’
‘Ja, nee, ja en nee, of ja noch nee?’ ‘Tja.’
‘Amen’.
Alternatieve levensvragen
Kunnen we iets weten?
Gaan alle religies over hetzelfde?
Is er zoiets als eeuwige wijsheid?
Is de waarheid voorbij de woorden?
Is alles liefde?
Is er een volmaakte staatsvorm?
Is het leven rechtvaardig?
Hebben we een ziel?
Zal er ooit vrede komen?
Is alles leeg?
Bestaat alles afhankelijk?
Bestaat verlichting?
Is er een waar zelf?
Is alles een illusie?
Is alles bewustzijn?
Is de waarnemer het waargenomene?
Is God in de dingen?
Zijn de dingen in God?
Zijn we goddelijk?
Bestaat de hemel?
Bestaat de hel?
Was Jezus de zoon van God?
Worden we wedergeboren?
Heeft alles een oorzaak?
Heeft de kosmos een begin?
Heeft de kosmos een einde?
Zijn er heiligen?
Is er een ethiek mogelijk die niet tot tegenstrijdigheden leidt?
Wat is onze bestemming?
Bestaan aliens?
Is technologie vooruitgang?
Moet ik me laten behandelen?
Is het beter om te kopen of te huren?
Moet ik kinderen nemen?
…
Jouw Levensvragenlied
Voel je vrij om je eigen Levensvragenlied te schrijven en maak het zo lang of zo kort als je wil.
Het lied is uiteraard alleen geschikt voor ja-neevragen, niet voor meerkeuzevragen en open vragen zoals ‘Wie ben ik?’ en ‘Waartoe zijn wij op aarde?’
Open vragen leiden tot open dialogen, daar kan je niet één twee drie een lied van maken. Je kan er wel vier vijf zes een Agnosereeks van maken, maar dat is al eens gedaan.
