In Vrijdag Zindag gaat het vaak over de menselijke gave om aan van alles betekenissen te verbinden en daarmee te spelen. Dat gaat van wat je ’s morgens aantrekt tot wat je kijk is op leven en dood.
Vrije keuze is daarvoor een voorwaarde. Die hoort bij onze manier van samenleven, denk ik dan, een beetje naïef en optimistisch. Maar als ik naga welke rol macht speelt, dan is die vrijheid bij voorbaat betrekkelijk. De mode zegt wat je aan moet trekken. En je levensbeschouwing kan voorschrijven hoe je met leven en dood omgaat.
Macht omschrijf ik als het vermogen het gedrag van anderen te bepalen, zelfs tegen hun wil. Macht hoort vanaf het begin bij het proces van de betekenistoekenning. Leidinggevende figuren en influencers van allerlei soort sturen mee. Vanuit hun gezag kunnen zij de betekenisgeving maken en garanderen, maar ook beperken en breken.
Leiders beroepen zich soms op de traditie, zoals bijvoorbeeld in de katholieke sfeer vaak gebeurt. Is er een traditie of gewoonte, dan hoef je over sommige dingen niet na te denken, want de traditie heeft het al beslist. Totdat de traditie verzet oproept, bijvoorbeeld rond het celibaat.
Machtsmiddelen, zoals kennis van de traditie, dienen de macht. Kennis is macht, zeggen we. Wetgeving is een ander machtsmiddel, vooral als er straf staat op afwijkingen. Rechtspraak en geweld zijn dan extra machtsmiddelen. Geld – als belasting, bijdrage, boete en beloning – is een belangrijk machtsmiddel. Ook iemands charisma. Lof of hoon in sociale media is weer een ander machtsmiddel.
Check eens in hoeverre wat ik hierboven aandroeg, klopt in je eigen levensbeschouwing, of die nu religieus is of juist seculier. Of hoe kom je tot je interpretatie van het nieuws, zoals nu over Oekraïne? Zijn er opinieleiders die bepalen wat juist en waar is? Hoe groot is jouw eigen speelruimte? Weet jij veel?
