Vertalen is interpreteren

De Linji Lu is een obscuur werk over naar men zegt onzegbare zaken geschreven in een obscure taal, middeleeuws Chinees. Zelfs hedendaagse Chinezen hebben er moeite mee, net zoals hedendaagse Nederlanders moeite hebben met Middelnederlands, laat staan met Middelchinees. Lezers van de eenentwintigste eeuw, oosters of westers, kunnen niet zonder de hulp van een of meer vertalers.

Vroeger werd vertalen gezien als een directe omzetting van de ene taal in de andere, of van een dode taal in een levende, of van een oude versie van een taal in een nieuwe – zonder aantasting van de eigenheid van de oorspronkelijke tekst. In de loop van de vorige eeuw zijn we daar heel anders naar gaan kijken.

Vertalen is interpreteren en iedere vertaling levert een radicaal nieuwe tekst op die nooit verward mag worden met de oorspronkelijke. Dat geldt voor alle teksten, maar zeker voor wijsgerige, religieuze en spirituele, die nou eenmaal weinig concreet zijn.

De pretentie dat een vertaling objectief en definitief zou kunnen zijn is door postmoderne historiografen grondig onderuitgehaald.

Het absolute, het relatieve en het ontwikkelen van vertrouwen

In zijn artikel Towards a Philosophy of Chan Enlightenment: Linji’s anti-enlightenment rethoric (mei 2010) gaat André van der Braak in op deze kwestie. Hij voert verschillende vertalers en commentatoren op die elke hun eigen kijk op het lijk van Linji hebben.

Volgens Van der Braak gaat de Linji Lu volgens Burton Watson (1925-2017) over het stillen van de geest zodat deze ontvankelijk wordt voor de ‘onderliggende eenheid van het absolute’ (pagina 3).

Volgens Van der Braak gaat de Linji Lu volgens Youru Wang over een radicale apofatische deconstructie van iedere neiging tot katafatisch absolutisme, inclusief het idee van verlichting (pagina 8).

Volgens Van der Braak gaat de Linji Lu volgens Robert Buswell over het ontwikkelen van vertrouwen in de gunstige werking van de intrinsiek verlichte boeddhanatuur (pagina 9).

Excuses voor de omslachtige formulering. Ik schrijf het zo op om te benadrukken dat de interpreten van de Linji Lu hier op hun beurt geïnterpreteerd worden door André van der Braak, zoals die op zijn beurt geïnterpreteerd wordt door Hans van Dam, en ik op mijn beurt door jou, beste lezer.

Een postpostmoderne interpretatie

Mijn eigen vertaling van de Linji Lu is net zozeer en net zo onvermijdelijk een interpretatie als alle andere – in dit geval een postpostmoderne die eropuit is iedere interpretatie te deconstrueren, ook de postmoderne.

Zoals ik in de inleiding al heb uitgelegd, is de Linji van de Linji Lu niet de historische Linji, maar een creatie van het Huis van Linji, een mythische figuur die je Pseudo-Linji zou kunnen noemen. Dat maakt de Linji Lu op zijn beurt een creatie, een schijnkroniek, een mythe die je de Pseudo-Linji-Lu zou kunnen noemen.

De vertaling van de Pseudo-Linji-Lu in het Engels door Sasaki c.s. zou dan de Pseudo-Pseudo-Linji-Lu moeten heten en de figuur van Linji daarin Pseudo-Pseudo-Linji.

Mijn vertaling daarvan heet dan de Pseudo-Pseudo-Pseudo-Linji-Lu en mijn Linji Pseudo-Pseudo-Pseudo-Linji.

Jouw interpretatie van mijn vertaling tenslotte zou de Pseudo-Pseudo-Pseudo-Pseudo-Linji-Lu gaan heten en jouw Linji Pseudo-Pseudo-Pseudo-Pseudo-Linji.

Ik heb het maar weer even helemaal uitgeschreven zodat je precies weet welk werk je leest wanneer je de Linji Lu meent te lezen en op welke schijnmeester je jouw ideeën over Linji projecteert.

De Pseudo-Pseudo-Pseudo-Linji-Lu lijkt mij weliswaar een correcte maar niet direct een wervende titel voor het onderhavige werk. Na rijp beraad heb ik toch maar gekozen voor de titel Niet te geloven! De Linji Lu. Ik denk niet dat iemand mij dat na zal dragen.

Categorieën: Hans van Dam
Tags: , , , , , ,

Lees ook:

Ochtend- of avondeditie

We hebben een gratis mailinglijst.
Abonneer je op onze ochtend- of avondeditie

Reageren is niet meer mogelijk