Onder een koekoekstekst versta ik een tekst van een ander met een paar woorden van jezelf erin. De naam is ontleend aan de gewoonte van de koekoek om haar eieren in andermans nest te leggen.
Doe maar gek, dan doe je al gewoon genoeg.
Of:
Onze Boeddha die in nirwana is…
Of neem het eerste deel van hoofdstuk 48 van de Daodejing:
Wie studeert vermeerdert dag bij dag. Wie over de Tao hoort vermindert dag bij dag. Minder en minder, net zolang tot het nietsdoen bereikt is. (Lao Zi, Het boek van de Tao en de innerlijke kracht, K. Schipper, 2010.)
Als je daarin de Tao vervangt door het Tja en nietsdoen door nietsweten krijg je de koekoekstekst:
Wie studeert vermeerdert dag bij dag. Wie over het Tja hoort vermindert dag bij dag. Minder en minder, net zolang tot het nietsweten bereikt is.
Kristofer Schipper noemt dit procédé literaire vervreemding:
‘Wanneer de Grote Weg zegeviert, heersen overal deugdzaamheid en gerechtigheid.’ Hier hebben we zonder twijfel met een spreuk uit een of ander klassiek vertoog te maken. In de Daodejing wordt eenvoudig het woord ‘zegeviert’ vervangen door ‘vervalt’ en hierdoor worden ‘deugdzaamheid en gerechtigheid’ aan de kaak gesteld als schijndeugden. De Daodeing past systematisch het procedé van literaire vervreemding toe, om zodoende de dwingelandij van de begrippen en vooroordelen te breken. Veel taoïstische teksten uit latere tijdperken zullen dit voorbeeld volgen. (uit Tao, De levende religie van China, 1988, p232)
Er zijn ook koekoeksteksten waarin de oorspronkelijke tekst nog maar net te herkennen, bijvoorbeeld de toespraken van Meester Tja in het Witboek Taoïsme geïnspireerd door de Tao Te Tjing; en in mijn Poortloze Poort, oorspronkelijk een collectie van 48 koans, waarop ik per stuk zo’n tien variaties heb geschreven die als uitdijende kringen steeds verder van het origineel verwijderd raken; en in mijn deconstructie van het negatieve godsbeeld van de mysticus Pseudo-Dionysius in het Witboek Mystiek.
Citaten kan je zien als koekoeksteksten waar je niets aan verandert behalve hun context. In je eigen nest krijgen ze een betekenis die de oorspronkelijke auteur misschien nooit of aantoonbaar niet heeft bedoeld. Ooit had ik er duizenden op mijn website maar nu ik mijn eigen woorden gevonden heb kan ik het napraten gelukkig aan anderen overlaten.
