Ooit meende ik precies te weten wat mensen voelden, dachten, wilden. Ze voelden wat ik dacht dat ik zou voelen in hun plaats. Ze dachten wat ik dacht dat ik zou denken in hun plaats. Ze wilden wat ik dacht dat ik zou willen in hun plaats. Zeker weten.
Voelde ik me eenzaam in gezelschap dan voelde iedereen zich eenzaam in gezelschap. Schrok ik me kapot van harde knallen dan schrok iedereen zich kapot van harde knallen. Werd ik gek van gillende kinderen dan werd iedereen gek van gillende kinderen. Wilde ik dood als ik niet meer kon dan wilde iedereen dood als hij niet meer kon. Zeker weten.
Maakte ik me zorgen over het nieuws dan maakte iedereen zich zorgen over het nieuws. Wilde ik liever spelen dan werken, dan wilde iedereen liever spelen dan werken. Vroeg ik me de hele dag af hoe mensen er onder hun kleren uitzien dan vroeg iedereen zich de hele dag af hoe mensen er onder hun kleren uitzien. Zeker weten.
Altijd dacht ik dat ik wist wat goed was voor mensen en wat slecht voor ze was. Mijn problemen waren hun problemen, mijn oplossingen hun oplossingen. Zeker weten.
Langzaam, veel te langzaam drong het tot me door dat mensen lang niet altijd voelen wat ik denk dat ik zou voelen in hun plaats. Sterker nog, ikzelf voel lang niet altijd wat ik denk te zullen voelen. Wat we ook bedenken, we voelen wat we voelen, er komt wat er komt. Dat kan van alles zijn, je weet maar nooit.
Wat ik denk dat goed of slecht is voor anderen, blijkt lang niet altijd goed of slecht voor ze te zijn. Wat ik denk dat goed of slecht is voor mij blijkt lang niet altijd goed of slecht voor me te zijn. Of het blijkt goed te zijn op korte en slecht op lange termijn of omgekeerd. Of goed in het ene opzicht en slecht in het andere.
Mijn problemen zijn niet ieders problemen, mijn oplossingen werken niet voor iedereen, vaak niet eens voor mij, en hebben dikwijls onvermoede gevolgen.
Mensen zijn niet zoals ik denk dat ze zijn, ze zijn niet zoals ik. Ikzelf ben ook niet zoals ik denk dat ik ben, ik ben niet zoals ik. We zijn zoals we zijn terwijl we zo zijn voor zolang het duurt.
Wat er in ons omgaat is niet te volgen en niet te achterhalen. Er gebeurt teveel, het gaat te snel, er zit te weinig lijn in en een groot deel speelt zich ondergronds af, buiten ons bewustzijn om, achter ons geheugen om, in ons lijf, in de situatie, gesteld dat daar verschil tussen is, als er al zoiets is als een bewustzijn, een geheugen, een lijf, een situatie, een grond en iets eronder.
De werkelijkheid wil geen logisch verhaal worden omdat ze niet logisch is en geen verhaal en geen werkelijkheid. Dus kletsen we maar een eind weg en kletsen we ons weg van het eind.
Wat tegenstrijdig is maken we logisch. Wat dubbelzinnig is maken we eenduidig. Wat dynamisch is maken we statisch. Van invallen maken we intenties, van bewegingen beweegredenen, van voorwaardelijkheid oorzakelijkheid.
Van karakters maken we karikaturen, van goedzakken heiligen, van waaghalzen helden, van bangeriken lafaards, van pestkoppen duivels. We bedenken een proloog, een plot, een epiloog en leggen het verhaal als een masker over de chaos heen om die aan het gezicht te onttrekken.
Nee, onze zogenaamd ingeleefde gevoelens, gedachten en verlangens zijn geen onschuldige projecties om anderen beter te begrijpen, het zijn verhalen om onszelf gerust te stellen, onszelf wijs te maken dat wij anderen aanvoelen en zij ons, dat we het allemaal wel doorhebben.
We omringen ons met mensen die hetzelfde verhaal vertellen en keren iedereen de rug toe die het waagt ons verhaal te betwijfelen of een ander verhaal te vertellen.
Lang heeft het geduurd voor ik doorkreeg dat wat ik voor werkelijk hield mijn eigen sprookje was. Toen het eindelijk tot me doordrong wou ik het niet weten. En toen ik er niet meer omheen kon, wist ik me geen raad.
Tot ik mijn radeloosheid niet-weten begon te noemen. Inzag dat ‘raad’ is afgeleid van ‘raden’. Besefte dat goede raad goedkoop is, en goedkoop duurkoop. Dat je rijker bent naarmate er meer te raden overblijft.
Ook dit is weer zo’n logisch verhaal om als een masker over de chaos heen te leggen. Had je het door?
