Boeddhabeelden van dichtbij · deel 2: houdingen
Meer dan een silhouet
Een boeddhabeeld is nooit alleen een gezicht. De houding van het lichaam bepaalt hoe wij de figuur ontmoeten. Een staande gestalte neemt de ruimte anders in dan een zittend beeld. Een liggende Boeddha vraagt weer om een andere manier van kijken. Die verschillen worden duidelijk wanneer u even afstand neemt en eerst het silhouet volgt.
Bij een zittende Boeddha komen de benen samen onder het bovenlichaam. Het beeld krijgt daardoor een stevige basis. De rust die daarvan uitgaat, maakt het verleidelijk om iedere zittende figuur meteen een mediterende Boeddha te noemen. Toch vertelt de zithouding op zichzelf nog niet welk moment wordt voorgesteld.
Daarvoor kijken we opnieuw naar de handen. Liggen beide handen in de schoot, of reikt er één naar de aarde? Wordt een hand opgeheven? Een vergelijkbare houding van de benen kan zo deel uitmaken van heel verschillende voorstellingen. Het lichaam en het gebaar horen bij elkaar.
Ook het voetstuk doet mee. Soms zit een figuur op een eenvoudige basis, soms op een uitgewerkte lotustroon. De schaal verandert onze ervaring eveneens. Een klein beeld vraagt om nabijheid; bij een groot exemplaar wordt uw eigen lichaam haast vanzelf onderdeel van de ontmoeting. Op een beeldscherm verdwijnen zulke verschillen gemakkelijk.
De liggende Boeddha
Bij een liggende Boeddha verschuift de aandacht naar de lange lijn van het lichaam. Veel voorstellingen verwijzen naar het parinirvana: het uiteindelijke heengaan van de Boeddha, waarbij in de boeddhistische traditie een einde komt aan de kringloop van wedergeboorte. Dat is iets anders dan een ontspannen middagdutje.
Vaak ligt de Boeddha op zijn rechterzijde, met het hoofd ondersteund door een hand of een kussen. De ogen en de uitdrukking kunnen per beeld verschillen. Een enkele houding is echter niet genoeg voor een definitieve uitleg. Begeleidende figuren en de oorspronkelijke omgeving kunnen helpen om de voorstelling beter te begrijpen.
Bij het liggende beeld uit Myanmar op deze pagina valt de aandacht voor het gewaad op. De plooien volgen het lichaam en geven het lange oppervlak ritme. Het beeld nodigt uit om niet alleen het hoofd te bekijken, maar de hele figuur te volgen, van de ondersteuning van de wang tot de voeten.
Voor mij maakt juist dat langzame kijken het verschil. Wie meteen een etiket op een beeld plakt, ziet gemakkelijk iets over het hoofd. Kijk eerst hoe een lichaam is opgebouwd. Welke delen dragen het gewicht? Waar ontstaat ruimte? De betekenis groeit wanneer u vorm, gebaar en verhaal samen laat komen.
Verder lezen over liggende boeddhabeelden.
Peter Vredeveld verzamelt en bestudeert al meer dan 25 jaar boeddhistische kunst. Hij is eigenaar van Original Buddhas, een galerie voor antieke boeddhistische en hindoeïstische beelden in een voormalige kerk in Deventer.
Geef een reactie