Op 24 februari was het twee jaar geleden dat de oorlog in Oekraïne begon. Hoe gaat de bevolking om met de verschrikkingen die het land teisteren? Deze vraag speelde in het achterhoofd van meditatieleraar en mindfulnessopleider Rob Brandsma. “Oekraïne heeft te maken met een enorm trauma.”
Brandsma schreef meerdere boeken over mindfulness, ook voor mindfulnessstrainers. Eén daarvan, het in het Engels vertaalde ‘The mindfulness teaching guide’ werd opgemerkt in Oekraïne. In 2020 legde Oekraïne contact met hem, twee jaar voor de Russische inval.
MBSR
Een aantal psychologen had zelf de MBSR (Mindfulness-based stress reduction) therapie gevolgd en wilde daarover graag trainingen geven om anderen op te leiden.
“Dat vond ik een uitdaging. Ik had bijna de vliegtickets gekocht, en wilde er samen met een collega heen. Maar toen brak de oorlog uit.” Aanvankelijk bleef het even stil. Na ruim een half jaar werd duidelijk dat de oorlog chronisch bleek.
“Mindfulness kan een enorme belangrijke rol spelen in Oekraïne. Juist nu.”, licht Brandsma toe. “Oekraïne is enorm getraumatiseerd. Het is goed voor de Oekraïners om met zichzelf contact te hebben en te mediteren.’’ Uit eerdere ervaringen weet Brandsma dat mindfulness weldadig is voor mensen met een oorlogstrauma. “Vooral het aardende aspect heelt. Het contact hebben met het nu. Mindfulness biedt hen een nieuwe manier om om te gaan met een oorlogstrauma. Boeddhisme heeft het niet voor niets over existentiële thema’s zoals lijden, ziekte en dood.”
Luchtalarm
Aan Oekraïners gaf hij online sessies. De deelnemers waren door het hele land verspreid.
Typisch vond Brandsma de deelname van een vrouw, wier man tijdens de training in de oorlog om het leven kwam. Toch besloot ze mee te blijven doen.
Wat hem ook is bijgebleven, was dat tijdens een retraite het luchtalarm afging. “Ik zag mensen op hun mobieltjes kijken en ik voelde wat onrust, maar ze besloten de retraite te blijven doen.” Beide voorbeelden van heldhaftigheid, stelt Brandsma.
Opvallend is dat Brandsma door de ervaring met de Oekraïners nóg meer vertrouwen in mindfulness kreeg. Ook bracht het hem diepgang. Hij realiseerde zich hoe goed we het in het Westen hebben. “Het was weldadig en verrijkend voor mij. Typisch is dat de Boeddha ook in tijden van lijden leefde.”
Waarom werkt mindfulness zo goed in Oekraïne? Zijn vermoeden: “Hoe groter de ellende, hoe beter mindfulness werkt.”
Psychologenpraktijk
Brandsma had ruim twintig jaar een psychologiepraktijk. Mindfulness kwam jaren terug zijn leven en werkveld binnen en hij is verheugd over de toegevoegde waarde ervan. “Voor mijn cliënten, maar ook voor mezelf.”
Alhoewel Brandsma zelf geen boeddhist is, heeft er wel affiniteit mee. “Acceptatie is onmisbaar in het boeddhisme. Veel problemen kunnen worden opgelost of tenminste verzacht door het erkennen van de realiteit. ”
Brandsma merkt op dat, als zijn cliënten met hun klachten bij hem kwamen, ze zich moesten realiseren dat niet alles op te lossen was. Zaken als crisis en ouderdom horen nu eenmaal (in mindere of meerdere) mate bij het leven. “De 1e waarheid van het boeddhisme is dat er lijden is.
“Deze waarheid helpt je naar een meer vriendelijke, onderzoekende houding tot wat er is. Je moet niet alles willen bevechten of veranderen.”
Maakbaar
Een complicerende factor bij die acceptatie is volgens Brandsma dat tegenwoordig wordt gepredikt dat geluk maakbaar is. “Dat maakt het lastig. En dan verwijten mensen zichzelf ook nog eens wanneer dat niet lukt.” En, voegt hij toe: “Vanzelfsprekend: wat er wel te veranderen is, moet je proberen te veranderen.”
Een voordeel van mindfulness vindt Brandsma de rustigere manier van verwerken, “Sommige mensen die ergens mee worstelen, eindigen vaak in een psychologisch mijnenveld, waarin ze overspoeld worden door emoties. Mindfulness verheldert en biedt steun en helpt je dus uit dat mijnenveld te blijven.”
Wat is er volgens hem nodig om te profiteren van mindfulness? “Ontvankelijkheid is genoeg. Minder in je hoofd zitten. Maar wel opmerkzaam zijn. Als er gevoelens zijn, wees alert dat ze er zijn. En dat ze aan je trekken.”
Brandsma concludeert: “Wees aanwezig in je lichaam. Als je je voeten voelt ,kun je niet overspoeld raken door gedachten of emoties. Het is enorm belangrijk om geaard te zijn.”
