Lezers van het Boeddhistisch Dagblad zijn per definitie een deelnemer aan de ‘Cyberspace’. Niet bepaald een medium waar Boeddha rekening mee hield in zijn vele levensadviezen. We moeten dus moderne vormen vinden om boeddhistische zelfreflectie en ethiek, met name rondom spraak, toe te passen in dit tijdperk van altijd-aan, superstimulatie en social media. Het boekje ‘Cyberloka’, een mooie titel die Cyberspace koppelt aan het Pali woord voor ‘wereld/sfeer’, doet een poging hiertoe. Ik probeer eerst in eigen woorden de Dharma-maatstaven voor online conversaties te geven, en beschrijf en evalueer dan het boekje.
Maatstaven voor online dialoog
Ik heb de gemengde zegening gehad op te groeien in het begintijdperk van personal computing, dus of ik positief of negatief moet omgaan met de constatering dat ik al meer dan 40 jaar, ook in pre-internet tijdperken, intensief ‘online’ communiceer durf ik niet te zeggen. Eén van mijn eerste parodieën op slechte online communicatie, L.O.R.D. (Lunatic’s Own Religious Datasystem), was een teken aan de wand.
Vanuit boeddhistische optiek hanteer ik twee belangrijke groepen regels voor de tijd die je online besteedt, of het nu alleen als consument (surfer etc) is of ook als presentator/leverancier – zoals het posten van een reactie op Boeddhistisch Dagblad.
- “Bewaak de zintuig-deuren”: alles wat je doet komt neer op extra zintuigelijke indrukken. Stuur je hierin doelbewust wat wel en niet te doen? Of laat je jouw geest meelokken door ‘aas’ zoals doorklikken op Facebook, Instagram, Tiktok, Youtube? Wanneer is het gewenste input en wanneer wordt het overload/superstimulatie? Niet alleen kan het veel meer tijd kosten dan je gepland had, maar er sluipt ook normalisering van inhoud je geest binnen die onethisch kan zijn.
- In elke communicatie, dus ook typen op WWW, gelden de boeddhistische adviezen over spraak. Zoals bijvoorbeeld in de Abhaya soetra: wat je zegt moet feitelijk zijn, waar, heilzaam, en vertederend en aangenaam. En dan nog, maar dat geldt voor alle uitingen, kies je het juiste moment om het te zeggen/schrijven. Communicatie dient ook eerlijk, vriendelijk, hulpvaardig en harmonieus te zijn.
Dit alles wordt wat makkelijker als je na lezing van een online tekst niet gelijk op zoek gaat naar de entertoets, maar eerst enige tijd te reflecteren – bijvoorbeeld door tot tien te tellen – alvorens te antwoorden. Daarmee verminder of voorkom je zelfs de noodzaak tot modereren, achteraf of vooraf, van al die publieke communicatie.
Ondanks al deze goede voornemens ga ik op dit vlak, zeker online, nog geregeld de fout in. En ik kan zeggen dat het Cyberloka-boekje een goede en uitgewerkte reminder is om mijn skills hierin verder aan te scherpen.
Opzet van het boekje
Lees om te beginnen deel 1 van dit tweeluik want daarin vind je een belangrijk stuk letterlijke tekst uit hoofdstuk 3.
Cyberloka, met ondersteunende titel ‘A Buddhist guide to digital life’, bestaat uit 3 hoofdstukken.
- Hyperavailability, data diets and depth
Hier gaat het vooral om ons patroon als consument: in welke mate laat je de online-wereld jouw leven dicteren? Wat is correcte consumptie en wat is overconsumptie, bewaak je de zintuig-deuren? En welk soort communicatie/inhoud is gewoon te ‘diep’ om van online werelden te mogen verwachten, en moet je zoeken in bijvoorbeeld In-Real-Life Dharmacentra en retraites? Mediteren bijvoorbeeld kan vooral ondersteund worden via online meetings, maar het diepere leren is eerder IRL. - Sex in the cyberloka
Hoe om te gaan met (de overdaad aan) online pornografie. - The Facebook Sutta
De eerste 2 bladzijden is de sutta, daarna komen algemene principes en een punt-voor-punt uitleggen van de uitspraken van “Boeddha” (en hun relatie tot authentieke boeddhistische principes).
De minpuntjes
In mijn eigen perceptie, maar ook van enige collega leraren en -essen die ik hierover sprak, is hoofdstuk 2 het meest controversieel en zeker ook het minst direct op de online wereld gericht. Prajnaketu meldt zelf al in hoofdstuk 1 dat hij even goed andere door-online-veranderde-onderwerpen had kunnen kiezen; zoals winkelen, gaming, de arbeidsmarkt en daten. Maar hij kiest voor seksualiteit/porno, en legt uit dat de generieke principes in hoofdstuk 1 en hoofdstuk 3 plus de uitwerking op het seksuele domein een goed begin zijn om ook voor die andere onderwerpen goede online adviezen te bepalen.
Inhoudelijk is hoofdstuk 2 best goed uitgewerkt, met o.a. een analyse van hoe de zes werelden van het Levenswiel tot verschillende vormen van omgaan met sexualiteit leiden; met zoals te verwachten de Godenwereld als beste en de Mensenwereld als mooie runner-up. Ook wordt de plek van seksualiteit versus het Arahant- en Bodhisattva ideaal beschreven. Grote bezwaren tegen dit hoofdstuk lijken me:
- Het hele basisidee om juist op dit door-online-veranderde-onderwerp in te zoomen. Aangezien vrouwen statistisch gezien veel minder ‘last’ etc. hebben van overconsumptie van pornografie dan mannen, maakt dit het boekje gewoon minder aantrekkelijk voor hen. Het boekje was beter geweest met minstens één van de andere overwogen terreinen erbij en het porno-terrein (relatief) kleiner.
- Voor alle door-online-veranderde-onderwerpen geldt dat er sprake is van informatieverzameling, presentatie en consumptie – dus ook voor porno. En op al die vlakken zijn er keuzen en meer-of-minder-ethische gedragingen. Hoewel het boekje het wel noemt als risicoterrein is het onderwerp ‘verzameling’ (dus de productie van porno, met zijn aanzienlijke dimensie van dwang en exploitatie/slavernij) onderbelicht. Ik had veel liever adviezen gezien zoals ze ik lang geleden in een mannen-studiegroep in Engeland kreeg, waar we na wijs beraad constateerden ‘Omdat voor alle actrices onder de 40 een groot risico is op dwang, zou je als boeddhistisch man als je al porno wilt kijken alleen het horny-housewife genre gewetensvol kunnen selecteren’.
Facebook Sutta
Dit is de culminatie van het boekje. Natuurlijk eerst de ‘sutta’ zelf, zie deel 1 van het tweeluik, maar daarna meer dan 50 bladzijden uitwerkingen. Eerst het generieke stramien, daarna de sutta met per punt ook een paar vragen voor zelfreflectie/pauze. En aan het eind een samenvattingsparagraaf getiteld ‘from cyber-dukkha to cyber-bodhi?’, dat adviezen geeft waar jullie favoriete dagblad-site gelukkig al een heel eind mee op weg is. Het is punt voor punt vrijwel perfect gedaan, vaak grappig, en soms doorgeredeneerd tot in extremen dus confronterend. Slechts een paar hoogtepunten, eerst de Engelstalige sutra-frase en dan de uitleg samengevat:
- Motivatie. “Why am I going on social media anyway? What am I hoping to get from this?”
Kijk uit dat je doel voor online communicatie ‘voldoende zuiver’ is, en niet bijvoorbeeld een Hongerige Geest die hengelt naar meer Likes en Shares. Let op: indien je met gemengde motieven achter het toetsenbord kruipt is de kans relatief groot dat de cyberloka-sites je initiatief ‘kapen’ en omleiden naar op zijn minst tijdverspilling of zelfs onethisch koop- of schrijfgedrag. - Restraint (terughoudendheid). ”Here a noble disciple refrains from broadcasting their own negativity and protects themselves from the effects of others’ posts.”
Prajnaketu benadrukt dat je negativiteit niet moet sharen/doorsturen, maar juist een positieve levenshouding wilt verspreiden als boeddhist – ook online. Maar ook om zo min mogelijk aandacht te besteden aan negatieve geplaatste berichten/teksten, bijvoorbeeld gebaseerd op speculatie of duidelijke overdrijving. Hij trekt, interessant genoeg, de parallel met de seksuele revolutie van de sixties en seventies; het feit dat er oneindig meer mogelijkheden zijn dan voorheen betekent ook oneindig veel kansen op onethisch gedrag, bijvoorbeeld ‘trollen’ op social media. Hij gebruikt de lastig vertaalbare term ‘textually transmitted dis-ease’, in analogie met de Engelse term STD voor wat in het Nederlands SOA heet.
Hij benoemt zelfs een eigen experimentje voor een beperkte periode, omdat hij down begon te worden van negatieve posts: hij las dagenlang alleen maar posts van personen (V/M) die hij zodanig vertrouwde dat hij zich kon voorstellen dat hij, indien er sprake zou zijn van seksueel contact, hij dat zonder condooms etc. zou durven! Het werd een stuk rustiger in zijn schermtijd én in zijn hart. Ga er maar aanstaan. - Medium. Here a noble disciple chooses the appropriate medium in which to post or respond, according to the nature of the message and the strengths and weaknesses of that medium.
Tekst in ‘asynchrone’ modus, dus lezen en schrijven los van elkaar, heeft zijn rol. We praten over o.a. e-mail, SMS, en Chat apps (ook groepen). Prima voor informatieverspreiding, een simpel Ja/Nee antwoord en concepten waar je om feedback vraagt. Maar zodra de inhoud der gewenste communicatie in de richting gaat van meervoudig uitlegbare zinnen, nuance, grapjes-op-de-rand, controversie en persoonlijke kritiek (of alles dat als zodanig ontvangen/geïnterpreteerd wordt)? Dan raden boeddhistische spraakvoorschriften je aan om dit niet online te doen maar in ‘synchrone’ modus zoals een telefoontje, Zoomcall of zelfs IRL. Bijvoorbeeld omdat je alleen in die vorm kunt bewaken op welk moment de ontvanger je informatie tot zich neemt, en ook eerst kunt aftasten of zhij er op dat moment wel ontvankelijk voor is. En omdat je, door toevoeging van de non-verbale dimensie, veel meer feeling krijgt voor de andere persoon en wat bedoeld wordt. Met andere woorden: als je écht serieus op heel wat, persoonlijke of publieke, berichten wilt ingaan – bijvoorbeeld vrijwel alle ‘Right critique’ in de sutta – dan zou je beter kunnen voorstellen om 1-op-1 in gesprek te gaan met de auteur met eventueel een groep gelijkgestemden. En zelfs dan is het niet makkelijk om misverstanden en escalatie te vermijden, zie het Kosambi-dispuut waar in de Facebook Sutta indirect naar verwezen wordt.
Als advies hieruit neem ik mee dat we ook in BD-reacties, zoals op dit praatje, we ons bewust moeten zijn van de grenzen van het asynchrone medium…
De afdronk
In het kort: zie je online wereld slechts als samsara-afleiding van je Pad en iets waar je tot onethische spraak verleid mag en zult gaan worden: niet kopen. Zie je de online wereld als deel van je Pad en mede-oefenveld voor ethiek, ontzeg jezelf dit boekje niet!
In iets langere vorm: zelf heb ik veel in het boekje beschreven ervaringen de laatste 15-20 jaar doorlopen, met soms schade en schande. Dus het is voor mij nu minder nuttig dan wanneer het 15 jaar terug gelezen zou zijn. De conclusies – inclusief een nieuwe Bodhisattva voor Cyberspace – staan als een huis, en hebben te maken met bewaken van de deuren van je zintuigen en met ethische spraak. Daarmee is is het een werkje om in te lijsten – en om zeker de Facebook Sutta en rest van hoofdstuk 3 regelmatig in reflecties te gebruiken.
Geef een reactie