‘Het’ boeddhisme is net zo’n diffuus begrip als ‘het’ christendom. Wanneer je zulke woorden uitspreekt of opschrijft, heb je het over een wirwar van tradities, stromingen, (bij)geloof en gebruiken uit de eeuwen der eeuwen. Over de geschiedenis van boeddhisme weten we bij gebrek aan betrouwbare bovendien aanzienlijk minder dan over die van het christendom.
De behoefte aan duiding en verbinding is even onuitroeibaar als misleidend. Dit is ook van toepassing op de metafoor van de gekleurde bolletjes die Edel Maex in een online publicatie op 9 januari 2026 in deze krant heeft ontvouwd. Vanwaar toch de drang om kwalitatieve ongelijksoortigheid op één noemer te brengen in een schema dat in zijn vereenvoudiging geen recht doet aan de werkelijkheid? Dit is onbehulpzaam.
Bewijst een hybride voorstelling van boeddhisme het zen van Mahakaruna Zen en de nagedachtenis van Ton Lathouwers een goede dienst? Nee, ook dat niet. De kern van zen is dat er geen boeddha is buiten de boeddha die zich in onszelf ontwikkelt. Iedere boeddha die je van jezelf separeert, in je voorstelling buiten jezelf plaatst, is een valse boeddha. Dit geldt voor Gautama, Amitabha, Vairocana en vele andere verschijningen die aan ‘s mensen geest voorbijtrekken. Het zijn dwalingen die je van het pad af brengen.
Je bij wijze van studie onderdompelen in de contradicties van boeddhisme is een betere leerweg. De magie en de hooghartigheid van Tibetaans boeddhisme onderscheiden, de historische onmogelijkheid doorgronden dat de Verhevene van de Pali Canon de oorspronkelijke oerboeddha is, de kosmische projectie van boeddha’s en bodhisattva’s als quasi-goddelijke heilanden in Mahayana bevatten, deze en andere uitdagingen wachten je wanneer je de studie van ‘het’ boeddhisme serieus ter hand neemt.
Een onbevooroordeelde, open geest stelt je in staat een dieper inzicht te ontwikkelen dan een simplistisch schema. In de literatuur over boeddhisme zijn tal van diagrammen te vinden die stromingen verbinden of juist verdelen. Er hebben zich paradigmawisselingen voorgedaan door historisch toeval of omdat de rek mettertijd verdween uit bepaalde combinaties van stromingen. Er was concurrentie tussen scholen, soms te vuur en te zwaard. Niet zelden moest ideologische zuiverheid wijken voor een hybride compromis, maar dan in een bepaalde context van tijd en ruimte. Al deze dynamiek samenvatten in één grafische weergave is eenvoudigweg onmogelijk.
Geef een reactie